قوعام • 02 ءساۋىر، 2019

اعزا الماسقاندا قان توبى دا الماسادى

203 رەتكورسەتىلدى

ايدانى كورگەندە ەلىمىز­دە­گى ترانسپلانتولو­گيا سالاسىن دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن مامان دەپ ويلاۋ قيىن. بىراق بۇل شىندىق. ول باسقاراتىن اشەليا زەرتحاناسىنىڭ جۇمىسى بولماسا، وتان­دىق مەديتسيناداعى ءبىر سالانىڭ ورىستەۋى مۇمكىن بولماس ەدى.

استاناداعى ترانسفۋ­زيو­لو­گيا عىلىمي-ءوندىرىس­تىك ورتا­لىعىنىڭ ءتىن­دەر­دى يممۋنو­لو­گيا­لىق تيپتەۋ (اشەليا) زەرت­حا­نا­سىنىڭ مەڭگەرۋ­شى­­سى ايدا تۇرعام­بە­كو­ۆا­مەن اڭگىمەلەسسەڭ، ۋا­قىت­تىڭ قالاي زىرلاعانىن اڭدا­ماي دا قالا­سىڭ. سەبەبى مامان­­­دىعىن سۇيە­تىن، ءوز ىسىنە بار زەيى­نى­مەن، ىقىلاس-ىنتاسىمەن بەرىل­­گەن جان­نىڭ الەمى قاشاندا تارتىم­دى. 


– ءبىزدىڭ زەرتحانانى قىسقاشا - HLA زەرتحاناسى دەپ اتايدى. اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعاندا ادامنىڭ لەيكوتسيتارلىق انتي­گەن­دەرىن (Human Leucocyte Antigens) زەرتتەۋ دەگەن ماعى­نا­نى بىلدىرەدى. ەڭ باستى مىندەتى­مىزدىڭ ءبىرى – دونور مەن رەتسيپيەنت­­تىڭ يممۋنولوگيالىق ءساي­كەس­­­­تىگىن انىقتاۋ. بۇل پاتسي­ەنت­­­تىڭ ترانسپلانتتالعان ورگان­­­دى قابىلداۋىنا ءارى قاراي­عى ساپالى ءومىر سۇرۋىنە ءمۇم­­كىن­دىك بەرەدى. سونىمەن قاتار قان قۇيۋدى مەيلىنشە كوپ قاجەت ەتەتىن ونكواۋرۋلار ءۇشىن ءبىزدىڭ زەرت­تەۋلەردىڭ ومىرلىك ءمانى بار. ويتكەنى ولارعا كوپ قان قۇيىل­ۋى قاجەت، ال قۇيىل­عان سايىن ونى يممۋندىق تۇر­عى­­دا قابىلداي المايتىن كۇيگە جەتەدى. سوندىقتان زەرتحا­نا­نىڭ ترومبوتسيتتەردىڭ گەن­دىك جاعىنان سايكەستىگىن تابۋ­دا ماڭىزى وراسان زور، سەبەبى سايكەس­تىكتىڭ انىقتالۋى پاتسي­ەنت­­­كە قان قۇيۋعا جول اشادى. ارينە بۇل ءۇشىن زەرتحانا­دا بارلىق قان تاپسىرۋشى دونور­لار­دىڭ يممۋنولوگيالىق لەي­كو­­­تسيتارلىق انتيگەندەرىن انىق­تاپ، ارنايى بازاعا جيناق­تا­دىق، – دەيدى ايدا. ول ءاۋ باس­تا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مولەكۋ­ليار­لىق بيولوگيا فاكۋلتەتىن تامامداعان ەكەن. بىراق ارمانى مەديتسيناعا جەتەلەپ الىپ كەلىپ، قان الەمىن زەرتتەۋدىڭ ءبىلىمدى دە ىزدەنىمپاز، مايتالمان مامانىنا اينالدىرعان.


زەرتحانا مەڭگەرۋشىسىنىڭ اڭگى­مەسىنە دەن قويعاندا نازار­دا­عى ماڭىزدى قىزمەتىنىڭ ءبىرى – ورگان الماستىرۋدى قاجەت ەتەتىن پاتسيەنتتەردىڭ ءتىزىمىن، رەگيسترىن جۇرگىزۋ ەكەنىن بىلدىك. ەگەر تۋىسقاندارى اراسىنان دونور تابىلماعان كۇندە مۇقتاج كىسىلەر ءوزىنىڭ يممۋنولوگيالىق لەيكوتسيتارلىق انتيگەندەرىن جانە قان پلازماسىنداعى انتي­دەنە­لەردى انىقتاۋ ءۇشىن قان تاپسىرىپ، بۇل مالىمەتتەر تيەسىلى بازاعا ەنگىزىلىپ، كەز كەلگەن ۋاقىتتا اقپاراتى دايىن تۇرۋى ءتيىس. ال مايىتتىك دونور تابىلا قالسا، كۇن دەمەي، ءتۇن دەمەي، مەرەكە، ءيا باسقا دەمەي زەرتحانادان ارنايى بريگادا جۇمىسقا شىعادى. مايىتتىك دونوردىڭ گەنى تاعى دا ناقتى انىقتالىپ، قاي ناۋقاستىڭ گەنىنە سايكەستىگى ساراپتالادى. سودان سوڭ، پاتسيەنتكە دونور تابىلدى دەگەن شاقىرتۋ جىبەرىلىپ، رەتسيپيەنت پەن دونوردىڭ قانىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن انىقتايتىن تەست جاسالادى. ميكروسكوپ ارقىلى قاراعاندا ەكەۋىنىڭ قاندارى ۇيلەسىپ، جاسۋشالار ءتىرى قالىپ جاتسا، وندا ۇيلەسىمدىلىكتىڭ بارلىعى، ورگانعا مۇقتاج ادامنىڭ ەرتەڭگى كۇنگە ءۇمىتىنىڭ ويانۋى دەگەن ءسوز. ەگەر رەاكتسيا ناتيجەسىندە جاسۋشالار ءولىپ قالىپ جاتسا، ترانسپلانتاتسيا جاساۋعا بولمايدى دەگەن تۇجىرىم جاسالادى. بۇل – ورگاندار الماستىرۋداعى اسا ماڭىزدى تەست ەكەن.


