ءىس-شاراعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى, ۇكىمەت جانىنداعى رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگيا كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى, قازاق ءتىلى ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا جانىنداعى جۇمىس توپتارىنىڭ مۇشەلەرى, جەتەكشى عالىمدار, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى, ۇلتتىق كومپانيالار مەن باق وكىلدەرى قاتىستى. عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا بارىسىندا قاتىسۋشىلار وتاندىق تەرمينولوگيانىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقىلادى.
وتىرىستى اشقان ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بەيبىت مامراەۆ ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ يدەيالارى بارشا قازاقستاندىقتار تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاۋىپ, جالپى ۇلتتىق رۋحاني ورلەۋگە جول اشقانىنا توقتالدى. «ۇسىنعان يگى باستامالارى – قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى, «قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى قازىرگى قازاق تەرمينولوگياسىن ودان ءارى دامىتۋمەن تىكەلەي بايلانىستى. ەلباسىمىز «ەگەر ءبىز قازاق ءتىلى عۇمىرلى بولسىن دەسەك, ونى ءجونسىز تەرمينولوگيامەن قيىنداتپاي, قازىرگى زامانعا لايىقتاۋىمىز قاجەت. تەرمينولوگيا تۇرعىسىنان قازاق ءتىلىن حالىقارالىق دەڭگەيگە جاقىنداتۋ كەرەك», دەگەن بولاتىن. شىنىندا دا قازاق تىلىندەگى تەرميندەردى قالىپتاستىرۋ جانە بەكىتۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىرعاندىعى داۋسىز. وعان عىلىمي جانە شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرى, جەتەكشى عالىمدار, ءتىلتانۋشىلار مەن جاۋاپتى ورگاندار بەلسەنە اتسالىسۋعا ءتيىستى. مۇنداي جۇمىس جۇيەلى نەگىزدە جۇرگىزىلگەنى ءجون», دەدى ب. مامراەۆ.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەردەن قاجىبەك, عالىم-تەرمينولوگ, پروفەسسور شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى زاماناۋي تەرميندەردى قالىپتاستىرۋ قاعيداتتارىنا, سالالىق تەرميندەردى ءبىرىزدەندىرۋ مەن جۇيەلەۋ ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىپ, جاڭا قازاق ءالىپبيى نەگىزىندە تەرميندەردى قولدانۋ اياسىن ودان ءارى كەڭەيتۋ قاجەتتىلىگىنە توقتالدى.
«قازىرگى قازاق تەرمينولوگياسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاساعان ش. قۇرمانباي ۇلى بۇل سالاداعى ءبىرىنشى كەزەكتە اتقارىلۋعا ءتيىستى جۇمىستار مەن شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر جونىندە ايتىپ ءوتتى. «بۇل تۇرعىدان كەلگەندە ەكى ءماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرۋ قاجەت دەپ ويلايمىز. بىرىنشىدەن, تەرمينولوگيا دامۋىنىڭ باعىت-باعدارىن بەلگىلەپ وتىراتىن عىلىمي كادرلاردىڭ, ءاسىرەسە تەرمين جاساۋعا ماشىقتانعان, تەرمينولوگيالىق جۇمىستاردى كاسىبي تۇرعىدان ءجۇرگىزۋگە قۇزىرەتتى پراكتيك تەرمين ماماندارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى مەن ولاردىڭ وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا بولماۋى, وزدەرى ماماندانعان ىسپەن تىكەلەي اينالىسپاۋى. ەكىنشىدەن, تەرمينولوگيالىق جۇمىستاردى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە جۇيەلى ءتۇردە ۇيلەستىرە وتىرىپ, جوعارى كاسىبي دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەۋى. قازاق تەرمينولوگياسىنىڭ شەشىمىن تاپپاي جاتقان وزگە ماسەلەلەرىنىڭ ءبارى وسى ەڭ باستى ەكى ماسەلەنى دۇرىس شەشىپ, جولعا قويماۋدان تۋىنداپ وتىر دەۋگە بولادى», دەدى ول.
پىكىر الىسۋ بارىسىندا اۋدارما سالاسىنداعى قوردالانعان ماسەلەلەرگە دە باسا نازار اۋدارىلدى. اتاپ ايتقاندا, جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى باعلان ماقۇلبەكوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى اسىلبەك سماعۇلوۆ, ءماجىلىستىڭ رەداكتسيالاۋ جانە اۋدارما ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءداۋىتالى وماش ۇلى زاڭ جوبالارىنداعى جۇمىستاردىڭ ساپاسىنا ىقپال ەتەتىن زاڭناما تەرميندەرى مەن ۇعىمدارىنىڭ ءدال اۋدارىلماۋ فاكتىلەرىن اتاپ ءوتتى.
ەلىمىزدەگى تانىمال عالىمدار اتسالىسىپ جاتقان «قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىنداعى ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ تاجىريبەسى تۋرالى راۋان كەنجەحان ۇلى ايتىپ بەردى. «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىك ەمەس جانە كوممەرتسيالىق ەمەس نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» قۇرىلدى. بيۋرونىڭ ۇيلەستىرۋىمەن ىسكە اسىپ جاتقان اۋقىمدى عىلىمي اۋدارما جۇمىسى قازاق ءتىلىندە جاڭا وقۋلىقتار دايىنداپ, جوعارى مەكتەپ مازمۇنىن تۇبەگەيلى ءتۇردە جاڭارتۋمەن قاتار قازاق اۋدارما مەكتەبىنىڭ كۇشەيىپ, سونىڭ ىشىندە بۇگىن ءسوز بولىپ وتىرعان تەرمينولوگيا ماسەلەلەرىن ناقتى, پراكتيكالىق تۇرعىدان قاراۋعا نەگىز بولدى», دەدى ول.
لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ بارىسىندا تەرميندەردى ءتىل زاڭدىلىقتارىنا سايكەس ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى تەرمينولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قارلىعاش ايداربەك, ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى «ءتىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ عالىم-حاتشىسى گۇلفار مامىربەكوۆا ءوز پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان ءماجىلىس دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ اقپاراتتىق كەڭىستىكتە جاڭا تەرميندەردى دۇرىس قولدانۋداعى جۋرناليستەردىڭ جاۋاپتى مىندەتىنە باسا نازار اۋداردى. سونىمەن قاتار كونفەرەنتسيانى بىرلەسە ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە ءتىل ساياساتى كوميتەتىنە ۇكىمەت بەكىتكەن قازاق ءتىلى ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا 2025 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن دەر كەزىندە جانە ساپالى ورىنداۋ ماسەلەسىن نازاردان تىس قالدىرماۋدى ۇسىندى. «تەرميننىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرى مىنالار: بىرىنشىدەن, جۇيەلىلىگى, ەكىنشىدەن, دەفينيتسياسى, ياعني عىلىمي انىقتاماسى, ۇشىنشىدەن, مونوسەميالىعى, ياعني ءارتۇرلى ماعىنا تۋدىرمايتىنى, تورتىنشىدەن, ەكسپرەسسيانىڭ بولماۋى, ياعني سەزىمگە ەرىك بەرمەۋى, بەسىنشىدەن, ستيلدىك بەيتاراپتىلىعى. تەرمينجاسام ءىسىندە وسى تالاپتار ساقتالۋى ءمىندەتتى. ءبىر ۇعىمدى بىرنەشە سوزبەن قاتار جەتكىزۋ ءتىلدى دالسىزدىككە ۇرىندىرماي قويمايدى. مۇنداي دالسىزدىك حالىقارالىق قۇجاتتاردا, ءارتۇرلى ءىسكەرلىك مامىلەلەردە, م ۇلىكتى كەپىلگە قويۋعا, ساتۋعا, تارتۋ ەتۋگە قاتىستى نوتاريۋس قاعازدارىندا, ادام تاعدىرىن شەشەتىن قىلمىستىق ىستەر انىقتامالارىندا, سوت شەشىمدەرىندە ءتۇسىنبەستىككە, ءتىپتى داۋعا سوقتىرۋى دا مۇمكىن. اسكەر جانە قورعانىس سالالارىنىڭ تەرميندەرىندە بۇعان اتىمەن جول بەرۋگە بولمايتىنى بەلگىلى» دەپ اتاپ ءوتتى دەپۋتات س.ابدراحمانوۆ.
«ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى – باس رەداكتور ايبىن شاعالاق قازاق باسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى «Egemen Qazaqstan» گازەتى قازىرگى كەزدە گازەتتىڭ ءبىر بەتىن جۇيەلى تۇردە جاڭا الىپبيمەن شىعارىپ جاتقانىنا توقتالدى. «باستى ماقسات – جاڭا الىپبيگە جۇرتشىلىقتىڭ كوزىن, بويىن ۇيرەتە بەرۋ. بۇل قادام قالىڭ وقىرمان تاراپىنان جاقسى قابىلدانىپ, كوپشىلىكتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. جالپى ءبىزدىڭ باسىلىمنىڭ ءبىر بەتىن لاتىن الىپبيىمەن بەرۋ ىسىندە 4 ارىپكە – يۋ, ي, ءى جانە س ارىپتەرىنە قاتىستى ازداعان ىركىلىس تۋاتىنى بولماسا, تۇتاستاي العاندا, گازەتتىڭ وندىرىسىنە جاۋاپتى قىزمەتكەرلەردىڭ الدىنان اسا ءبىر ۇلكەن قيىندىق كەزدەسىپ وتىرعان جوق», دەدى.
