ادال جولدىڭ ازابى
سەيسەنبى, 24 شىلدە 2012 7:40
ماتەريالدارمەن تانىسىپ, ءمان-جايعا قانىققاننان كەيىن حات يەسىنە: «بولار ءىس بولىپ, بوياۋى سىڭگەن ەكەن. كەيىن ءبارى ورنىنا كەلىپتى عوي, وشە باستاعان قولامتانى ەندى كوسەپ قايتەسىز», دەدىم. ول ويلانىپ قالدى. سالدەن سوڭ عانا: «مەن بىرەۋدە كەگىم كەتتى دەپ وشىگىپ جۇرگەن ادام ەمەسپىن. اققا قۇداي جاق, ءبارى ورنىنا كەلگەنى راس. ماعان قارا كۇيە جاقپاق بولعانداردىڭ ارەكەتتەرىنەن ەشتەڭە شىققان جوق. بىراق, ادال اتىم قىمبات. مۇنداي قيانات قايتالانباۋى ءۇشىن, باسقالار ساباق السىن دەگەن نيەتپەن قوزعاپ وتىرمىن. بۇل مەنىڭ جەكە باسىما عانا قاتىستى ماسەلە ەمەس, كەرەك دەسەڭىز, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىمەن استاسىپ جاتقان جاي», دەدى.
نەسى بار. ورىندى ءسوز. مەن ونىمەن كەلىستىم.
سەيسەنبى, 24 شىلدە 2012 7:40
ماتەريالدارمەن تانىسىپ, ءمان-جايعا قانىققاننان كەيىن حات يەسىنە: «بولار ءىس بولىپ, بوياۋى سىڭگەن ەكەن. كەيىن ءبارى ورنىنا كەلىپتى عوي, وشە باستاعان قولامتانى ەندى كوسەپ قايتەسىز», دەدىم. ول ويلانىپ قالدى. سالدەن سوڭ عانا: «مەن بىرەۋدە كەگىم كەتتى دەپ وشىگىپ جۇرگەن ادام ەمەسپىن. اققا قۇداي جاق, ءبارى ورنىنا كەلگەنى راس. ماعان قارا كۇيە جاقپاق بولعانداردىڭ ارەكەتتەرىنەن ەشتەڭە شىققان جوق. بىراق, ادال اتىم قىمبات. مۇنداي قيانات قايتالانباۋى ءۇشىن, باسقالار ساباق السىن دەگەن نيەتپەن قوزعاپ وتىرمىن. بۇل مەنىڭ جەكە باسىما عانا قاتىستى ماسەلە ەمەس, كەرەك دەسەڭىز, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىمەن استاسىپ جاتقان جاي», دەدى.
نەسى بار. ورىندى ءسوز. مەن ونىمەن كەلىستىم.
ەندى نەگىزگى اڭگىمەگە كوشەيىن. حات يەسى دەپ وتىرعانىم – ەلەۋسىز شاعىرباي ۇلى ايتباەۆ. جاسى الپىستى القىمداپ قالعان ازامات. ەكى بىردەي جوعارى ءبىلىمى بار. 1976 جىلى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنان ينجەنەر-قۇرىلىسشى ماماندىعىن الىپ شىقسا, 2002 جىلى تۇرار رىسقۇلوۆ اتىنداعى قازاق ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن «مەملەكەتتىك جانە مۋنيتسيپالدىق باسقارۋ» ماماندىعى بويىنشا ءتامامداعان. ءبىراز ءىستىڭ تىزگىنىن ۇستاعان, قىزمەت باسپالداقتارىمەن ءوسىپ وتىرعان. سونىڭ ءبارىن تىزبەي-اق, ەلەۋسىز ايتباەۆتىڭ 1979-2008 جىلدار ارالىعىندا شىمكەنت وبلىسى جەتىساي اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, رەسپۋبليكا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ №3 «جەتىساياۋىلقۇرىلىس» ترەسى بىرىككەن كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعاسى, جەتىساي قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى, ماقتاارال اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ جانە كاسىپكەرلىكتى قورعاۋ, شاعىن بيزنەستى قولداۋ جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ ءبولىم باستىعى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا ەڭبەكپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتتەرىن اتقارعانىن ايتساق تا, ونىڭ بيلىك تارماقتارىندا ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ ەداۋىر تاجىريبە جيناقتاعان مامان ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز. 2008 جىلدىڭ 28 ءشىلدەسىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ كوش-قون كوميتەتى توراعاسىنىڭ بۇيرىعى بويىنشا اۋىسۋ تارتىبىمەن اقمولا وبلىستىق كوشى-قون دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالعاندا دا ونىڭ وسى قاسيەتتەرى ەسكەرىلگەن شىعار-اۋ. الايدا ول بۇل ورىندا كوپ وتىرا العان جوق. ارادا ءتورت اي وتپەي جاتىپ قىزمەتىنەن بوساتىلدى. وسى ارادا ە.ايتباەۆ اينالاسى ءۇش-ءتورت ايدىڭ ىشىندە نە ءبۇلدىرىپ تاستادى ەكەن دەگەن ساۋالدىڭ ويقاستاپ شىعا كەلۋى زاڭدى. بۇل جونىندە كوميتەت توراعاسى قول قويعان بۇيرىقتا «مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداماعانى جانە ءتيىسىنشە ورىنداماعانى ءۇشىن» دەلىنگەن. ءبىراق ە.ايتباەۆ بۇل تۇجىرىممەن كەلىسپەيدى, ءبارى ويدان شىعارىلعان, جالا دەيدى.
قالاي دەسەك تە, ە.ايتباەۆ پەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى كوش-قون كوميتەتى باسشىلارىنىڭ اراسىندا ءبىر كەلىسپەۋشىلىكتىڭ بولعانى انىق. بۇل نەدەن باستالدى؟ حات يەسىنىڭ ايتۋىنشا, ول جاڭا قىزمەتىن اينالىمداعى قۇجاتتارمەن تانىسۋدان باستايدى. وسىلاي جۇمىستىڭ اتقارىلۋ ساپاسىنىڭ تومەن ەكەنىنە, بەرىلگەن تاپسىرمالاردىڭ ۋاقىتىلى ورىندالمايتىنىنا كوز جەتكىزەدى. دەپارتامەنتتىڭ كەيبىر قىزمەتكەرلەرىنە جىبەرگەن كەمشىلىكتەرى ءۇشىن العاشىندا اۋىزشا ەسكەرتۋلەر جاسايدى. كوشى-قون كوميتەتى توراعاسىنىڭ 09.06.08 ج. №26-ءو بۇيرىعىنا سايكەس وسىعان دەيىن «اقمولا وبلىسى بويىنشا كوشى-قون باسقارماسى» اتالىپ كەلگەن مەملەكەتتىك مەكەمەنى «اقمولا وبلىسى بويىنشا كوشى-قون دەپارتامەنتى» دەپ وزگەرتەدى, جاڭا ءمور, ءمورتابان جاساتادى, باسقا دا ۇيىمداستىرۋ شارالارىن قولعا الادى.
سوعان قاراماستان, كەيبىر قىزمەتكەرلەر بۇرىنعى ادەتتەرىنە باسىپ باسشىنىڭ سىن-ەسكەرتپەلەرىنە قۇلاق اسپايدى, ەسكى قۇجاتتاردى پايدالانۋلارىن جالعاستىرا بەرەدى. ول ول ما, كەيبىرەۋى مەكەمە ءمورىنىڭ زاڭسىز قۇجاتتارعا قويىلۋىنا جول بەرەدى. وسىعان بايلانىستى دەپارتامەنت باسشىسى ءتۇرلى ماسەلەلەرمەن كەلگەن ورالمانداردى كۇن سايىن ءوزى قابىلداپ, ماماندارعا ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ وتىرادى. مۇنداي ءتارتىپكە داعدىلانباعان دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى جاۋاپكەرشىلىك, يكەمدىلىك تانىتا قويمايدى. ونىڭ ارتى بەلگىلى عوي, جۇمىستا جىبەرگەن كەمشىلىكتەرى ءۇشىن بىرنەشە ماماننان تۇسىنىكتەمەلەر الىنىپ, ەسكەرتۋلەر جاسالادى. جاڭا باسشىنىڭ وسىنداي ورىندى تالابى, قولدانعان شارالارى ەڭ الدىمەن بۇرىنعى باستىعىنىڭ تۇسىندا ويىنا نە كەلسە سونى ىستەپ, ەركىن جۇرۋگە ۇيرەنىپ قالعان دەپارتامەنت باستىعىنىڭ ورىنباسارى ە.يسەنوۆكە ۇنامايدى. ەندى ە.ايتباەۆ ماماندارعا جانە ءوزىنىڭ ورىنباسارى ە.يسەنوۆكە تاپسىرمانى جازباشا بەرىپ, ولاردىڭ ورىندالۋىن قاتاڭ قاداعالايدى, كەمشىلىكتەرىن كوزگە شۇقىپ كورسەتىپ, الداعى ۋاقىتتا ولاردى بولدىرماۋدى تالاپ ەتەدى. قانداي كەمشىلىك دەسەڭىز, ولاردان اياق الىپ جۇرە المايسىز. مىسالى, وزبەكستاننان كەلدى دەگەن «ورالمان» ناسيبا مىلتىقباەۆانىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگى جالعان بولىپ شىعادى. مۇنداعىلار بۇرىن وزبەكستانمەن شەكارالاس اۋدانداردا باسشى قىزمەتتەر اتقارعان ە.ايتباەۆتىڭ وزبەك تىلىنە جەتىك ەكەنىن قايدان ءبىلسىن, بۇرىنعى ادەتتەرىمەن بىرەۋلەردىڭ سىرتىنان شالا-شارپى تولتىرىلعان قۇجاتتاردى تىقپالاي بەرەدى. ن.مىلتىقباەۆا تولقۇجاتى بويىنشا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنان تىركەۋدەن شىقپاعان. سوعان قاراماستان, كوشى-قون پوليتسياسى ونىڭ تۇراقتى مەكەنى ششۋچينسك قالاسى, تولكۋنوۆ كوشەسىندەگى 20-ءۇي دەپ كورسەتكەن. بۇل دا تۇك ەمەس, ەڭ باستىسى – كۆوتاعا قوسۋ تۋرالى وتىنىشكە ن.مىلتىقباەۆانىڭ ءوزى قول قويماعان. سول سياقتى, ايگۇل مەيىرحانوۆا دەگەن ازاماتشانىڭ تۋى تۋرالى كۋالىگىنىڭ بلانكىسى تاشكەنت وبلىسى ادىلەت باسقارماسىنىكى دە, بۇحارا وبلىسىنىڭ روميتان اۋدانى اۋماعىنداعى گازلي قالاسىنىڭ مورىمەن راستالعان. ال شىن مانىندە گازلي شاھارى اكىمشىلىك ءبولىنىسى بويىنشا روميتان اۋدانىنا قارامايدى. دەمەك, ۇسىنىلىپ وتىرىلعان قۇجات جالعان. ءماريام اسانوۆانىڭ, ۇلبولسىن سادەنوۆانىڭ تۋ تۋرالى كۋالىكتەرىندە دە وسىنداي ورەسكەل قاتەلىكتەر كوزگە ۇرىپ تۇر.
ە.ايتباەۆ قاراماعىنداعىلاردان ءجىبەرىلىپ جاتقان كەمشىلىكتەردىڭ سەبەپتەرىن سۇراماي ما. بىراق ماردىمدى جاۋاپ الا المايدى. وسىنداي بىرەن-ساران عانا كەمشىلىك بولسا ءبىر ءسارى عوي, جاڭا باسشى ماسەلەگە تەرەڭ بويلاعان سايىن نەشە ءتۇرلى بىلىق-شىلىققا تاپ بولادى. كەيبىر ازاماتتاردىڭ تۋ تۋرالى كۋالىكتەرىنىڭ كوشىرمەسىندە ءمورى جوق, اشەيىن قاعاز, قۇجاتتاردىڭ تولتىرىلۋىندا كوپتەگەن سايكەسسىزدىكتەر كەزدەسەدى. ال مامانداردىڭ بەرگەن جاۋاپتارىندا ەشقانداي قيسىن جوق. وزبەكستاننان كەلدى دەگەن ش.حۋدجونازاروۆ, و.ساحاتوۆ سياقتى «ورالمانداردىڭ» قۇجاتتارىنىڭ بارلىعى جالعان جانە وزدەرىنىڭ نەمەسە وتباسى مۇشەلەرىنىڭ قازاقستانعا ەشقاشان كەلمەگەنى انىقتالدى.
«وسى كەزدە مەن كەيبىر قىزمەتكەرلەردىڭ ءوز جۇمىستارىن ادال اتقارمايتىندارىنا, جۇمىستاعى مىندەتتەرىن اسىرا پايدالاناتىندارىنا كوز جەتكىزدىم. مىسالعا قۇجاتتاردى قاراپ وتىرىپ دەپارتامەنت باستىعىنىڭ ورىنباسارى مەن باس بۋحگالتەر ءوزىم وسى جۇمىسقا اۋىسىپ كەلگەننەن كەيىن, 2008 جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ باسىندا ورالمانداردىڭ ءتيىستى اقشالارىن ماعان ەسكەرتپەستەن قازىنالىق بانك ارقىلى اۋدارعانىن ءبىلدىم. ولاردان سول ءۇشىن تۇسىنىكتەمەلەر الدىم. موڭعوليادان كوشىپ كەلگەن موشكە تولقىننىڭ وتباسىنىڭ قۇجاتتارى دۇرىس تولتىرىلماعان. العاشقى شەشىمدە وتباسى مۇشەلەرى 8 ادام دەپ كورسەتىلسە, مەن ەسكەرتۋ جاساعاننان كەيىن ولاردىڭ سانى 5 ادام بولىپ شىعا كەلدى. ولاردىڭ ويلاعاندارى ىسكە اسقاندا, مەملەكەتتىڭ شامامەن 430 مىڭ تەڭگە قارجىسى ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتەتىن ەدى. وسى كەزدە اقمولا وبلىسى بويىنشا ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنەن اتالمىش وڭىردەن ورالماندار رەتىندە قارجىلاي جاردەماقى العاندىعىن راستايتىن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 34 ازاماتىنىڭ اتتارى كورسەتىلگەن سۇراۋ-حات كەلدى №10/4-1163, 27.11.08 ج. حاتتا جالعان «ورالمانداردىڭ» ۇستەرىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعالعاندىعى ايتىلعان. ولاردىڭ ءتىزىمىن بازادان قاراستىرعانىمىزدا وبلىستىق كوشى-قون باسقارماسىنان 26 ميلليون تەڭگەدەن استام اقشا العاندارى انىقتالدى. بىراق ول اقشا ورالمانداردىڭ قولىنا ءتيدى مە بولماسا جولدان بىرەۋلەر قاعىپ كەتتى مە, ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندەگىلەر ءىستى نەگىزسىز جاۋىپ تاستاعاندىقتان بۇل جاعى انىقتالماي قالدى. كەيىن تەكسەرىس بارىسىندا انىق كوز جەتكىزىلگەن جاي – ولاردىڭ ەشقايسىسى اقمولا وبلىسىنا شىن مانىندە كوشىپ كەلمەگەن جانە ەسەپكە تۇرماعان», دەيدى ە.ايتباەۆ.
وسى ارادا مەملەكەت قارجىسىنا قول سۇعۋشىلىق فاكتىلەرىنە ەڭ الدىمەن بۇل ىسكە جول بەرگەن جەرگىلىكتى كوشى-قون قىزمەتكەرلەرى, سولارمەن جۇمىسى بايلانىستى ءتيىستى لاۋازىم يەلەرى جاۋاپتى ەكەنىن باسىن اشا ايتىپ الۋ شارت. ارينە, وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە كوز جەتكىزگەن ەلەۋسىز شاعىرباي ۇلى قاراپ وتىرمايدى, ءوز تاراپىنان ءتيىستى شارالار قولدانا باستايدى. ساپاسىز جانە كۇماندى قۇجاتتارعا قول قويماي كەرى قايتارىپ وتىرادى, جۇمىس ءتارتىبىنىڭ جوعارى بولۋىن تالاپ ەتەدى. باتىرعا دا جان كەرەك دەگەن ەمەس پە, ورالماندارعا بولىنگەن بيۋدجەتتىڭ قارجىسىن جالعان قۇجاتتارمەن قىمقىرۋدىڭ قيىنداپ بارا جاتقانىن تۇسىنگەن قارسى توپ جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلۋ, وزدەرىنىڭ جۇمىس بارىسىندا جىبەرگەن زاڭ بۇزۋشىلىق ارەكەتتەرىنىڭ ءىزىن جاسىرۋ ءۇشىن قورعانىستىڭ ەڭ ءتيىمدى ءتاسىلى – شابۋىل دەگەندەي, نەشەتۇرلى قيتۇرقى قيمىلدارعا كوشەدى, جاڭا باستىقتان قۇتىلۋدىڭ جولدارىن قاراستىرا باستايدى, ونىڭ ۇستىنەن كوشى-قون كوميتەتى توراعاسىنىڭ اتىنا ارىز تۇسىرەدى. اقىرى سول ارىزدىڭ نەگىزىندە ە.ايتباەۆ قىزمەتىنەن بوساتىلادى.