ايدانىڭ ءبىزدى ەلىكتىرە وتىرىپ ايتقانى سانجار اسفەن­ديا­روۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەر­­سيتەتىمەن بىرلەسە اتقا­رىپ جۇرگەن عىلىمي جوباسى بولدى. ول – ەلىمىزدەگى بارلىق ناۋقاستار اراسىندا ەڭ ءجيى تارالاتىن انتيگەندى انىقتاۋ جۇمىسى. وسى ارقىلى دياگنوستيكالىق رەاگەنت دايىندالىپ، ناۋقاستارعا دياگنوز قويۋدا قانداي دا ءبىر قيىن­دىق تۋعان جاعدايدا رەاگەنتتەر ارقىلى انىقتاپ بەرۋ ءمۇم­­كىن­­­دىگى تۋادى. ماسەلەن، پاتسيەنت­تە قانداي اۋرۋعا الىپ كەلە­تىن گەندەردىڭ بارلىعى ناقتى­لا­نىپ، قانداي دەرتتىڭ تۇرىنە شال­دى­عۋ ىقتيمالدىعى تۋراسىندا كارتينا جاسالادى. ال مۇنىڭ دياگنوستيكاداعى ماڭىزى وتە زور، دەيدى ايدا. 


زەرتحانا ترانسپلانتاتسيادان كەيىن اعزاعا ورگاننىڭ كىرىگىپ كەتۋىنە، قابىلدانۋىنا دا مونيتورينگ جۇرگىزەدى. ول اسىرەسە جالپى جۇرتشىلىق ۇعىمىندا «اققان» اتالاتىن لەيكوز، قان وبى­رىن­دا قولدانىلادى. سۇيەك كەمىگى الماستىرىلعان سوڭ گەنە­تي­كالىق ساراپتاما جاسالادى، سول كەزدە پاتسيەنتتىڭ قانىندا دونوردىڭ گەنى كوبىرەك بولسا جانە بىرتە-بىرتە 100 پايىز دونور قانىنا الماسسا – ءسۇيىن­شى، اۋرۋدىڭ جازىلعانى. بۇل جەردە­گى قىزعىلىقتى جايت – ەگەر ورگان اۋىستىرۋدا ەڭ ءبىرىنشى قان توبىنىڭ سايكەستىگى ماڭىزدى بولسا، سۇيەك كەمىگىن، ءدىڭ جاسۋشالارىن الماستىرۋدا دونور مەن رەتسيپيەنتتىڭ قان توپتارى ءارتۇرلى بولسا دا، لەيكوتسيتارلىق گەندەردىڭ ۇيلەسىمى 100 پايىز بىردەي شىعۋى ءتيىس. ەڭ قىزىعى، جوعارى­داعىداي دونورلىق ءدىڭ جاسۋشالا­رىنىڭ ترانسپلانتاتسياسىندا اعزا سۇيەك كەمىگى مايىن قابىلداسا، پاتسيەنت قانى­نىڭ توبى تۇگەلدەي وزگەرىپ، دونوردىڭ قانىنىڭ توبىن الادى ەكەن. شىنىندا دا ادام تاڭعالارلىق قۇبىلىس ەمەس پە، بۇرىن I قان توبىنداعى ادام ترانسپلانتاتسيادان كەيىن قان توبىنىڭ II ءيا III، IV توبىن يەلەنىپ كەتە بارادى. ءدىڭ جاسۋشالارىنىڭ ترانسپلانتاتسياسىنان سوڭ قان توبى وزگەرىپ جاتسا، اعزانىڭ ايىققانى، پاتسيەنت­تىڭ ۇلكەن قۋانىشى ەكەن. 


قازىرگى ۋاقىتتا جىلىنا ەلى­مىز بويىنشا 300-دەي ترانسپلانتاتسيا جۇرگىزىلسە، سونىڭ 120-عا جۋىعى ونكو­گە­موتولوگيالىق ناۋقاس­­تارعا جاسالادى. بۇلار­دىڭ بارلى­عىنىڭ يممۋنولو­گيا­لىق سايكەستىگى ءبىزدىڭ زەرتحانادا اتقارى­لا­دى، دەگەن ايدا اشەليا زەرتحاناسىندا تەك قازاققا ءتان گەندەردىڭ دە انىقتال­عانىن ايتقان، ولاردىڭ سانى بۇگىندە تورتەۋ، ەكەۋىنىڭ سەرتيفيكاتى الىنىپ، سوڭعى ەكەۋىنىڭ قۇجات­تا­رى ەۋروپالىق ورتا­لىق­قا بەكى­تىل­ۋگە جىبەرىلىپتى.


انار تولەۋحانقىزى،

«Egemen Qazaqstan»


سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار