21 ناۋرىز، 2019

تۇركى الەمى ايرىقشا قۇرمەتپەن قارايدى

860 رەتكورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوز ەركىمەن وكىلەتتىگىن توقتاتۋ­عا شەشىم قابىلداۋى تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ حالىقتارىنا دا ايرىقشا اسەر ەتتى. الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن اقپارات قۇرالدارىنا نازار اۋدارساق، باۋىرلاس مەملەكەتتەردە ەلباسىنىڭ قىزمەتتەن كەتۋىن بۇقارانىڭ قيماستىقپەن قابىلداعانى بايقالادى. ءارى بۇل شەشىم قازاقستاندىقتارعا عانا ەمەس، تۇركى حالىقتارى ءۇشىن دە كۇتپەگەن جاعداي بولعانى بايقالىپ تۇر. 

جالپى، تۇركى حالىقتارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن اقساقال رەتىندە تانيدى. ويتكەنى ەلبا­سى تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ار­حي­تەك­تورىنا اينالعان تۇل­عا. تۇ­ركى ينتەگراتسياسىندا شەشۋ­­شى ءرول اتقارىپ وتىرعان تۇر­­كى كەڭەسى، حالىقارالىق تۇر­­كى اكاد­ەميا­سى، تۇركى مادە­نيەتى جا­نە ميراسى قورى ءتارىز­دى قۇ­رى­لىمدار­دىڭ جاساق­تالۋى­نا ىقپال ەتكەن قاي­رات­كەر ءارى تۇركى بىرلىگى ماسە­لەسىنە ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ كەلە­دى. سون­دىقتان دا بولار، تاۋەل­سىز تۇركى مەملەكەتتەرىندە اق­ساقال دەپ ەرەكشە قۇرمەت كور­سەتەدى. بىلتىر تۇركى اكادە­ميا­سى ۇيىمداستىرعان «تۇرك بارو­مەتر» اتتى الەۋمەتتىك زەرت­­تەۋ­لەردە تۇركى الەمىندە نۇرسۇل­تان نازارباەۆ وتە تانى­مال ەكەنى انىقتالعان. ياعني، قازاق­ستاننىڭ تۇڭعىش پرەزي­دەنتىنىڭ ساياسي قادامدارى تۇركى­تىلدەس حالىقتاردىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن بولسا كەرەك. سول سە­بەپتى، ەلباسىنىڭ قىزمەتتەن كەتۋى جايلى مالىمدەمەسى تۇركى ەل­دەرىن ەلەڭ ەتكىزدى. 

مالىمدەمە جاريالانعان بەتتە تۇركيانىڭ «انادولۋ» اگەنت­تىگى «نازارباەۆ 30 جىلدا قازاقستان ەكونوميكاسىن 15 ەسە دامىتتى» دەگەن تاقى­رىپ­­­پەن ماقالا جاريالادى. ال تۇر­كيانىڭ بىرقاتار تەلەارنالارى ەلباسى شەشىمىنە باي­لانىستى ارنايى حابارلار تاراتتى. ماسەلەن، NTV تەلەار­نا­سى جاڭالىقتارىندا قوسىم­شا ساراپشىلاردى قاتىستىرا وتىرىپ، قازاقستان باسشى­سى­نىڭ شەشىمىن تالقىلاعان ەفير وتكىزدى. اتالعان باعدارلاما­عا ­تەلەفون ارقىلى قوسىلىپ، پى­كىرىن بىلدىرگەن پروفەسسور كۋرشات زورلۋ ن.نازارباەۆتىڭ شەشىمىن ەلدەگى بيلىك الماسۋ ۇدەرىسىنىڭ جان-جاقتى ويلاس­تى­رىلعانىمەن ءتۇسىندىردى. ساراپ­شى قازاقستان بيلىگىندە جاستار­عا مۇمكىندىك بەرۋگە اي­رىقشا نازار اۋدارىلعانىن اتاپ ءوت­تى. سونىمەن بىرگە ەلبا­سى­نىڭ شەشى­مىن «مەملەكەت باس­قارۋداعى جاڭا مودەل» دەپ اتادى ءارى دەموكراتيا پرو­تسەس­تەرىنىڭ ءار ەلدىڭ سالت-سانا­سىنا، مادەنيەتى مەن تاريحىنا باي­لانىستى بولاتىنىنا توق­تالدى. «ول سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىن­دەگى شەنەۋنىكتەردىڭ ورتاشا جاسىن تومەندەتىپ كەلەدى. جاڭا بۋىن جايلى ايتۋى مەن بىر­نەشە اي بويى جاستارعا باعىت­تالعان مەسسەدج جولداۋى وسى باس­تاماسىنىڭ ناتيجەسى. ياعني، ول ەل باسقاراتىن كادرلاردى جاسارتۋ باعىتىندا ارەكەت ەتىپ وتىر»، دەدى كۋرشاد زورلۋ. 

