جۇزدەگەن جۇرەكتى ەمدەگەن قىز جۇرەگى نەگە جىلايدى؟
سەنبى, 4 اقپان 2012 7:12
…قىز جىلادى. قاي قىز جىلامايدى دەيسىز بە؟ دۇرىس, كەز كەلگەن قىز قۋانىشتان نەمەسە ۋايىمنان, ساعىنىشتان جىلايدى. بىراق, بۇل قىزدىڭ جىلاۋى تەگىن ەمەس ەدى. ول نامىستان جىلادى. وتىز التىعا تولىپ, وتىز جەتىگە اياق باسقان كۇنى, ءدال تۋعان كۇنىندە ونى جۇمىستان شىعاردى. نەگىزسىز. زاڭسىز. الەمنىڭ تالاي ەلدەرىندە بولعان, زاڭدى دا, ءوز ماماندىعىن دا جاقسى بىلەتىن قىز ءدال وسىنداي ادىلەتسىزدىك كورەمىن دەپ ويلاماعان ەدى.
سەنبى, 4 اقپان 2012 7:12
…قىز جىلادى. قاي قىز جىلامايدى دەيسىز بە؟ دۇرىس, كەز كەلگەن قىز قۋانىشتان نەمەسە ۋايىمنان, ساعىنىشتان جىلايدى. بىراق, بۇل قىزدىڭ جىلاۋى تەگىن ەمەس ەدى. ول نامىستان جىلادى. وتىز التىعا تولىپ, وتىز جەتىگە اياق باسقان كۇنى, ءدال تۋعان كۇنىندە ونى جۇمىستان شىعاردى. نەگىزسىز. زاڭسىز. الەمنىڭ تالاي ەلدەرىندە بولعان, زاڭدى دا, ءوز ماماندىعىن دا جاقسى بىلەتىن قىز ءدال وسىنداي ادىلەتسىزدىك كورەمىن دەپ ويلاماعان ەدى.
قىزدىڭ اتى-ءجونى گۇلزيا ەسەنگەلدىقىزى تويەۆا. ماماندىعى دارىگەر. دارىگەر بولعاندا كارديولوگ, ياعني جۇرەك دارىگەرى. گۇلزيا قىز كەنتاۋ دەگەن قالادا ءوسىپ, مەكتەپتى جاقسى ءبىتىرىپ, وتپەلى كەزەڭدەگى قيىندىقتارعا تۇس كەلگەندىكتەن جوعارى وقۋ ورنىنا بارا الماي, جاقسى ءبىلىم بەرەدى دەپ سول كەزدەگى تسەلينوگراد وبلىسىنىڭ اتباسار قالاسىنداعى مەديتسينا ۋچيليششەسىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى سول كەز تىلىمەن ايتساق, «قىزىل ديپلوممەن» بىتىرگەن. وقۋدى بىتىرە سالا كەنتاۋدا ءبىراز ۋاقىت مەدبيكە بولعان قىز تۇركىستانداعى حقتۋ-ءدىڭ شىعىس مەديتسيناسى فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى. جەتى جىلدان سوڭ ونى دا وتە جاقسى بىتىرەدى.
تازا ەڭبەگىمەن جۇرگەن, ماماندىعىن جانىنداي سۇيەتىن, ەڭ باستىسى ادامداردى جىلى سوزبەن ەمدەۋ دەگەن قاسيەت بويىندا بار بۇل قىز وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ باس ءدارىگەرىنە نەگە جاقپاي قالعانى تۇسىنىكسىز. بۇرىنعى باس دارىگەر, وسى ورتالىقتى اشۋ ءۇشىن بۇكىل ءومىرىن ارناعان, ءۇيىن ۇمىتىپ, كۇندىز-ءتۇنى وسىندا جۇرەتىن ساۋلە رايىمبەكقىزى دا تالاپشىل باسشى بولاتىن. سول كىسىگە جاققان بۇل قىز جاڭا باسشى كەلگەلى نەگە قاعاجۋ كوردى؟ بۇل جەردە ءبىر «گاپ» بار ما؟ گاپ نەدە ەكەنىن جۇرەگىمىز سەزەدى. ونى قۇزىرلى ورگاندار انىقتاي جاتار. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز مىناۋ:
گۇلزيا تويەۆا وسى ورتالىقتا ەڭبەك ەتكەلى بەرى, ياعني ون جىل ىشىندە حالىقارالىق, وتاندىق سەرتيفيكاتتاردىڭ 15-ءىن الىپتى. ماقتاۋ قاعاز, العىس حاتتار جەتىپ ارتىلادى. ءتىپتى, وسى بيىلدىڭ وزىندە وسى كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ باس دارىگەرى س.بەكجىگىتوۆتىڭ ءوزىنىڭ, وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ق.يسمايلوۆتىڭ دا, كاسىپوداقتىڭ دا ماقتاۋ قاعازدارىن الىپتى.
گۇلزيا تويەۆا وسى ورتالىقتا كارديوحيرۋرگيا اشىلعان سوڭ يزرايلدە, پولشادا, ماسكەۋدە, نوۆوسىبىردە ءبىلىمىن جەتىلدىرگەن بىردەن ءبىر پەرفۋزيولوگ دارىگەر. ايلىعىنان باسقا تۇگى جوق, ول ايلىعىنىڭ ءوزىن يپوتەكاعا العان ۇيىنە تولەيتىن, اناسى جوق, اكەسىنىڭ زەينەتاقىسىن ۇقىپتاپ جۇمسايتىن, باۋىرلارىنا باس بولىپ وتىرعان مىنا قىز قانداي قارجىعا وقىپ ءجۇر دەپ تە ويلاۋىمىز مۇمكىن.
2007-2009 جىلدارى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تۇرعىندارعا كارديولوگيالىق جانە كارديوحيرۋرگيالىق كومەكتى دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا مامانداردى شەتەلدەردە وقىتۋعا بايقاۋ جاريالاعان. سول ۇلكەن بايقاۋدان وتكەن گۇلزيا قىز يزرايلگە جولداما الىپ, سوندا جەتى اي وقىپ كەلگەن. مينيسترلىك وقۋ, سوندا تۇرۋ, تاماقتانۋدىڭ بارلىق شىعىنىن موينىنا الىپ قانا قويماي, كۇنىنە 50 دوللار قارجى دا بولگەن. ياعني, مينيسترلىك ەلىمىزدەگى كارديوورتالىقتاردا قىزمەت ەتەتىن زاماناۋي ماماندار ءۇشىن قىرۋار قارجى ءبولىپ, ولارعا قامقورلىق جاساعان. رەسپۋبليكامىزدىڭ بىرنەشە وبلىستارىندا مۇنداي ماماندار ەلگە قىزمەت ەتۋدە.
كەلەسى جىلى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتى گ.تويەۆانى پولشاعا وقۋعا جىبەردى. ارينە, مەملەكەت قاراجاتىمەن. پولشادا ەكى اي ءبىلىمىن كوتەرگەن تويەۆا الماتىداعى سىزگانوۆ اتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ەكى اي ءتاجىريبەدەن ءوتتى.
بىلتىرعى جىلى كۇزدە وڭتۇستىككە ەلباسى كەلگەندە كارديوورتالىقتى ارالادى. مونيتور ارقىلى جۇرەككە جاسالىپ جاتقان وپەراتسيانى كوردى. ەل دەنساۋلىعىنا وتە قاتتى الاڭدايتىن, سوندىقتان دا وسى سالاعا قارجىنى قوماقتى ءبولدىرىپ وتىرعان ەلباسى مۇنداعى جۇمىسقا كوڭىلى تولدى. پرەزيدەنت الدىندا جۇرەككە كۇردەلى وپەراتسيا جاساعان دارىگەرلەر اراسىندا شەكەسى شىپ-شىپ تەرلەگەن گۇلزيا قىز دا بار ەدى.
