ەگەر ستاتيستيكا مالىمەتتەرىنە جۇگىنسەك, 2018-2019 جىلى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 85 بالاعا قارسى قىلمىستىق ءىس-ارەكەت ءتىركەلدى, ونىڭ ىشىندە 29-ى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق, 7 بالا ءوز-وزىنە قول جۇمساسا, 47 بالا ءوز ەركىمەن ۇيىنەن كەتىپ قالدى.
رەسمي دەرەكتەر بويىنشا, بۇگىندە الەۋمەتتىك قورعاۋ ورگاندارىندا 25771 مۇگەدەك ءتىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 5188 ءمۇگەدەك بالا بار, بۇل بارلىق مۇگەدەكتەردىڭ 20%-ى, بتسپ اۋرۋىمەن اۋىراتىن 290 بالا, ءاۋتيزمى بار 92 بالا, داۋن سيندرومى بار 65 بالا. اقتاۋ قالاسىندا 153 ءمۇگەدەك بالا, 95 بتسپ اۋرۋىمەن, 10 – اۋتيزممەن, 11 بالا داۋن سيندرومىمەن ءومىر سۇرەدى.
سونداي-اق №2 ارنايى قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا, ياعني قارتتار ۇيىندە 107 قارت پەن مۇگەدەك تۇرادى, قالادا 549 جالعىز باستى قارت, 114 جالعىز باستى مۇگەدەك تۇرادى. بالالار پسيحونەۆرولوگيالىق ينتەرنات ءۇيىندە 114 بالا ەمدەلۋدە, ونىڭ ىشىندە 63 بالا تۇراقتى تۇردە ينتەرناتتا ءومىر سۇرەدى, ال بالالار اۋىلىندا 40 بالا تاربيەلەنۋدە.
ادامنىڭ مادەني تۇلعا رەتىندەگى تابيعاتىن زەرتتەۋشى عالىمدار, ادامنىڭ مادەنيەتى مەن قاسيەتىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن سول ادامنىڭ وسكەن, ونگەن, ءبىلىم العان, تاربيەلەنگەن ورتاسىندا العان ءتالىم-تاربيەسى نەگىز بولاتىندىعىن ايتادى.
وسى ارادا ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ ورتاسى رەتىندە ۋنيۆەرسيتەتتەر قوعامنىڭ دامۋىنا قالاي كومەكتەسۋگە بولادى جانە ۋنيۆەرسيتەت ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرىمىزدى مانساپقا, تابىسقا, جالاقىعا, قوعامداعى جاقسى جاعدايعا باعىتتاپ قانا قويماي, وعان قول جەتكىزە المايتىندار تۋرالى ويلادى قالاي قالىپتاستىرۋعا بولادى؟
سوندىقتان ستۋدەنت جاستاردى قۇندىلىقتارىمىزعا سايكەس, قوعامدا ىقىلاستىلىقتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتاۋ ماقساتىندا وسى وقۋ جىلىنان باستاپ, الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, الەۋمەتتىك جوبالاردى قامتيتىن «قوعامعا قىزمەت» (Service Learning) ءپانى ەنگىزىلدى. العاش رەت Service Learning باعدارلاماسى اقش-تا ازىرلەنىپ, سىناقتان وتكىزىلدى جانە تاجىريبەلى وقىتۋدىڭ تىعىز قالىپتاسقان پراكتيكاسىندا باستاۋ الادى. Service Learning – ازاماتتىلىققا, اكادەميالىق پاندەرگە, داعدىلار مەن ادامي قۇندىلىقتارعا وقىتۋ ءادىسى. بۇل جوبانى ەنگىزگەن اقش جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتى. سودان كەيىن ارگەنتينادا, چيليدە جانە ەۋروپانىڭ كەيبىر ەلدەرىندە تارالعان. بۇگىنگە دەيىن قازاقستاندا Service Learning جوباسى تەك ەكى جوو-دا ەنگىزىلدى: AlmaU ءجانە ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ.