ەلەۋسىز شاعىرباي ۇلى ءىستىڭ وسىلاي ناسىرعا شاباتىنىن بىلمەدى ەمەس, ءبىلدى. ونىڭ الدىن الۋعا, جاعدايدى ۋشىقتىرماۋعا تىرىستى. ءسويتىپ, وسى سالاداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شىعۋ, قر «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» (13.12. 1997 ج. №204) زاڭى مەن قر ۇكىمەتىنىڭ «كۆوتا بويىنشا ورالماندارعا تۇرعىلىقتى جەرىنە كوشىپ كەلۋ شىعىندارى, ءۇي مۇلكىن كوشىرۋ (ونىڭ ىشىندە مالدارىن), ءۇي-جاي ساتىپ الۋ ءۇشىن قارجىلارىن ءبولۋ جانە ءبىر رەتتىك جاردەماقى تولەۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» (6.01.2006 ج. №15) قاۋلىسىنىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىن قاتاڭ تالاپ ەتۋ, «دەلدالدار» مەن ارام پيعىلدى مامانداردىڭ وتىرىك قۇجاتتار دايىنداپ, ورالماندارعا ءتيىستى بيۋدجەت قارجىسىن جىمقىرۋلارىنا توسقاۋىل قويۋ پارىزىم دەپ ساناعان ول بار جاعدايدى ءوزىنىڭ تىكەلەي باستىعىنا حابارلاماق بولادى.
ول: «2008 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانى كۇنى كوشى-قون كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇراحمەت ساقتاعانوۆتىڭ قابىلداۋىنا كەلىپ (توراعا اۋىرىپ, قىزمەت ورنىندا بولمادى), جۇمىس جاعدايىندا ورىن الىپ وتىرعان كەلەڭسىزدىكتەر جايلى, كەيبىر مامانداردىڭ كوميسسيانىڭ قاراۋىنا كۇمان تۋعىزاتىن قۇجاتتار ۇسىناتىندىعىن, ونىڭ ىشىندە جالعان قۇجاتتاردىڭ كوپتەپ كەزدەسەتىنىن ايتىپ, زاڭسىز ارەكەتتەردى توقتاتۋعا جاردەم بەرۋىن سۇرادىم, ولاردىڭ ءبىرسىپىراسىن كوميتەتتىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىنە كورسەتتىم, دەيدى. بىراق ولار: «كورمەس تۇيەنى دە كورمەس», دەگەندەي, ەلەڭ ەتكەن جوق. قايتا كوميتەت توراعاسى مەن ونىڭ ورىنباسارى ن.ساقتاعانوۆ دەپارتامەنتتە ىستەيتىن ارىز جازۋشىلاردى بارىنشا قورعاشتاپ, ماعان دەيىن وسى قىزمەتتى اتقارعان ديرەكتور سەكىلدى قۇجاتتارعا قولىمدى قويۋىم كەرەكتىگىن (قۇجاتتار كۇماندى بولا تۇرا, قىلمىسقا يتەرمەلەيتىنىنە قاراماستان) ايتىپ, ماعان قىزمەت بابىندا قىسىم كورسەتە باستادى. ولاردىڭ قىسىمىنا قاراماستان, ەلىمىزگە, ونىڭ ىشىندە اقمولا وبلىسىنا كوشىپ كەلمەگەن «ورالمانداردىڭ» وتباسىلارىنا ءتىزىم بويىنشا بيۋدجەتتىڭ قارجىسىن بولۋدەن باس تارتتىم».
ول ارادا ءۇش كۇن وتكەننەن كەيىن 2008 جىلدىڭ 9 جەلتوقسانىندا ن.ساقتاعانوۆ ارقىلى كوشى-قون كوميتەتىنە استاناعا شاقىرۋ العانىن, كوميتەت باسشىلارىنىڭ ورالمانداردىڭ قۇجاتتارىن تەكسەرۋمەن كوپ اينالىسپاۋدى, ەسكەرتۋلەردى كوبەيتپەي دەپارتامەنت ماماندارىنىڭ ۇسىنعان قاعازدارىنا قول قويا بەرۋدى سۇراعانىن, وزىنە دەيىن بولعان ديرەكتور جۇمىسىن سولاي اتقارعانىن جانە ونىڭ كوميتەت باسشىلارى الدىندا جاقسى ەسەپتە بولعانىن جەتكىزگەنىن, وعان ءوزىنىڭ مەن زاڭ بۇزۋشىلىققا بارا المايمىن, قىزمەتىمدى زاڭ اياسىندا, ەل ۇكىمەتىنىڭ ءبىزدىڭ جۇمىسقا قاتىستى قاۋلىلارىنىڭ تالاپتارىنا ساي اتقارامىن, جالعان «ورالماندار» ارقىلى بيۋدجەتتىڭ قارجىسىن بولگىزبەيمىن, بۇل سالاداعى سىبايلاستىق قىلمىس جايلى ءسولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قىزمەت اتقارعاننان حاباردار ەكەنىن, ونىڭ ارتى جاقسىلىققا الىپ بارمايتىنىن ەسكەرتكەنىن, كوميتەت باسشىسى ءوز تالاپتارىن ورىنداماعان جاعدايدا قىزمەتتەن بوسايسىڭ, ءتىپتى ستاتيامەن قۋىلاسىڭ دەپ قاتۋلانعانىن ايتادى.
ە.ايتباەۆتىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ورىن العان كەلەڭسىزدىكتى العا تارتىپ, بەزەكتەۋىنىڭ جانى بار. بۇل كەزدە وسى وبلىسقا كەلگەن 700 ورالمان وتباسىنىڭ جاردەماقى الىسىمەن ءىزىم-عايىم جوعالىپ كەتكەنىن بۇكىل ەل بىلەتىن. وسىنداي قۋلىق-سۇمدىقتى كوميتەتتەگىلەر ەستىمەدى, بىلمەدى دەي المايسىڭ. ءبىلدى. بىراق جوعارىدا كەلتىرىلگەن مىسالدارعا قاراعاندا, ولاردىڭ قىلمىستىڭ الدىن الۋ, ميلليونداعان تەڭگە (ميللياردقا دا شىعىپ كەتۋى مۇمكىن) مەملەكەت قارجىسىنىڭ ءوز ماقساتىنا جۇمسالۋى ءۇشىن ءتيىستى شارالار قولدانباعانى ايدان انىق. قالاي دەسەك تە, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى كوش-قون كوميتەتى باسشىلارىنىڭ ورالماندارعا بولىنگەن قارجىنىڭ تالان-تاراجعا ءتۇسىپ جاتقانى جايلى اڭگىمە ءورشىپ تۇرعان كەزدە, جەرگىلىكتى جەردەن جانە بەلگىسىز بىرەۋدەن ەمەس, وسى ىسپەن كوپتەن اينالىسىپ كەلە جاتقان جاۋاپتى ادامنان, دەپارتامەنت باسشىسىنان تۇسكەن حابارعا نازار اۋدارماۋلارى, جىلى جاۋىپ قويا سالۋلارى تۇسىنىكسىز. الدە, ولار جاۋ جاعادان العاندا, ءبورى ەتەكتەن تارتتى دەپ نامىستاندى ما ەكەن؟ ءاي, قايدام؟ مەن بۇل ارادا كوميتەت باسشىلارى جەمقورلارمەن جەڭ ۇشىنان جالعاسىپ, قىرۋار اقشانى قالتالارىنا باستى دەگەندى ايتقالى وتىرعان جوقپىن. بۇل ماسەلەمەن, قاجەت بولسا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اينالىسۋعا ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, ە.ايتباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولار بۇعان باسپاي وتىر. ونى اقمولا وبلىستىق ىشكى ىستەر باسقارماسىنىڭ تايعا تاڭبا باسقانداي انىقتالعان جاعدايدى جىلى جاۋىپ قويا سالعانىنان دا اڭعارۋعا بولادى.
جوعارىدا كەيىپكەرىمىزدىڭ ىسكە كىرىسپەي جاتىپ قىزمەتىنەن بوساتىلعانىن ايتتىق. وسىدان كەيىن كوميتەت توراعاسىنىڭ بۇيرىعىن زاڭسىز دەپ ساناعان ە.ايتباەۆ ءوزىن نەگىزسىز قۋدالاۋدان قورعاۋدى سۇراپ استانا قالاسى الماتى اۋداندىق سوتىنا شاعىم تۇسىرەدى. سوت بۇل تالاپ ارىزدى ازاماتتىق ءىس رەتىندە قاراپ, 2009 جىلدىڭ 23 قاڭتارىندا ە.ايتباەۆتى بۇرىنعى اتقارعان لاۋازىمدى قىزمەتىنە قايتا تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم شىعارادى جانە كوشى-قون كوميتەتىن ە.ايتباەۆقا 2008 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانى 2009 جىلدىڭ 23 قاڭتارى ارالىعىندا لاجسىز بوس جۇرگەنى ءۇشىن 142 مىڭ تەڭگە تولەۋگە مىندەتتەيدى. سوت شەشىم قابىلداعاننان كەيىن ول تەز ارادا ورىندالۋعا ءتيىس. بىراق باسقا قىزمەتكە اۋىسىپ كەتكەن باستىعىنىڭ ورنىن ۋاقىتشا باسىپ قالعان ن.ساقتاعانوۆ قالالىق سوتقا, جوعارعى سوتقا شاعىمداناتىنىن ايتىپ, ە.ايتباەۆتى جۇمىسقا قايتا قابىلداۋدان ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتادى. وسىلاي اۋرە-سارساڭمەن ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ, بۇل ماسەلە كوميتەت توراعاسى بولىپ قابىلسايات ابىشەۆ تاعايىندالعاننان كەيىن عانا شەشىلەدى. ق.ابىشەۆ 2009 جىلدىڭ 11 ناۋرىز كۇنى №13-ج بۇيرىق شىعارىپ, ە.ايتباەۆتى بۇرىنعى قىزمەتىنە تاعايىندايدى. ە.ايتباەۆ ادىلدىك ىزدەپ سوتتىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ جۇرگەندە كوميتەت ە.يسەنوۆتى اقمولا وبلىسىنىڭ كوشى-قون دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەتىپ تاعايىنداپ قويعان ەدى. كوميتەت باسشىلارى وسى ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋدىڭ ورنىنا ە.ايتباەۆ جۇمىسىنا كىرىسەر-كىرىسپەستە, 13 ناۋرىز كۇنى كوميتەتتىڭ ەكى قىزمەتكەرىن ونىڭ ۇستىنەن 11 ناۋرىز كۇنى تۇسكەن ارىزدى تەكسەرۋگە جىبەرەدى. «جۇمىسقا كىرىسپەي جاتىپ نەنى تەكسەرەتىندەرىن تۇسىنبەي اڭ-تاڭ بولدىم. كەيىن ءتۇسىندىم, بۇل ماعان جۇمىس ىستەتپەۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلىپ وتىرىلعان قۋدالاۋدىڭ باسى ەكەن. بۇل تەكسەرۋدىڭ بارلىعى بۇرىننان ويلاستىرىلىپ, كوميتەت باسشىلارى تاراپىنان ستسەناريى ءتۇزىلىپ قويىلعاننان كەيىن, مەنىڭ شىندىقتى دالەلدەپ جاتۋىمنىڭ ەشقانداي قيسىنى كەلمەيتىنى, ول دالەلدەۋدى تەكسەرۋشىلەردىڭ قۇلاققا دا ىلمەيتىنى بەلگىلى بولدى. سودان ە.يسەنوۆ باستاعان توپ ايقايلاپ-شۋلاپ ءجۇرىپ تەكسەرۋشىلەرگە حاتتاما تۇزگىزدى. جينالىستا ويلارىنا كەلگەندەرىن ايتىپ باقتى» دەپ ەسكە الادى سول كۇندى ە.ايتباەۆ.
ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, وسىدان كەيىن ە.ايتباەۆ كوميتەت باسشىلارىنىڭ «كومەگىمەن» جۇمىسىنان تاعى دا قول ۇزۋگە ءماجبۇر بولدى. ول ءوزىنىڭ كىناسىز ەكەنىن مىڭ مارتە دالەلدەسە دە قارسىلاستارىنىڭ توقتامايتىنىن سەزدى. وقيعانىڭ ودان ءارى ءوربۋى ە.ايتباەۆتىڭ بۇل كۇدىگىن دە راسقا اينالدىردى. ادىلدىك ىزدەيمىن, وزىمە جۇكتەلگەن مىندەتتى ادال اتقارامىن, مەملەكەت قارجىسىنىڭ ءوز ماقساتىنا جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتەمىن دەپ ساۋ باسىنا ساقينا تىلەپ العان ە.ايتباەۆتى قايتكەندە دە تىزە بۇكتىرۋگە, اقمولا وبلىستىق كوشى-قون دەپارتامەنتىنىڭ ەسىگىنىڭ قاي جاقتا ەكەنىن ۇمىتتىرۋعا بەل بۋعان قارسى توپ ەندى ونىڭ ءوزىنىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعاتادى. «اقمولا وبلىستىق قارجى پوليتسياسى تەرگەۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى ەرىك ەسەنوۆ جانە جانات اقمولدين قوقان-لوقى, قورقىتۋ-ۇركىتۋ ارقىلى مەنى قر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 307-بابىنىڭ 2-تارماعى بويىنشا جاۋاپقا تارتپاقشى بولدى. زاڭسىز ارەكەتتەرگە بارىپ مەنىڭ جەكە باسىمدى كۋالاندىراتىن قۇجاتىمدى سەبەبىن ءتۇسىندىرمەستەن تارتىپ الدى. وسىنداي ارەكەتتەرى ءۇش جىل بويى جالعاستى. ءىس بولسا اقمولا وبلىستىق قارجى پوليتسياسى, اقمولا وبلىستىق جانە كوكشەتاۋ قالالىق پروكۋراتۋرالارى اراسىندا اينالىپ, ءبىرىنەن بىرىنە اۋىسىپ وتىردى. ماعان نە ءۇشىن ايىپ تاعاتىندارىن, قۇجاتتارىن كورسەتۋلەرىن اۋىزشا دا, جازباشا دا ءوتىنگەنىمە قاراماستان, تالاپ-تىلەگىمدى ۇدايى اياقسىز قالدىرىپ وتىردى مەن ءىستى سوتقا وتكىزۋلەرىن سۇرادىم, وعان دا قۇلاق اسپادى. سوڭىندا ابدەن شارشاعاننان كەيىن مەن تەرگەۋشىگە بۇلاي جالعاسا بەرەتىن بولسا دەپارتامەنتتى سوتقا بەرەتىنىمدى ايتتىم. مەنىڭ ىسىممەن ءتورت تەرگەۋشى (ج.اقمولدين, ە.راحماتۋللين, ن.شوحانوۆ, ق.يزبانوۆ) بىرىنەن سوڭ ءبىرى كەزەكپەن اينالىستى. اقىرى ولار زاڭسىز ارەكەتتەرىنەن ەشتەڭە شىقپاعان سوڭ, قىلمىستىق ءىستى توقتاتۋعا ءماجبۇر بولدى», دەيدى حات يەسى. بۇل جونىندە ە.ايتباەۆتىڭ قولىندا ەكى قۇجات بار. بىرىنشىسىنە كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ پروكۋرورى ب.بولەگەنوۆ, ەكىنشىسىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسىنىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى س.نۇرلىباي قول قويعان. ەكى قۇجاتتا دا ە.ايتباەۆتىڭ ەشقانداي قىلمىس جاساماعانى ايتىلادى.
اڭگىمەنى سوزا بەرسەك, وسىدان كەيىن دە ە.ايتباەۆتى جازىقسىز قۋدالاعاندارعا, جالا جاپقاندارعا قاتىستى ساۋالدار ەگىز قوزىداي ورە بەرەيىن دەپ تۇر. بىراق ولارعا ءبىز تورەشى بولمايىق دەپ ۇيعاردىق. ءومىردىڭ شىندىعى سول – بىرەۋگە جاسالعان قيانات قايتا اينالىپ سوعادى, سوققاندا وڭدىرماي سوعادى, كىم بولساڭ دا سازايىڭدى بەرەدى, تاۋبەڭە كەلتىرەدى. ءبىر ويشىل: «جالادان دا قورقىنىشتى قارۋ بار, ول – اقيقات», دەگەن ەكەن. ءيا, جالانىڭ جولى ءجىڭىشكە, اقيقات جەڭەدى. بۇل جولى دا اقيقات جەڭدى!
جاراسباي سۇلەيمەنوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