تويەۆا دارا مامان دەدىك. ول قانداي مامان؟ ول پەرفۋزيولوگ دارىگەر. پەرفۋزيولوگ دەگەنىمىز جاساندى قان اينالدىرۋدى ىسكە اسىراتىن دارىگەر. ياعني, جۇرەككە وتا جاساۋ كەزىندە جاساندى جۇرەك, جاساندى وكپە قىزمەتىن اتقاراتىن اپپاراتپەن جۇمىس ىستەيتىن دارىگەر. وتا جاساۋ كەزىندە جۇرەك پەن وكپە جۇمىسىن توقتاتىپ, جاساندى قان اينالدىراتىن اپپاراتقا كوشىرەدى. وتا بىتكەنشە جاساندى جۇرەك, وكپە قىزمەتىن اتقاراتىن اقىلدى اپپاراتپەن جۇمىس ىستەپ گۇلزيا دارىگەر وتىرادى. ناۋقاس جانى, تاعدىرى وسى دارىگەر قولىندا. بۇل ورتالىقتا, وبلىستا مۇنداي مامان بولماعان. تويەۆا وبلىستاعى جالعىز مامان. ەندەشە, وسى ماماندى نەگە ساقتاپ قالماعان؟ نەگە جۇمىستان بوساتادى؟ سەبەبى نە؟
– مەنى جۇمىستان بوساتۋ «دايىندىعى» وتكەن جىلى ەكى-ءۇش اي جۇرگىزىلدى. الدىمەن الدەبىر قاعازعا قول قويۋىمدى تالاپ ەتتى. مەن ونداي زاڭسىز قۇجاتقا قول قويمايتىنىمدى ايتتىم. سودان سوڭ مەنىڭ ورنىما قىزمەت ىستەيتىن ادامداردى ۇيرەتۋدى تالاپ ەتتى. ۇيرەتتىم. ۇيرەتۋ مەن وقىپ كەلۋ, ماماندانۋدىڭ اراسىندا قانشا ايىرما بارىن بىلەسىز. ون جىل بويى ءبىر رەت تە دەمالىس الماي, دەمالۋ ورنىنا ءبىلىمىمدى كوتەرگەن مەنىڭ ورنىما ءۇش ادام الدى. كىمدەر ەكەنىن ايتپاي-اق قويايىن. ارىپتەستەرىم عوي, بالا-شاعاسىن اسىراسىن. وسىدان سوڭ ءبىر كوميسسيا شىعىپ, قۇجاتتاردى تەكسەرىپتى. تەكسەرۋ كەزىندە جەتپەيتىن قۇرىلعىلار, ەسەپتەن شىعارىلۋعا ءتيىس مەديتسينالىق اپپاراتتار, قوسىپ جازىلعان وكسيگەناتورلار جايلى انىقتاما تولتىرىپتى. ول تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىنان حاباردار ەمەسپىن. سونىمەن الگى انىقتامانى اكەلىپ, ءتۇسىنىكتەمە جازۋىمدى تالاپ ەتتى. مەن قارجى جاعىنا جاۋاپتى ەمەس ەكەنىمدى, تەك دارىگەر ەكەنىمدى ايتىپ, ءتۇسىنىكتەمە جازۋدان باس تارتتىم. وسىدان سوڭ مەنىڭ جۇمىستان كەتۋىمدى تالاپ ەتتى. مەن جۇمىستان كەتۋ تۋرالى ارىز جازۋدان باس تارتتىم. مەنى تۇستەن كەيىن جينالىسقا شاقىردى. زاڭگەرمەن جانە قورعاۋشىمەن اقىلداستىم. ولار بۇل ارەكەتتىڭ زاڭسىز ەكەنىن ايتتى. تاڭەرتەڭ جۇمىسىما كەلدىم. مەنى جۇمىستان بوساتتى. بۇيرىققا قول قويۋىمدى تالاپ ەتتى. مەن «بۇيرىقپەن تانىستىم. بىراق بۇل زاڭسىز بۇيرىققا كەلىسپەيمىن» دەپ جازىپ, قول قويدىم, – دەيدى گ.تويەۆا.
بۇل قانداي بۇيرىق ەدى؟ №145-ج بۇيرىق تويەۆانى ەڭبەك شارتىنىڭ تالاپتارىن ءدورەكى بۇزعانى, باس دارىگەردىڭ شاقىرعانىنا كەلمەگەنى, باس دارىگەردىڭ بۇيرىعىن ورىنداماعانى ءۇشىن قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 61-بابىنىڭ 1-تارماعى نەگىزىندە ەڭبەك شارتى بۇزىلىپ, جۇمىستان بوساتىلسىن دەپ شىعارىلعان. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ وبلىستاعى باقىلاۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باس مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورى ب.ەسقاراەۆ مەكەمەگە بارىپ, تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, تويەۆانىڭ قولىنا مىناداي قورىتىندى بەرگەن:
«اتالعان №145-ج بۇيرىق زاڭعا قايشى قابىلدانعان. ويتكەنى, قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 61-بابىنىڭ 1-تارماعىنداعى تارماقشالارى ناقتىلانباعان جانە بۇل باپتىڭ 1-تارماعىنىڭ 1, 2, 3, 4 تارماقشالارىندا ەڭبەك شارتىنىڭ تالاپتارىن دورەكى بۇزعانى, جۇمىس بەرۋشىنىڭ شاقىرعانىنا اشىقتان اشىق بارمايمىن دەپ بۇيرىقتى ورىنداماعانى ءۇشىن ەڭبەك شارتىن توقتاتۋ قارالماعان».
ءبىز دە قىزىعۋشىلىقپەن قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 61-بابى, 1-تارماعىمەن تانىستىق. 61-باپتىڭ 1-تارماعىندا «مەديتسينالىق قورىتىندى نەگىزىندە قىزمەتكەردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا قايشى كەلەتىن جۇمىستى اتقارۋعا ەڭبەك شارتى جاسالعان جاعدايدا..» دەگەن جولداردى وقىدىق. ەكىنشى تارماق سوتتالعان اداممەن ەڭبەك شارتى جاسالسا دەگەندى مەگزەپ تۇر.
قۇداي ساقتاسىن, دارىگەر قىزدىڭ دەنى ساپ-ساۋ, جۇيكەسى جايىندا, ەشقانداي ەمحانادا ەسەپتە تۇرمايدى. قىلمىس جاساماعان, سوتتالماعان. سوندا باس دارىگەر بولىپ, باسقالار بولىپ, جابىلا جازعان بۇل بۇيرىق قانداي بۇيرىق؟ اۋرۋ, سوتتالعان ادام بولسا تويەۆا ون جىلدان بەرى ورتالىقتا نەگە ءجۇر؟ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى يزرايلگە وقۋعا مۇنداي دارىگەردى قالاي جىبەرگەن؟ وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتى وسىنداي «ءمىنى» بار ادامدى پولشاعا, ماسكەۋ, نوۆوسىبىرگە وقۋعا قالاي جىبەرگەن؟ ءتيىستى مەديتسينالىق تەكسەرۋلەردەن ءبىلدىرمەي ءوتىپ كەتەتىندەي تويەۆا «كورىنبەيتىن ادام» با؟
وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ كادر جونىندەگى ورىنباسارى «مىنا بۇيرىعىڭىز نە؟» دەگەن سوڭ باس دارىگەر ەكىنشى بۇيرىق شىعارادى. شىعارادى دا, ول بۇيرىقتى بەس كۇننەن سوڭ پوشتا ارقىلى تويەۆاعا جىبەرەدى. ەندى بۇل بۇيرىقتى زاڭدى, ساۋاتتى جازعان بولار دەيسىز عوي.
مەملەكەتتىك ينسپەكتوردىڭ تەكسەرۋ قورىتىندىسىنا تاعى دا كوز جىبەرەيىك.
«تويەۆا حانىم! باس دارىگەر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 61-بابىنىڭ 1-تارماعىمەن بەرگەن بۇيرىقتى وزگەرتىپ, سىزگە ەكىنشى رەت №146 بۇيرىق شىعارعان. ول بۇيرىق بويىنشا ءسىزدى ەڭبەك كودەكسىنىڭ 54-بابى 1-تارماعى 13-تارماقشاسىمەن جۇمىستان بوساتقان. بۇل بۇيرىقتى 20.10.2011 جىلى شىعارعان. ءتارتىپتىك جازانى قولدانعانعا دەيىن سىزدەن جازباشا تۇسىنىكتەمە تالاپ ەتپەگەن, بۇيرىقپەن تانىستىرماعان. №146 بۇيرىقتىڭ نەگىزى كورسەتىلمەگەن جانە دە قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 4 تارماعىنىڭ تالابىن بۇزا وتىرىپ, بۇيرىقتى 5 كۇننەن كەيىن, ياعني 25.10.2011 جىلى پوشتا ارقىلى ءسىزدىڭ مەكەن-جايىڭىزعا جولداعان. قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 11 بابىنىڭ 3 تارماعىندا «جۇمىس بەرۋشىنىڭ قر ەڭبەك زاڭدارىمەن ساقتالماي شىعارىلعان اكتىلەر جارامسىز بولىپ تانىلادى» دەلىنگەن.
ءبىز تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا جازىلعان اكتى مەن جوعارىدا كورسەتىلگەن بۇيرىقتاردى 14.11.2011 ج.-عا دەيىن زاڭعا سايكەستەندىرۋ تۋرالى مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورىنىڭ نۇسقاماسىن ورتالىققا جىبەرگەنبىز.
وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىق نۇسقامامەن تانىسقانىن, نۇسقامادا كورسەتىلگەن كەمشىلىكتەردىڭ ءبىر قاتارىن تۇزەگەندەرىن, زاڭعا قايشى بۇيرىقتارىن زاڭعا ءسايكەستەندىرۋ تۋرالى ءوز ۋاجدەرىن العا تارتقان حابارلاما كەلىپ ءتۇستى.
وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ ءسىزدى قايتا جۇمىسقا الۋ ماسەلەسىن ازاماتتىق جولمەن سوت ارقىلى شەشۋدى ۇسىنامىن. وقو بويىنشا باس مەملەكەتتىك ينسپەكتور ب.ەسقاراەۆ» دەپ قول قويىلعان.
ەندى وسى ورتالىقتا ون جىل قىزمەت اتقارعاندا تەك قانا العىس الىپ جۇرگەن, ون جىل ىشىندە ءوز ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ جونىنەن 15 سەرتيفيكاتى بار قىزدىڭ العان تارتىپتىك جازالارىنا كەلەيىك. تويەۆاعا باس دارىگەر س.بەكجىگىتوۆ «ەسكەرتۋدى» 22.06.2011 جىلى بەرگەن. سەبەبى نە؟ شىمكەنتتىك ءبىر مىقتى وپەراتسيا جاسايتىن بلوككا كىرىپ كەتەدى. وندا مەديتسينا قىزمەتكەرىنەن باسقا ادامنىڭ كىرۋىنە قاتاڭ تىيىم سالىنعان. وسى بلوكتا ەركىن جۇرگەن ادامعا تويەۆا ءبىرنەشە رەت وندا كىرۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتەدى. مىقتى تىڭدامايدى. تىڭداماعانىمەن قويماي, تويەۆانىڭ ۇستىنەن شاعىم جاسايدى. قاراڭىزشى, وسى وپەراتسيالىق بلوكتا جاسالىپ جاتقان وپەراتسيانى ەلباسىمىزدىڭ ءوزى دە مونيتور ارقىلى كورىپ تۇردى عوي. ەلباسى دا زاڭعا باعىندى. سوندا اناۋ مىقتى كىم, ول قالاي رۇحسات ەتىلمەگەن بلوككا ءوتىپ كەتتى, ونى تومەننەن كىم وتكىزدى – مۇنىڭ ءبارى زەرتتەلمەيدى.
مەملەكەتتىك باس ينسپەكتور «سىزگە №74 بۇيرىقپەن «ەسكەرتۋ» تارتىپتىك جازاسى قولدانىلعان. جۇمىس بەرۋشى جازالاۋ تۋرالى بۇيرىعىندا زاڭعا سىلتەمە جاسالعان نەگىزدەمە جوق جانە قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 73-بابىنىڭ 3-تارماعىندا كورسەتىلگەندەي جاسالعان ءتارتىپتىك تەرىس قىلىقتىڭ مازمۇنىن, ونى جاساۋدىڭ ءمان-جايلارىن ەسكەرمەگەن» دەيدى. ياعني, «ەسكەرتۋ» شاراسى دا زاڭسىز بەرىلگەن.
2011 جىلى 19 قازاندا, ياعني تويەۆا جۇمىستان بوساتىلاتىننان ءبىر كۇن بۇرىن باس دارىگەر №90 بۇيرىقپەن بەكىتكەن كوميسسيا اكتىسىنە ساي تويەۆاعا №119-ءو بۇيرىقپەن «قاتاڭ سوگىس» جاريالاعان. بۇيرىقتا ءوز قىزمەتتىك مىندەتىنە سالعىرت قاراعانى, جۇمىس بارىسىندا دورەكى قاتەلىكتەر جىبەرگەنى, ءوز ىسىنە نەمقۇرايدى قاراعانى ءۇشىن قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 54-بابىنىڭ 13-تارماعىنا سايكەس قاتاڭ سوگىس جاريالانسىن دەپ جازىلعان.
بۇل بۇيرىقتىڭ زاڭدى, زاڭسىز ەكەنىن تەكسەرگەن مەملەكەتتىك ينسپەكتور «بۇيرىقتىڭ نەگىزى زاڭعا دۇرىس سىلتەمە جاسالماعان, لاۋازىمدى نۇسقاۋدىڭ قاي تارماعىن بۇزعانى كورسەتىلمەگەن. قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 74-بابىنىڭ 1-تارماعىندا كورسەتىلگەن تالاپتى بۇزا وتىرىپ, انىقتامادا كورسەتىلگەن تەرىس قىلىق بويىنشا 57 كۇننەن كەيىن جۇمىس بەرۋشى №119-ءو بۇيرىقپەن تارتىپتىك شارا كورگەن» دەپ جازىپ وتىر. 57 كۇننەن كەيىن قىزدى جازالاۋ كىمگە, نەگە, نە ءۇشىن كەرەك بولدى ەكەن؟
باس دارىگەر باس بولىپ, ورىنباسارى بار وننان استام قىزمەتكەر جۇرگىزگەن قىزمەتتىك تەكسەرۋ حاتتاماسى تۇزىلگەن كۇنى قويىلماعانى, جينالىستىڭ قاي كۇنى وتكەنى بەلگىسىز ەكەنى, سونداي-اق تەكسەرۋ قورىتىندىسىن تالقىلاۋ تۋرالى جينالىس بولاتىندىعى ءجونىندە تويەۆاعا جازباشا ەسكەرتىلمەگەنى تۋرالى دا مەملەكەتتىك ينسپەكتور جازىپ وتىر.
ەندى وسىنىڭ ءبارىن قورىتىندىلاساق, تويەۆانى جۇمىستان بوساتۋ تۋرالى ءبىر كۇندە شىعارىلعان قوس بۇيرىق تا زاڭسىز, نەگىزسىز بولىپ وتىر. بەرىلگەن تارتىپتىك شارا دا زاڭسىز. مورالدىق جانە جاۋاپكەرشىلىك جاعىن ويلاساق, تويەۆا العاشقى «ەسكەرتۋدى» كارديوورتالىقتاعى ءتارتىپتى ساقتاۋ ءۇشىن, وپەراتسيالىق بلوكتا جاتقان اۋرۋلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى, ىشكى ءتارتىپ ءۇشىن الىپ وتىر. «قاتاڭ سوگىستى» دە نەگىزسىز العانىن مەملەكەتتىك ينسپەكتور تايعا تاڭبا باسقانداي انىقتاپ, جازىپ بەردى.
وسى ماقالانى دايىنداپ جاتقاندا ەكى جاقتى تىڭداۋعا, زەرتتەۋگە ءتيىس بولعاندىقتان دا باس دارىگەرگە باردىم.
– سىزدەن ءبىر-اق نارسە سۇرايمىن. زاڭگەرىڭىز ساۋاتتى ادام با؟ – دەدىم.
وبلىستىق كارديوورتالىقتىڭ باس ءدارىگەرى بەكجىگىتوۆ مىرزا: «ءيا, وتە تاجىريبەلى مامان», دەدى.
– وندا نەگە ءبىر كۇندە قوس بۇيرىق جازادى؟ قوس بۇيرىق تا زاڭسىز ەكەنىن مەملەكەتتىك ينسپەكتور دالەلدەپ بەردى ەمەس پە؟ ءتىپتى زاڭگەرىڭىز تۇگىلى ءجاي ادامنىڭ ءوزى زاڭنىڭ بابىن وقىپ, تانىسىپ, سودان كەيىن قولدانادى عوي. ادام تاعدىرىن نەگە ويلاماعانسىزدار؟ – دەدىم.
باس دارىگەر: «ول شاقىرعانعا كەلمەدى. باعىنبادى», دەگەن اڭگىمەسىن قايتالادى.
ءبىز ماقالانى دايىنداماس بۇرىن وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ج.يسمايلوۆقا دا باردىق.
– وسىلاي دا وسىلاي. زاڭسىزدىق بەلەڭ الىپ تۇر. وبلىستاعى جالعىز پەرفۋزيولوگ مامان, مامان بولعاندا ۇكىمەت, وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتى قارجى ءبولىپ وقىتقان مامان, شەتەلدەردە ءبىلىمىن جەتىلدىرگەن, ەلباسى كەلگەندە جۇرەككە وپەراتسيا جاساۋعا قاتىسقان, وسى كارديوورتالىقتا ەڭبەك ەتكەن ون جىلدا ون جەتى سەرتيفيكات, سانسىز العىس حاتتار العان قىز نەگە جۇمىستان قۋىلادى؟ – دەدىك.
ج.يسمايلوۆ بىزبەن جالعىز ءوزى سويلەسپەدى. الدەبىر مامانىن شاقىردى. ودان سوڭ قابىلداۋ بولمەسىندە وتىرعان گ.تويەۆانى دا شاقىردى. الدىمەن وزىنە باس دارىگەر ەمەس, مامان اسا قاجەت ەكەنىن ايتتى. باس دارىگەر بولۋعا تالاساتىندار مەن تالپىناتىنداردىڭ تۇيىندەمەسى تولىپ جاتقانىن دا جاسىرمادى. ءبىرازدان سوڭ گ.تويەۆاعا ءشۇيلىكتى. «باسپاسوزگە بارماستان بۇرىن وزىمە كەلمەيسىز بە؟ بوپسالاعىڭىز كەلە مە؟» دەدى. قىزدىڭ تىزەسى ءدىر-ءدىر ەتتى.
– ونىڭىز نە, كوزىمىزدى باقىرايتىپ قويىپ؟ سىزگە گازەتكە جازامىن دەپ كەلگەن جوقپىن عوي. قورقىتۋ, بوپسالاۋ جاسادىق پا؟ مىنا ماماندى ساقتاپ قالۋعا كومەكتەسىڭىز دەپ تۇرمىن عوي. بۇل قىز مەنىڭ ەشكىمىم ەمەس. جۇمىستان باسقانى بىلمەيتىن, باسىنا مۇنداي ءىس, ادىلەتسىزدىك تۇسپەگەن قورعانسىز قىز, – دەدىم.
وبلىستىڭ باس دارىگەرى ءوزىنىڭ كادر جونىندەگى ورىنباسارىن شاقىردى دا:
– تەز شارا كورىڭىزدەر. ماسەلەنى شەشىڭىزدەر, – دەپ تاپسىرما بەردى.
وبلىستىق اكىمدىكتەن دە باس دارىگەرگە «ءسىز قانداي ادامدى زاڭسىز بوساتىپ وتىرسىز؟ مۇنىڭىز زاڭسىز», دەگەن اڭگىمە ايتىلىپ, قوڭىراۋ سوعىلدى.
باس دارىگەر ەشكىمدى تىڭدامادى. ءادىلەتسىزدىكتىڭ نەشە اتاسىن كورگەن وسى جولدار اۆتورى دا دارىگەر قىزعا «شىداي تۇر, اينالايىن, ويلانار بالكىم» دەپ ايتقىم كەلمەيتىن بوس اقىل ايتتىم.
ناتيجە شىقپادى. وبلىستىڭ باس ءدارىگەرىنىڭ دە ءوز باعىنىشتىسىنا شاماسى كەلمەدى-اۋ دەپ ويلايمىن.
– زاڭعا جۇگىن, قاراعىم, – دەدىم, جۇمىسسىز ەكى اي سارساڭعا تۇسكەن دارىگەر قىزعا. ونىڭ يپوتەكاعا العان ءۇيىنىڭ قارىزىن ءتولەي الماي قينالعانىن كوزىم كوردى.
ول قىز ەندى سوتقا جۇگىندى. ءىستىڭ قارالۋىنا جاڭا جىلدىڭ كەلىپ قالۋى دا اسەر ەتتى-اۋ دەيمىن. ودان سوڭ سايلاۋ كەلدى. ءىستى قاراۋ كەشەۋىلدەي بەردى. سايلاۋدا باس ءدارىگەر دە باعىن سىناپ كوردى. دەپۋتات بولدى. سايلاۋ وتكەن سوڭ بارىپ قىزدىڭ ءىسى قارالدى. كارديوورتالىقتىڭ زاڭگەرىنىڭ قۇجاتتاردى تولىق اكەلمەۋ سالدارىنان ءىس كەيىنگە قالدىرىلدى.
كەشە تويەۆانى تاعى دا كوردىم. مەن ونى بۇل جولى جۇباتا المادىم. قورعانسىز قىزدى جىلاتىپ قويىپ, «مەن حالىق قالاۋلىسىمىن» دەپ بەكجىگىتوۆ قالاي ايتار ەكەن؟ «باسپاسوزگە نەگە باردىڭ؟ قورقىتقىڭ كەلە مە؟» دەپ, قىزعا ءالى كەلگەن وبلىستىڭ باس دارىگەرى ج.يسمايلوۆتىڭ «ماعان مامان كەرەك» دەگەنى دە بەكەر بولعانى ما؟ الدە بەكجىگىتوۆكە «شاماسى» كەلمەدى مە ەكەن؟ «ماسەلەنى وزدەرى شەشەر جىگىتتەر» دەپ ءتورت اي كۇتكەن ماقالانى قىزدىڭ كوز جاسىن كورگەن سوڭ, قىزىنىڭ قولىنا قاراپ وتىرعان زەينەتكەر شالدىڭ شاراسىز, مۇڭدى كەيپىن كورىپ, جانىم اۋىرعان سوڭ قاعازعا ءتۇسىردىم. زاڭ بويىنشا ەڭبەك داۋلارى تەز قارالۋعا ءتيىس. مىنا تويەۆاعا كەلگەندە زاڭ دا «تابانداپ» قالدى. مىقتى بولساڭىز مىنا نارىق زامانىندا ءتورت اي جۇمىسسىز ءومىر ءسۇرىپ كورىڭىزشى. اس-اۋقات تابۋ ءوز الدىنا, يپوتەكاعا العان ءۇيىڭىزدىڭ اقىسى تاعى بار. باسقالار كۇتسە دە, بانك ءسىزدى كۇتپەيدى.
ء…بىزدىڭ قازاقتا قىزدى جىلاتپاۋشى ەدى. قىزدى نالىندىرماۋشى ەدى.
نالىعان قىزدىڭ سوڭعى ءۇمىتى سوتتا ەندى…
انار اسپان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