سونىمەن بىرگە تۇرىك باسىلىمدارى ەلباسىنىڭ 2015 جىلى سيريا توڭىرەگىندە رە­سەي­­لىك اسكەري ۇشاقتىڭ اتىپ تۇسىرىلۋىنە بايلانىستى تۇر­كيا مەن رەسەي اراسىندا تۋىن­داعان كيكىلجىڭ كەزىندە رەدجەپ تايپ ەردوعان مەن ۆلادي­مير ءپۋتيننىڭ اراسىندا اراا­عايىن­دىق جاساعانىن اتاپ ءوتتى ءارى 2016 جىلدىڭ 15 شىلدەسىندە ب ۇلىكشىلەردىڭ توڭكەرىس جاساۋ ارەكەتىنەن كەيىن تۇركيانى قولد­اعانىن، وقيعادان سوڭ ان­كاراعا ءبىرىنشى بولىپ ات باسىن تىرەگەن شەت مەملەكەت باسشىسى بولعانىنا دا نازار اۋداردى.

ال ازەربايجان رەسپۋب­ليكاسى ميللي مەدجليسى­نىڭ دەپۋتاتى ەلمان ناسيروۆ بۇل وقيعانى الابۇرتقان كوڭىل­مەن قابىلداعانىن، تۇركى دۇ­نيە­سىنىڭ اقساقالى رەتىندە ن.نازار­باەۆتىڭ قازاقستاندى ءتۇرلى سىن-قاتەرلەردەن ساقتاپ قانا قويماي، تۇركىتىلدەس مەم­لەكەتتەردى دە نازاردان تىس قال­دىرماعانىن ايتتى. ازەرباي­جان دەپۋتاتى تاۋلى قاراباق ماسە­لەسىندە ەلباسىنىڭ ۇستا­نى­مى مىعىم بولعانىن، ارقا­شان ازەربايجاننىڭ تەر­ري­توريالىق تۇتاستىعىن جاق­تاعا­نىن ايتتى. سول سەبەپتى، ازەر­باي­جاندىقتاردىڭ ەلباسىن جاق­سى كورەتىنىن اتاپ ءوتتى.

قىرعىزستاننىڭ قوعام قاي­راتكەرى وسماناكۋن يبرا­گيموۆ ەلباسى بيلىك الماسۋ پرو­تسە­سىن بەيبىت جولمەن جۇرگىزە ال­عانىن، ۇشقارى ارەكەتتەرگە جول بەرمەگەنىن اتاپ ءوتتى. قىر­عىز ساياساتكەرى نازارباەۆتى كورەگەن قايراتكەر رەتىندە باعا­لاعان. ال قىرعىزستان جوگوركۋ كەنىشىنىڭ دەپۋتاتى قانىبەك يماناليەۆ ەلباسىن مۇستافا كەمال اتاتۇرىك، موحاتحير موحاماد سياقتى تۇلعالارمەن قاتار قوياتىنىن جەتكىزدى. سونى­مەن قاتار قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىز­مەتىنە كىرىسكەن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ دا بىلىكتى سايا­سات­كەر ەكەندىگىنە، قازاق-قىر­عىز قاتىناستارىن ودان ءار­ى تەرەڭ­دەتە تۇسەرىنە سەنەتى­نىن اتاپ ءوت­تى. تاعى ءبىر قىر­عىز ساياساتكەرى، قىرعىزستان جوگور­كۋ كەنەشىنىڭ ەكس-سپيكەرى، تاريحشى زايني­دين كۋرمانوۆ ەلباسىن مىقتى مەنەدجەرگە تەڭەدى. «ونىڭ ينجەنەرلىك كوزقاراسپەن ويلاي ءبىلۋى، جوبالاپ قانا قويماي، سول جوبالاردى جۇزەگە اسىرا ءبىلۋى، ماقساتتار مەن مىندەتتەردى اي­قىن بەلگىلەۋى، قاتاڭ ءتارتىبى، سايا­سي جىگەرى، ەركىن مىنەزى، الىستى بولجاي بىلەتىن كورەگەندىلىگى مەن دانالىعى ونى الەمدىك دەڭگەيگە شىعاردى. ول قانداي ءىستى باستاسا دا ۇزدىك ەكەندىگىن كورسەتتى. ونىڭ ءومىربايانى مەن قىزمەتىن زەرتتەگەن بارلىق عالىم نۇرسۇلتان نازارباەۆتى وتە مىقتى مەنەدجەر رەتىندە مويىندايدى»، دەدى ز.كۋرمانوۆ.

