مىنە, وسى قاھارماندىق تانىتقان باتىرلارىمىزدىڭ ەسىمدەرى: قاتارداعى جاۋىنگەرلەر ەرجان ءابديەۆ, ەرجان بايباعىسوۆ, ەركىن بايباعىلوۆ, ستارشينا قالماقان باقباەۆ, قاتارداعى جاۋىنگەرلەر ەربول بەكەباەۆ, باۋىرجان دالاباەۆ, جاقسىلىق جانسۇگىروۆ, يموماددين جۇماتوۆ, قانات ەدىرىشەۆ, ەربول يساباەۆ, سەرجانت راديك قايمولديەۆ, قاتارداعى جاۋىنگەرلەر ميحايل مارتىنەنكو, ەركەبۇلان ماقاجانوۆ, اناتولي مەشكوۆ, داستان نۇرمەتوۆ, كىشى سەرجانت ءاليحان وگىزباەۆ جانە قاتارداعى جاۋىنگەر تاحير راقىمجانوۆ.
ساربازداردىڭ ەرلىكتەرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزىندە جوعارى باعالاپ, وسى تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى قارالى وقيعاعا بايلانىستى الماتىدا وتكەن شارادا: «قازاقستاندىق باتالوننىڭ ساربازدارى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى سىرتقى شەكاراسىنىڭ تاجىك-اۋعان بولىگىن ەرلىكپەن كۇزەتتى. بوزداقتارىمىز مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ جولىندا جانىن پيدا ەتتى. ولار ءبىزدىڭ بەيبىتشىلىگىمىز بەن تىنىشتىعىمىزدى قورعادى» دەگەن بولاتىن. سول ۋاقىتتان بەرى 17 جاۋىنگەردىڭ ەرلىگى 7 ءساۋىر كۇنى اتالىپ كەلدى. ول ەرلەرىمىز ەل سەنىمىن اقتادى.
«ەل ءۇمىتىن ەر اقتار, ەر اتاعىن ەل ساقتار» دەپ, حالقىمىز تەگىن ايتپايدى عوي. ساربازدار ەرلىگىن سوندا پرەزيدەنت بيىك باعالاپ, ءوزىنىڭ جارلىعىمەن ولاردىڭ 5-ەۋىن ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن, 12-ءسىن «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتادى. وردەنمەن ماراپاتتالعانداردىڭ ىشىندە ستارشينا قالماقان باقباەۆ, سەرجانت راديك قايمولديەۆ, كىشى سەرجانت ءاليحان وگىزباەۆ, قاتارداعى جاۋىنگەرلەر قانات ەدىرىشەۆ پەن ەربول يساباەۆ بولدى.
...قاندى شايقاس 7 ءساۋىردىڭ تاڭىندا پامير تاۋىنىڭ ەتەگىندەگى پشيحاۆر شاتقالىندا بولدى. قازاقستان باتالون ساربازدارى جاۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ورىنداۋعا جولعا شىعادى. كەلە جاتقان اۆتوكولوننا اياق استىنان جاۋدىڭ شابۋىلىنا تاپ بولدى. كوزدى اشىپ-جۇمعانشا قيان-كەسكى ۇرىس باستالدى. بيىك تاۋدىڭ ۇستىنەن مودجاحەتتەردىڭ جاۋدىرعان وقتارى تىزبەكتى باستاعان برونەترانسپورتەردى ىستەن شىعاردى. جاۋدىڭ ۇزدىكسىز جاۋدىرعان وقتارى كوماندالىق-شتابتىق ماشيناعا دا ءتيدى. سوڭىنان ەرىپ كەلە جاتقان ماشينالار دا وتقا وراندى. اياق استىنان بولعان ۇرىس روتا كومانديرى, كاپيتان ەرلان الدانازاروۆ ءۇشىن قيىندىققا سوقتى. دەگەنمەن, ەرلان الدانازاروۆ وسى قيىن ساتتە تاپقىرلىق تانىتتى: «جىگىتتەر, جاۋدان قورىقپاڭدار, باتىل بولىڭدار, سوندا مودجاحەتتەر وزدەرىڭنەن قورقادى», دەدى ول. كومانديردىڭ وسى ءسوزىن ەستىگەن ساربازدار جىگەرلەنىپ, جاۋعا اۆتوماتتان, پۋلەمەتتەن وق جاۋدىردى. قيىن ساتتە, پراپورششيك بولات احمەتوۆ پۋلەمەتتەن جاۋدىرتا وق اتىپ جاتىپ, ايعاي سالدى: «ىنىشەكتەر, وتتىڭ ورتاسىنان جىلدام شىعىڭدار, مەن قاندىاۋىزداعىلاردى جىبەرمەيمىن!». ونىڭ پۋلەمەتى وعى تاۋسىلعانشا ساقىلداپ تۇردى. وسىلايشا بولات كوپتەگەن جاۋىنگەرلەردى ءولىمنەن ساقتاپ قالدى.
اعا لەيتەنانت نۇرلان بايبوسىنوۆ, لەيتەنانت قايرات ساتپاەۆ ەرەكشە ەرلىك كورسەتتى. ولار جارالى بولعان ساربازداردىڭ جاراقاتىن تاڭىپ, جانىپ جاتقان ماشينالاردان الىپ شىقتى. جاۋ وق جاۋدىرۋىن كۇشەيتە ءتۇستى. ساربازدار «ينەنىڭ كوزىندەي» ەكى تاۋدىڭ ورتاسىنداعى اشىق جولدا قالىپ, كوزدەپ اتۋعا قيىن بولسا دا, ارتقا شەگىنبەدى. جاۋىنگەرلەرىمىز جەر باۋىرلاپ جاتىپ قارسىلاسقا تويتارىس بەردى. كاپيتان ەرلان الدانازاروۆ بوراعان وقتىڭ استىندا جاراقات الىپ, بوساڭسي باستاعان ساربازدارعا قول ۇشىن بەردى. سونداي-اق الدانازاروۆتىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىق جونىندەگى ورىنباسارى اعا لەيتەنانت نۇرجان بايبوسىنوۆ تا ادامشىلىعى مول, كەڭ پەيىلدى ءارى قاھارمان جىگىت ەدى. نۇرجان دا وسى ۇرىستا ەرجۇرەكتىلىگىمەن جاۋىنگەرلەرگە ونەگە بولدى.
«ءبىر وقتى بۇلان كوتەرەدى, ەكى وقتى ۇلان كوتەرەدى» دەمەكشى, قايرات ساتپاەۆ جاۋدىڭ تيگەن وعىنان ءوزى قانسىراسا دا, جاۋىنگەرلەردىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, باتىرلىق تانىتتى. اتقىشتاردىڭ ىشىنەن شىمكەنتتەن اسكەرگە شاقىرىلعان ستارشينا قالماقان باقباەۆ, اقمولالىق قاتارداعى جاۋىنگەرلەر ەربول بەكەباەۆ, اياگوزدىك اناتولي مەشكوۆ, پاۆلودارلىق قانات ەدىرىشەۆ, شىعىسقازاقستاندىق ميحايل مارتىنەنكو كوزگە ءتۇستى. ماسەلەن, اناتولي مەشكوۆ وتقا ورانعان ماشينانىڭ كارزەڭكەسىنەن جاۋعا پۋلەمەتتەن وق جاۋدىردى. ەربول بەكەباەۆ جارالى بولىپ, ماڭدايىنان قان تامشىلاپ جاتقاننىڭ وزىندە اۆتوماتتى قولىنان تاستامادى. بەس ساعاتقا سوزىلعان ۇرىستا قارۋ-جاراقتىڭ داۋىسى تولاستاعان جوق, اۋاعا تاراعان وق-ءدارى مەن كۇيىكتىڭ ءيىسى تاۋدىڭ ورتاسىن الىپ تۇردى. شارشاپ, شالدىققاندارىنا, جارالى بولعاندارىنا قاراماستان, ساربازدار جاۋمەن جان اياماي شايقاستى. سول جەردە 17-ءسى قاھارماندىقپەن قازا تاپتى. «ەر سالماعىن ەل كوتەرەدى, ەل سالماعىن جەر كوتەرەدى» دەمەكشى, بۇگىندە ەلىمىزدە جاۋىنگەرلەردى ەسكە الۋ شارالارى وتكىزىلەدى. 2009 جىلى استانادا وتان قورعاۋشىلار الاڭىندا 17 ساربازعا ارناپ ەستەلىك اللەياسى اشىلدى. سونداي-اق تاجىك ەلى ءبىزدىڭ ساربازدارىمىزدىڭ ەرلىگىن ريزاشىلىقپەن قۇرمەتتەيدى. ءماسەلەن, 2007 جىلى دۋشانبە قالاسىندا قازا بولعان قازاقستاندىقتاردىڭ ەسىمدەرى ءمارمار تاسقا قاشاپ جازىلعان مونۋمەنت اشىلدى. شىمكەنتتەگى ءاسكەري ءبولىمىندە دە ەسكەرتكىش بار. وكىنىشتىسى, وسى كۇنگە دەيىن تاجىك-اۋعان قاقتىعىسىنا قاتىسقان قازاقستاندىقتارعا اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىندەي مارتەبە بەرىلگەن جوق. ولار وسى ماسەلە وڭ شەشىلەدى دەگەن ۇمىتتە. ءسوزدىڭ ءتۇيىنى, ۇرىستا قازا تاپقان جاۋجۇرەك جىگىتتەرىمىزدىڭ قاي-قايسى بولسا دا باتىر اتاعىنا لايىق.
ساپارعالي جاعىپاروۆ,
اسكەري جۋرناليست