جوبانىڭ ماقساتى – ءبىلىم الۋشىلاردىڭ سانا-سەزىمىنە ادامگەرشىلىك, قوعامعا قاجەتتىلىك, قايىرىمدىلىق سياقتى ادامي قۇندىلىقتاردى ۇيالاتۋ, ستۋدەنتتەردىڭ ومىرگە دەگەن بەلسەندى ۇستانىمىن قالىپتاستىرۋ. ستۋدەنت جاستاردى ۆولونتەرلىق قىزمەتكە تارتۋ. مۇنداي جوبا ارقىلى ستۋدەنتتەر قوعامنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن كورىپ, شەشۋ جولدارىن ۇيرەنەدى ءارى الەۋمەتتىك مەكەمەلەردە ءىس-تاجىريبەدەن وتەدى. ياعني, اتالعان وقۋ كۋرسى اياسىندا ءبىلىم الۋشىلار قوعامعا قىزمەت ەتۋدى وقيدى جانە قارتتار ۇيىندە, ءمۇگەدەكتەر ۇيىندە, سونداي-اق باسقا دا الەۋمەتتىك ۇيىمداردا جۇمىس ىستەۋ ارقىلى العان بىلىمدەرىن ءتاجىريبە جۇزىندە قولدانۋدى ۇيرەنەدى.
ستۋدەنتتەر لەكتسيالار مەن پراكتيكالىق ساباقتارعا قاتىسىپ, قوعامدىق ۇيىمدا العان بىلىمدەرىن تەرەڭدەتىپ, باسقالاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن الەۋمەتتىك پايدالى جۇمىستاردى ورىندايدى. ءناتيجەسىندە ستۋدەنتتەر قوعامدىق پايدالى ءىس-ارەكەت ءتاجىريبەسىن ۇعىنۋعا جانە العان ءبىلىمدەرى مەن ىسكەرلىكتەرىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك الادى. ۆولونتەرلىق جۇمىس ناتيجەسىندە وقۋ ۇدەرىسىن ناقتى مەكەمەدە ءىس-ءتاجىريبەمەن ۇشتاستىرۋ مۇمكىنشىلىگى پايدا بولادى.
جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جاستاردىڭ ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنە جەرگىلىكتى قوعامداستىققا ينتەگراتسيالاۋ تەتىكتەرىن قوسۋ جانە ستۋدەنتتەردى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىككە تاربيەلەۋ ارقىلى ىسكە اسىرىلادى.
جوبا ەنگىزىلگەننەن كەيىن العاشقى سەمەستر قورىتىندىسى بويىنشا جوبا جاقسى ناتيجەلەرگە جەتىپ, ۇەۇ «ەكو ماڭعىستاۋ», «انا مەن بالا ورتالىعى», «بالالار اۋىلى», «جەتىمدەر ءۇيى», «پسيحونەۆرولوگيالىق ورتالىق», «ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان سپورت كەشەنى», «اردا» جانە ت.ب. الەۋمەتتىك مەكەمەلەرمەن بىرلەسكەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا, قارت ادامدارعا, جەتىم بالالارعا, انالار ۇيىندەگى جاس انالارعا, مۇگەدەك سپورتشىلارعا, اۋتيزممەن اۋىراتىن, دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىقتى بالالارعا ارنالعان قايىرىمدىلىق اكتسيالار وتكىزىلىپ, 50 الەۋمەتتىك جوبا ىسكە اسىرىلدى. وعان 583 ستۋدەنت قاتىسىپ, ەرىكتىلەر ۇيىمىنا تارتىلدى.
ەرىكتىلەردىڭ مۇنداي كومەگىنە ءزارۋ ادامدار از ەمەس. سوندىقتان دا وسى اۋقىمدى, ماڭىزدى يگى ىسكە تەك ستۋدەنتتەر قاۋىمى ەمەس, بۇكىل قوعامنىڭ اتسالىسۋى قاجەت ەكەندىگى بەلگىلى.
ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كمتيۋ رەكتورى
اقتاۋ