جالپى، ەلباسىنىڭ قىز­مەتتەن كەتۋىنە ءتۇرلى باعا بەرگەن ازاماتتاردىڭ قاتارى كوپ بول­دى. بەلگىلى عالىم، اقش-تىڭ ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرو­فەسسورى تيمۋر قوجاوعلۋ ەل­با­سىنىڭ شەشىمىن ورتالىق ازيا ەلدەرىندە تۇڭعىش رەت بول­عان وقيعا دەپ اتاپ ءوتتى. ياعني، ورتا­لىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىن­دە جوعارى لاۋازىمدى قىز­مەتىنەن مەرزىمىنەن بۇرىن باس تارتقان پرەزيدەنت بۇرىن-سوڭدى بولماعان. مۇنىڭ ءوزى بىرقاتار باسشىلارعا ۇلگى بولۋى ءتيىس. وزبەكستاندىق ساياساتتانۋشى شاروفوددين تۋلياگانوۆ بولسا، نازارباەۆتىڭ ارەكەتىن 1999 جىلى بيلىكتەن كەتكەن رەسەي پرەزيدەنتى بوريس ەلتسيننىڭ قادامىمەن سالىستىردى. «2019 جىلدىڭ 19 ناۋرىزى. بۇل كۇن تاريحتا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ ورتاازيا­لىق دەن سياوپينگە اينالعان كۇنى رەتىندە قالادى. ءبىر جاعىنان نازارباەۆتىڭ شەشىمى جاڭا جىل قارساڭىندا بيلىكتەن كەت­كەن ەلتسيننىڭ ارەكەتىنە ۇقساي­دى. قازاقستان باسشىسى ۇلت­تىق جاڭا جىل قارساڭىندا قىز­مەتى­نەن باس تارتتى. الايدا ەل­تسين ءوز قىزمەتىنەن باس تارت­قان سوڭ مەملەكەتتىك ساياساتقا ارا­لاسۋ مۇمكىندىگىنەن تولىق ايى­رىل­عان بولاتىن. ال نازار­باەۆ­تىڭ بۇل تۇرعىدا رەسەيدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنەن ۇلكەن ايىرماشىلىعى بار. قازاق باسشىسىن وسى رەتتە دەن سياو­پينمەن سالىستىرۋعا بولادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى پرە­زي­دەنت لاۋازىمىنان باس تارت­قانى­مەن، ەلباسى، قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى رەتىندە قىزمەتىن جالعاستىرا بەرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەل­دەگى ساياسي احۋالعا ىقپال ەتۋ مۇم­كىندىگىن بەرىپ وتىر. مەنىڭ­شە، بۇل قازاقستان ءۇشىن ەڭ دۇرىس شەشىم بولدى. قازاق كوش­باس­شىسى قازاقستاندى جاھان­داعى ۇزدىك ەلدەردىڭ قاتارى­نا قوسۋدى ارمانداعان ەدى ءارى تۋرا سول باعىتىنان تان­با­دى. وسى ساياساتتىڭ نا­تي­جە­سىندە قازاق­ستان ونەركاسىبى مەن عىلىم-ءبىلىمى دامىعان ەلگە اينالىپ كەلە­دى. سوندىقتان نازارباەۆ سايا­ساتىنىڭ دۇرىستىعىنا ەشكىم كۇمان­دانباۋى ءتيىس»، دەدى. 

امانگەلدى قۇرمەت،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان اۋرۋ

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

ۇعىنا بىلگەنگە – ۇلت تاعدىرى

ساياسات • بۇگىن، 06:57

كوڭىلگە مەدەت بولعان ماقالا

رۋحانيات • بۇگىن، 06:56

54 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:39

ەل بولىپ ەڭسەرەمىز

ساياسات • بۇگىن، 06:20

بۋمەرانگ

رۋحانيات • بۇگىن، 05:54

قورعاۋشىلارعا دا قولداۋ قاجەت

ايماقتار • بۇگىن، 05:46

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان سىرقات

ايماقتار • بۇگىن، 05:43

اقيرەكتە – ارىستان باب...

تانىم • بۇگىن، 05:33

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار