كورمەنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق مۋزەيى ديرەكتورىنىڭ م.ا نۇرازحان الماز شايكەن ۇلى مەن وزبەكستان مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى فايزيەۆا ۆاسيلا سوليحقىزى اشادى.
كورمە اشىلار الدىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى ءۇشىن ءباسپاسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلادى, شاراعا ەكى مەملەكەتتىڭ رەسمي دەلەگاتسياسى وكىلدەرى مەن قازاقستاندىق جانە وزبەكستاندىق عالىمدار قاتىسادى.
كورمەنىڭ ماقساتى – قازاقستاننىڭ تاريحي-مادەني باي مۇراسىمەن شەتەلدىك كورەرمەندى تانىستىرۋ. كورمەگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سيمۆولى سانالاتىن «التىن ادام» قويىلادى.
1960-جىلداردىڭ سوڭى مەن 1970-جىلداردىڭ باسىندا الماتىنىڭ ماڭايىندا تانىمال ارحەولوگ كەمال اقىشەۆ زەرتتەپ جۇرگەن ەسىك قورعانىنان, كەيىن قازاقستاننىڭ سيمۆولىنا اينالعان, ساق پاتشاسى – «التىن ادامنىڭ» سۇيەگى تابىلعان ارحەولوگيالىق سەنساتسيا ورىن الدى. باعا جەتپەس ولجاعا «قازاق تۋتانحامونى» دەگەن ات بەرىلىپ, «عاسىر جاڭالىعى» دەپ تانىلدى. ەجەلگى دالا بيلەۋشىسىنىڭ تاجىندەگى قاناتتى التىن پىراق اشەكەيلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلتاڭباسىنىڭ بولشەگىنە اينالدى, ال التىن ادامنىڭ ءمۇسىنى الماتىداعى تاۋەلسىزدىك الاڭىنا ورناتىلدى.
كۇنى بۇگىن بۇل جوبا الەمنىڭ جەتى ەلىن – بەلارۋس, ازەربايجان, رەسەي, قىتاي, پولشا, كورەيا مەملەكەتتەرىن جانە تاتارستان رەسپۋبليكاسىن تابىسپەن ارالاپ ورالدى. «التىن ادامنىڭ» شەرۋىن سول ەلدەردە ميلليوننان استام كورەرمەن تاماشالادى.
جالپى العاندا جوبا ءۇش جىل كولەمىندە جۇزەگە اساتىن بولادى, كورمە 2020 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن جەر شارىنىڭ جيىرماعا جۋىق ەلىندە بولىپ قايتادى. بيىل مالايزيا, يتاليا, تۇركيا جانە گرۋزيا مۋزەيلەرىندە وتكىزۋ جوسپارلانعان. كەلەسى جىلى اقش, اۆستريا, فرانتسيا, شۆەيتساريا مەن گەرمانيانىڭ باستى مۋزەيلەرىندە وتكىزىلەدى.
وزبەكستان مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىندەگى كورمەدەن كيىمى التىن جاپسىرمالى جانە جەبە, قار بارىسى, ارقار, جىلقى جانە قۇس تۇرىندەگى التىن تىلىمشەلەر اشەكەيلەپ تۇرعان كونۋس ءپىشىندى ەرەكشە باس كيىمدى التىن ادامنىڭ رەكونسترۋكتسياسىن جانە وسى جاس اق سۇيەك ساق جاۋىنگەرىمەن (ارحەولوگتاردىڭ پىكىرلەرى بويىنشا 17-18 جاستار شاماسىندا) بىرگە جەرلەنگەن ەرتە تەمىر عاسىرىنىڭ (ب.د.د V-IV عع.) ارحەولوگيالىق ولجالارىنىڭ كوللەكتسياسىن تاماشالاۋعا بولادى.
ساقتار (پارسى تىلىنەن اۋدارعاندا – «الىپ ەرلەر») – قازاقتاردىڭ ەرتەدەگى بابالارى. گرەك اۆتورلارىنىڭ شىعارمالارىندا ولاردى ازيالىق سكيفتەر (saka ءسوزى سكيفتەردىڭ «بۇعى» سوزىنەن تۋىندايدى), باسقا ەجەلگى دەرەككوزدەرىندە «ۇشقىر اتتى تۋرلار» دەپ كوركەم سيپاتتاعان. وسى تايپالاردىڭ ۇلكەن ءۇش توبىنىڭ قاتارىندا «التىن ادام» جەرلەنگەن ەسىك قورعانى تابىلعان ايماقتا تۇرعان ساق-تيگراحاۋدتار («شوشاق بورىكتىلەر») بار بولاتىن.
قورعاننان اراسىندا كيىمدەردى بەزەندىرەتىن دەتالدار, سول سياقتى اشەكەيلەر مەن تۇرمىستىق زاتتار بار ءتورت مىڭنان استام التىن بۇيىمدار تابىلدى. زەرتتەۋشىلەردىڭ قورىمداعى زاتتاردىڭ توپوگرافياسىن تەر توگىپ زەرتتەۋلەرى ناتيجەسىندە, كورمەگە ۇسىنىلىپ وتىرعان ساق جاۋىنگەرىنىڭ كەلبەتىن جاڭادان جاساپ شىعۋ مۇمكىن بولدى.
ەجەلگى دالا ونەرىنىڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىگى سانالاتىن زوومورفتىق بەينەلەردىڭ باسىمدىعى دا ميفولوگيالىق ويلاۋ ولشەمدەرىمەن بەلگىلەنەدى. مۇنىڭ سيۋجەتىنىڭ ءدراماتيزمى جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ كۇرەسى, جارىق پەن قاراڭعىنىڭ باستاۋى, جاڭا ءومىردىڭ جاسالۋى, قاراما-قايشىلىقتاردىڭ ماڭگىلىك قوزعالىسىنىڭ جانە ماڭگىلىك كۇرەسىنىڭ سيمۆولى رەتىندە تۇسىندىرىلەدى. وسىنداي قاراما-قايشىلىقتىڭ ايقىن ۇلگىسى رەتىندە كورمەگە ۇسىنىلعان التىننان قالىپتاۋ جانە بەدەرلەۋ تەحنيكاسىمەن جاسالعان V-IV عاسىرلارعا ءتان جاپسىرماسى ءبىرىن ءبىرى ءدال قايتالايتىن قوس بارىس تۇرىندەگى ايىلباستى ايتۋعا بولادى.
حريستياندىق پەن مۇسىلماندىقتىڭ ورنىعۋىنا قاراي «اڭ ءستيلى» بىرتىندەپ پۇتقا تابىنۋشىلىق پەن تۇسىنىكتەن شىعاتىن باستاپقى ءمانىن جوعالتا باستادى. الايدا باستاپقى سيقىرلى مانىنەن ايرىلعان جانۋارلاردىڭ ساندىك بەينەلەرى زەرگەرلىك بۇيىمداردا, مينياتيۋرا كىتاپتاردا, اعاش, تاس جانە سۇيەك ناقىشتارىندا, ساۋلەت سىندى ورتاعاسىرلىق ونەردە الدەقايدا جيناقتالىڭقىراعان تۇردە, ستيلدەنگەن ويۋ, زەر ەلەمەنتتەرىنىڭ ءپىشىنىن قابىلداپ قولدانىستا قالا بەردى.
بۇل ۇردىستەر ەكسپوزيتسياعا قويىلعان XV عاسىرعا ءتان دەپ داتالانعان سايرام كومبەسىنەن تابىلعان زەرگەرلىك ونەر بۇيىمدارىنان ايقىن بايقالادى. كورمەدە سول سياقتى تاقساي (باتىس قازاقستان وبلىسى), تالدى-2 (قاراعاندى وبلىسى) جانە بەرەل (شىعىس قازاقستان وبلىسى) سىندى ساق قورعاندارىنان تابىلعان ارحەولوگيالىق بىرەگەي ولجالار دا كورسەتىلەتىن بولادى.
ەسىك قورعانىنان تابىلعان زاتتار اراسىندا ەجەلگى جازبا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ءبىرى رۋنا جازۋمەن جازىلعان جازباسى بار كۇمىس توستاعاننىڭ ەكسپوزيتسيادان الار ورنى ەرەكشە.
كورمەدە سول سياقتى تاقساي (باتىس قازاقستان وبلىسى), تالدى-2 (قاراعاندى وبلىسى) جانە بەرەل (شىعىس قازاقستان وبلىسى) سىندى ساق قورعاندارىنان تابىلعان ارحەولوگيالىق بىرەگەي ولجالار دا كورسەتىلدى.
كورمەگە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق مۋزەيىنىڭ قورلارىنان بارلىعى 106 زات ۇسىنىلدى. كورمەگە ۇسىنىلعان قازاقستاننىڭ ەجەلگى جانە ورتاعاسىرلىق ونەرىنىڭ جاۋھارلارى – بۇل ەۋرازيا دالا مادەنيەتى مۇراسىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن كورسەتەتىن بۇرىنعىنىڭ ەسىمدەرى اتاۋسىز قالعان شەبەرلەرى تۋدىرعان شەدەۆرلەردىڭ از عانا بولىگى.
كورمەگە وزبەكستان مەملەكەتىنىڭ عىلىم مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى, جالپى جۇرتشىلىق كوپتەپ قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە.
