سەبەپ پەن سالدار
سارسەنبى, 19 قىركۇيەك 2012 7:17
2008 جىلى بۇكىل الەمدى قارجىلىق داعدارىس وتى شارپىپ وتكەنىن اركىم دە جاقسى بىلەدى. وسى ءبىر ۇرەيلى ەكونوميكالىق قۇبىلىس مىڭداعان ادامداردى قارجى مەن م ۇلىكتەن ايىردى, كوپتەگەن ءوندىرىس ورىندارى جابىلدى, الەمدى جۇمىسسىزدىق جايلادى. قارجىلىق داعدارىستى الەمنىڭ بارلىق ەلدەرى سەزدى جانە بارلىق ادامدار باستارىنان وتكەردى.
سارسەنبى, 19 قىركۇيەك 2012 7:17
2008 جىلى بۇكىل الەمدى قارجىلىق داعدارىس وتى شارپىپ وتكەنىن اركىم دە جاقسى بىلەدى. وسى ءبىر ۇرەيلى ەكونوميكالىق قۇبىلىس مىڭداعان ادامداردى قارجى مەن م ۇلىكتەن ايىردى, كوپتەگەن ءوندىرىس ورىندارى جابىلدى, الەمدى جۇمىسسىزدىق جايلادى. قارجىلىق داعدارىستى الەمنىڭ بارلىق ەلدەرى سەزدى جانە بارلىق ادامدار باستارىنان وتكەردى.
ءوندىرىس پەن تۇتىنۋ اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتىڭ بۇزىلۋى, ۆاليۋتانىڭ باقىلاۋسىز ەميسسياسى, سىرتقى ساۋدا بالانسىنداعى تاپشىلىق جانە تاعى باسقا ماكروەكونوميكالىق فاكتورلار مەملەكەت ەكونوميكاسىن قارجى داعدارىسىنا اكەلىپ سوقتىرادى. قارجى داعدارىسىنىڭ مەملەكەت ىشىندە نەمەسە الەمدە تەز تارالۋىنىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي, ءتىپتى پسيحولوگيالىق سەبەپتەرى بار. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندەگى ەكونوميكانىڭ دامۋى جانە قۇلدىراۋى – مىندەتتى تۇردە بولاتىن قۇبىلىس. كاپيتاليزمنىڭ بەس عاسىرلىق تاريحىندا بىرنەشە رەت كەزەڭدىك قۇرىلىمدىق ەكونوميكالىق داعدارىستار بولىپ ءوتتى. وسى داعدارىستاردان كەيىن عانا جاڭا ەكونوميكالىق مودەلدەر پايدا بولدى: مانۋفاكتۋرالىق كاپيتاليزم, فابريكا-زاۋىت تۇرىندەگى اكتسيونەرلىك كاپيتاليزم, مونوپوليستىك كاپيتاليزم, «ارالاس ەكونوميكا». الەم ەكونوميكاسى 2008 جىلى دا قارجى داعدارىسىنا ۇرىندى. دەمەك, الەمدىك ەكونوميكانىڭ قالىپتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تەك ءوندىرىستى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا مودەلى عانا ەمەس, جاڭا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق فيلوسوفيا قاجەت ەكەندىگى ءبىرىنشى كەزەككە شىقتى. الەمدىك ەكونوميكالىق جانە قارجى داعدارىسىنىڭ قاعيداتتىق شەشىمدەرى ەلىمىز پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ «روسسيسكايا گازەتا» باسىلىمىندا جارىق كورگەن «داعدارىستان شىعۋ كىلتى» اتتى ماقالاسىندا كورىنىس تاپقان.
الەم تاريحىندا ۇلكەندى-كىشىلى كوپتەگەن ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق داعدارىستار بولىپ ءوتتى. وسى داعدارىستار ىشىندەگى ەڭ ىرىلەرى حح عاسىردا بولعان « ۇلى دەپرەسسيا» (1930 ج) جانە 1970 جىلدارى الەمدى شارپىپ وتكەن قۇرىلىمدىق-ەكونوميكالىق داعدارىس ەدى. 2008 جىلى جەر شارىنداعى بارلىق مەملەكەتتەر ەرتەرەكتە بولىپ كەتكەن ەكونوميكالىق داعدارىستاردىڭ ەشقايسىسىنا ۇقسامايتىن ەرەكشە ءبىر قارجى داعدارىسىنا تاپ بولدى. وسى ءبىر قارجىلىق داعدارىس كەزىندە الەم ەكونوميكاسى قۇرىلىمىندا بيرجالىق جانە ۆاليۋتالىق دۇربەلەڭدەر, ءارتۇرلى تاۋارلارعا قاتىستى دۇربەلەڭدىك سۇرانىستاردىڭ كۇرت ارتۋى نەمەسە سۇرانىستىڭ كەنەتتەن بولماي قالۋى, قور بيرجاسىنىڭ كۇيرەۋى, بانك جۇيەسىندەگى كرەديتتىك-قارجىلىق داعدارىس, ونەركاسىپتەگى رەتسەسسيا جانە ستاگناتسيا ۇدەرىستەرى جانە ت.ب. جاعىمسىز ەكونوميكالىق-قارجىلىق ۇدەرىستەر قوسا ءجۇردى.
الەمدەگى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسىن شايقالتقان وسى ءبىر قارجىلىق داعدارىستىڭ بولۋ سەبەبىن ناقتى ءتۇسىنۋ ءۇشىن مەكسيكانىڭ تۇكپىرىندە ورنالاسقان ءبىر دەرەۆنيادا بولعان (مۇمكىن بولماعان) مىنا وقيعانى زەردەلەيىك. وسى دەرەۆنياعا مەحيكودان ءبىر بيزنەسمەن كەلىپ بىلاي دەيدى: «سىزدەر تۇرعان ايماقتاعى پريماتتىڭ (مايمىلدىڭ ءبىر ءتۇرى) ارقايسىسىن 10 پەسودان ساتىپ الامىن». شىندىعىندا اۋىلدىڭ ماڭايىندا مايمىلدار كوپ ەدى. دەرەۆنيا تۇرعىندارى نەگىزگى كۇنكورىسكە قاتىستى جۇمىستارىن توقتاتىپ, ورمانداعى پريماتتاردى ۇستاپ الىپ بيزنەسمەنگە وتكىزە باستادى. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن پريماتتار سانى كۇرت ازايىپ كەتتى. وسى كەزدە بيزنەسمەن مايمىلدىڭ باعاسىن 20 پەسوعا كوتەرەتىنىن جاريالايدى. دەرەۆنيا تۇرعىندارىنا ازايىپ كەتكەن جانە ادامداردان سەسكەنىپ قالعان پريماتتاردى ۇستاپ الۋ اجەپتاۋىر قيىندىق تۋعىزدى. كوپتەگەن ادامدار مايمىلداردى ورمان ىشىندە قۋىپ ۇستاۋدان شارشاپ, وزدەرىنىڭ بۇرىنعى كاسىپتەرىنە ورالا باستادى. وسى كەزدە بيزنەسمەن مىنانداي حابارلاندىرۋ جاسايدى: «پريماتتاردى ەندىگى قابىلداۋ باعاسى 50 پەسو!» ول وسى حابارلاندىرۋ جاساعاننان كەيىن مەحيكوعا كەتەدى. ورنىنا ورىنباسارىن قالدىرادى.
تۇرعىندار بارلىق كۇشتەرىن سالسا دا, ولار ءۇشىن از قالعان پريماتتاردى ۇستاپ الۋ مۇمكىن بولماي قالدى. مايمىل بىردەن دەرەۆنيا شەگىندەگى قۇندى م ۇلىككە (قۇندى قاعاز!) اينالىپ كەتتى. ادامدار ءبىر-بىرىنەن تۇرمىسقا قاجەتتى زاتتاردى ساتىپ العاندا تەك پەسومەن عانا ەمەس, مايمىل تۇرىندەگى «ۆاليۋتامەن» دە ەسەپ ايىرىستى. 40-45 پەسو تۇراتىن زاتتى ادامدار ءبىر مايمىلعا ەركىن ايىرباستايتىن بولدى. ولار ءبىر-بىرىنە پەسو تۇرىندە دە, مايمىل تۇرىندە دە ۇستەمە پايىزى بار قارىزدار بەرە باستادى.
«مايمىل-ۆاليۋتا» دەرەۆنيا ايماعىندا تولىق ورنىققان كەزدە بيزنەسمەن ورىنباسارى تۇرعىنداردىڭ ارقايسىسىنا بىلاي دەيدى: «قازىر ەشكىمگە ءبىلدىرمەي مەندەگى مايمىلداردى 35 پەسودان ساتىپ الىڭدار, بوسس كەلگەن سوڭ وعان 50 پەسودان وتكىزەسىڭدەر». ورىنباساردىڭ مۇنداي جومارتتىعىنا ريزا بولعان حالىق ەڭ سوڭعى اقشالارىن سالىپ, ءبىر-بىرىنەن ۇستەمە پايىز شارتى بويىنشا قارىز الىپ, بارلىق مايمىلدى ساتىپ الادى. ارينە, دەرەۆنيا ادامدارى بيزنەسمەننىڭ ورىنباسارىنان مايمىلداردى پايدا تابۋ ءۇشىن ساتىپ العان ەدى. ءبىراز ادامدار باسقا دەرەۆنيا ادامدارىنان ۇستەمە پايىزعا قارىز الدى.
كەلەسى كۇنى بيزنەسمەننىڭ ورىنباسارى جوق بولىپ كەتەدى. دەرەۆنيادا دۇربەلەڭ باستالدى. مايمىلداردىڭ باعاسى كۇرت ءتۇسىپ كەتتى. ادامدار 30-32 پەسوعا باعالاپ ءبىر-بىرىنە مايمىلدارىن ساتقىسى كەلدى, بىراق ساتىپ الۋشىنى تابا المادى. مايمىل تۇرىندە بەرىلگەن ۇستەمە پايىزى بار قارىزداردىڭ قۇنى ءتۇسىپ كەتتى. ويتكەنى, ونداي قارىز بەرگەن ادامدار قارىزىن پەسو نەمەسە باسقا زات تۇرىندە قايتارىپ العىسى كەلدى.
ءبىر ادام مەحيكوداعى زووباققا 5 پەسودان بارلىق مايمىلدى ساتىپ الاتىنىن جاريالادى. بىراق ادامدار قىمباتقا العان مايمىلدارىن وعان ساتۋعا اسىعا قويمادى. مايمىلدى بيزنەسمەننىڭ ورىنباسارىنان ساتىپ الۋ ءۇشىن العان قارىزدارىن ادامدار يەلەرىنە قايتارا المادى. پايىزىنان پايدا تابامىن دەگەن ويمەن مايمىلدى 35 پەسودان ورىنباساردان كەرى ساتىپ الۋشىلارعا قارىز بەرگەن جەكە ادامدار قيىن جاعدايدا قالدى. باسقا دەرەۆنيا ادامدارى دا قارجىلىق قيىندىققا ۇشىرادى. ءسويتىپ دەرەۆنيا تۇرعىندارى بارلىق اقشاسىنان ايىرىلدى. ءناتيجەسىندە, دەرەۆنيا حالقىنىڭ ارقايسىسى ونداعان مايمىلدىڭ يەسى بولىپ قالدى.
جوعارىدا قاراستىرىلعان دەرەۆنيا شەڭبەرىندە بولعان وقيعا دۇنيەجۇزىلىك اۋقىمدا 2008 جىلى قايتالانعان ەدى. جانە ول الەمدىك قارجى داعدارىسى دەگەن اتپەن تاريحقا ەندى.
بۇل جولعى الەمدىك قارجى داعدارىسى امەريكا قۇراما شتاتتارىنان باستالىپ, بۇكىل دۇنيە جۇزىنە تارادى. قارجى داعدارىسىنىڭ سەبەبىن ىزدەسەك, ونى اقش-تىڭ ەكونوميكالىق جۇيەسىنىڭ قۇرىلىمىنان تابامىز. اقش-تان باسقا ەلدەر قالاي بولسا دا مەملەكەتتىك شىعىننان (الەۋمەتتىك سالا, عىلىم, قورعانىس شىعىنى, ءوندىرىستى ۇلعايتۋ جانە ت.ب.) كوپ مولشەردە ءارتۇرلى ادىستەر كومەگىمەن (نەگىزگىسى سالىق ءادىسى) قارجى تابۋعا تىرىسادى. ال امەريكا ونداعان جىلدار بويى وسى ءبىر نەگىزگى ەكونوميكالىق قاعيداتتى ەسەپكە الماي كەلەدى.
امەريكا ۇكىمەتى ەكونوميكا سالاسىندا مىنانداي پراگماتيكالىق ۇستانىمدى باسشىلىققا الدى: «بۇگىن وزىڭە كەرەگىنشە اقشانى قارىزعا ال, ال ونى قايتارۋ ماسەلەسىمەن بىرسۇگۇنى ويلاناسىڭ» (وسى ءبىر امەريكالىق پراگماتيزم الەم ەلدەرىنىڭ كوبىنە ەنە باستاعان ەدى). مەملەكەت ەكونوميكاسى وسى پراگماتيستىك قيسىن بويىنشا ءومىر ءسۇردى, ال اقش حالقى ءوز مەملەكەتىنىڭ ءىس-ارەكەتىنەن ۇلگى الدى. 2003 جانە 2008 جىلدار ارالىعىندا اقش-تىڭ سىرتقى مەملەكەتتىك قارىزى 2 ەسە ءوسىپ, 14 تريلليون دوللارعا جەتتى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىڭ ىشكى قارىزى 37 تريلليون ەدى. ىشكى قارىز بەلگىلى ءبىر باعدارلامالارعا حالىقتىڭ قارجىسىن تارتۋ, مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار ساتۋ جانە ت.ب. ارقىلى قۇرالادى. دەمەك, اقش مەملەكەتىندەگى وراسان زور شىعىندى تالاپ ەتەتىن ارميا, عارىشتى زەرتتەۋ جانە امەريكالىقتاردىڭ ادەمى ءومىر ءسۇرۋ سالتىنىڭ جوعارىدا ءوزىمىز ايتىپ وتكەن قارىزدار ەسەبىنەن ىسكە اساتىنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس. ارينە, كەلەشەكتە امەريكالىقتار تاپقان تابىسىنا ساي ءومىر سۇرمەسە, اقش مەملەكەتىنىڭ دەفولتقا ۇشىراۋى ءسوزسىز. (بىراق بۇل جاعداي ءبىزدىڭ زەرتتەۋىمىزدىڭ تاقىرىبى ەمەس).
2004-2005 جىلدارى اقش تۇرعىندارىنىڭ ناقتى ورتاشا تابىسى كۇرت ازايىپ كەتتى. بۇنىڭ نەگىزگى سەبەبى امەريكالىق دوللاردىڭ قۇنسىزدانۋى ەدى. ويتكەنى, اقش مەملەكەتىنە العان قارىزدارىن وتەۋى كەرەك بولدى. 14 تريلليون دوللاردىڭ بانكتىك پايىزىنىڭ ءوزى وراسان زور قارجىنى تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى. ال اقش ەكونوميكاسى قانشا ىشقىنعانىمەن جاڭا تابىس بەرە المادى. ال مەملەكەتتىك شىعىن جىل سايىن ۇدەمەلى تۇردە وسە بەردى. ءسويتىپ, اقش ۇكىمەتى مەملەكەت ءىشىندەگى جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى دوللارعا قاتىستى قارجىلىق-كرەديتتىك ۇدەرىستەردىڭ تۇراقتىلىعىن باقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن 1913 جىلى قۇرىلعان فەدەرالدىق رەزەرۆتىك جۇيەدەن (فرج) كوپ مولشەردە قارىزعا دوللار ۆاليۋتاسى تۇرىندە قارجى الۋعا ءماجبۇر بولدى. دالىرەك ايتقاندا, ماتەريالدىق ءونىممەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن دوللاردى فرج مەكەمەسىنە كوپتەپ شىعارتۋعا ءماجبۇر ەتتى. وسىلايشا مەملەكەتتىك شىعىندى ازايتا الدى, بىراق دوللاردى ساتىپ الۋ قابىلەتى تومەندەپ كەتتى.
امەريكالىقتار وسىعان كەلىپ از تابىس تاباتىن بولدى. كوپ جىلدار بويى قايعى-مۇڭسىز ءومىر ءسۇرىپ ۇيرەنگەن حالىق اقشا تابۋدىڭ جاڭا جولىن ءىزدەدى جانە ونى تاپتى دا. تۇرعىنداردىڭ كوپ بولىگى يپوتەكالىق قورلاردان نەمەسە بانكتەردەن پايىزى وتە از كرەديت الا باستادى. شىندىعىندا 2005 جىلدارى تۇرعىن ءۇي رىنوگىندا ەرەكشە جاعداي تۋىنداعان ەدى. حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرماۋ ماقساتىندا مەملەكەت تۇرعىندارعا ءۇي سالۋعا جانە باسپانا ساتىپ الۋعا قارجى بەرەتىن يپوتەكالىق مەكەمەلەرگە (بانكتەر, اگەنتتىكتەر جانە ت.ب.) ۇنەمى ەكونوميكالىق قولداۋ كورسەتىپ وتىراتىن. يپوتەكالىق مەكەمەلەر سانى كۇرت ارتتى جانە ولار كوپ مولشەردە اكتسيالارىن شىعارىپ ساتا باستادى. ولار ءوز ۋاقىتىندا وتە قۇندى باعالى قاعاز تۇرىنە جاتاتىن. يپوتەكالىق مەكەمەلەردىڭ اكتسيالارىن اقش-تىڭ ءىرى بانكتەرى جانە الەمنىڭ كوپتەگەن بەدەلدى بانكتەرى ۇلكەن مولشەردە ساتىپ الدى. ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ كوپشىلىگى ارتىق اكتيۆتەرىن باسپانا سالۋ ىسىنە كرەديت تۇرىندە بەرە باستادى.
كوپ كەشىكپەي-اق اقش-تا يپوتەكالىق قۇرىلىس دۇربەلەڭى باستالدى. وعان تومەندەگى جاعدايلار سەبەپ بولدى. بىرىنشىدەن, جىلدىق ۇستەمەسى 2%-دان تۇراتىن يپوتەكالىق كرەديتتى كەز كەلگەن اقش تۇرعىنى الا الدى. بۇل ءۇشىن ودان قارجىلىق كەپىل, جالاقىسى جانە مۇلكى تۋرالى انىقتاما تالاپ ەتىلمەدى. ەكىنشىدەن, جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ باعاسى تەز وسە باستادى.
كرەديتتى تۇرعىنداردىڭ بارلىعى دەرلىك الدى. ويتكەنى, كرەديت كومەگىمەن جاقسى تابىس تابۋعا بولار ەدى. الىنعان كرەديتكە ۇيلەر, عيماراتتار سالدى نەمەسە جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الدى. سودان كەيىن ونى قايتادان ساتتى. جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ تەز ءوسۋى تەك كرەديتتى جانە ونىڭ پايىزىن قايتارۋعا عانا ەمەس, جاقسى پايدا تابۋعا دا مۇمكىندىك بەردى.
اقش ۇكىمەتى دە, حالىق تا ءومىر وسىلاي بولا بەرەدى دەپ ويلادى. بىراق ەكونوميكادا ەشنارسە ماڭگىلىك ەمەس. بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا, دالىرەك ايتقاندا, 2006 جىلى يپوتەكالىق مەكەمەلەر ءبىرىنشى رەت قارجىلىق كەدەرگىگە ءتىرەلدى. يپوتەكالىق بانكتەردە جانە اگەنتتىكتەردە اقشا جەتىسپەدى, ويتكەنى قىرۋار كرەديت تاراتىلىپ جىبەرىلگەن ەدى. بىراق ولاردىڭ قايتارىمى ماردىمسىز بولدى. دەگەنمەن كەيبىر شارالار قولدانۋدان كەيىن جاعداي ءبىرشاما تۇزەلگەن ەدى. بۇل شارالاردىڭ ەڭ باستىسى, ادامداردىڭ كرەديتتى قايتارۋ ۋاقىتىن شەگىندىرۋ بولاتىن.
2007 جىلى امەريكالىق جىلجىمايتىن م ۇلىك رىنوگى «قىزىپ» كەتتى, ۇسىنىس سۇرانىستى باسىپ وزدى. وتە قىمبات باعاعا سالىنعان ۇيلەر سانى تەز كوبەيدى. ءسويتىپ, جىلجىمايتىن م ۇلىك رىنوگى توڭىرەگىندە پايدا تابۋ ماقساتىن كوزدەگەن «ىسكەر» امەريكالىقتار ەكى ۇلكەن تىعىرىققا تىرەلدى: ءبىرىنشىسى, كرەديت قاراجاتىنا ساتىپ الىنعان قىمبات ۇيلەردىڭ (كوبىنەسە ءالى سالىنىپ بىتپەگەن ۇيلەر) يەسى بولۋ; ەكىنشىسى, يپوتەكانى پايىزىمەن قوسا قايتارۋ كەرەكتىگى. 2006 جىلى بۇل ءۇردىس ەندى عانا ەكپىن الا باستاعان كەزدە يپوتەكا يەلەرىنە مەملەكەت كومەككە كەلدى. ال 2007 جىلدىڭ باسىندا اقش ۇكىمەتىنىڭ مۇشەلەرى جانە پرەزيدەنتتىڭ ءوزى جاعدايدىڭ كۇردەلى ەكەنىن ايتا وتىرىپ, ودان اقش مەملەكەتىنىڭ شىعا الاتىنىنا, جاعدايدىڭ جاقسى بولاتىنىنا حالىقتى سەندىردى.
2008 جىلدىڭ تامىز ايىندا پرەزيدەنت ايتقان جاقسى جاعدايدىڭ ورىندالۋى ەكىتالاي ەكەنى بايقالا ءتۇستى. ءارى قاراي ەكونوميكا قيسىنىنا ساي بۇرىن مۇمكىن بولماعان وقيعالار تىزبەگى ورىن الا باستادى.
سۇرانىس بولماعاندىقتان جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ باعاسى ەلەۋلى دەڭگەيگە ءتۇسىپ كەتتى. ءۇيدىڭ باعاسى 2008 جىلى سوڭعى سەگىز جىل ىشىندەگى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە جەتتى. ۇلكەن كرەديتكە سالىنعان نەمەسە ساتىپ العان ءۇيلەرىن تۇرعىندار ساتا المادى (ەگەر ساتسا, وندا ول شىعىنعا قالار ەدى). اقشا جوق بولعاندىقتان ولار يپوتەكالىق مەكەمەلەردەن العان قاراجاتتى قايتارا المادى. ال كرەديتتى پايىزىمەن ءوز ۋاقىتىندا قايتارىپ وتىرۋعا ءمۇمكىندىگى بارلاردىڭ ءوزى تىم ارزانداپ كەتكەن ءۇي ءۇشىن كرەديت سوماسىن تولەۋدى توقتاتتى جانە كرەديتكە الىنعان جىلجىمايتىن م ۇلىكتەرىن يپوتەكالىق بانكتەر مەن اگەنتتىكتەرگە وتكىزە باستادى. تۇرعىندار كرەديتتى جانە ونىڭ پايىزىن يپوتەكالىق مەكەمەلەرگە قايتارماعاندىقتان, بانكتەر مەن اگەنتتىكتەر قارجىلىق قيىندىققا تاپ بولدى. اقش-تاعى ەڭ ءىرى يپوتەكالىق اگەنتتىكتەر (Fannie Mae ي Freddie Mac), بانكتەر (Bear Stears, Lehman Brothers) جانە ساقتاندىرۋ كومپانيالارى (AIG) بانكروت جاريالاندى. ىلە-شالا باسقا ورتاشا يپوتەكالىق مەكەمەلەردىڭ بارلىعى دەرلىك بانكروتقا ۇشىرادى.
يپوتەكالىق مەكەمەلەردىڭ اكتسيالارى تەز قۇنسىزدانىپ كەتتى. يپوتەكالىق قارجىلىق قۇرىلىمداردىڭ اكتسيالارىنا يە بولعان بانكتەردىڭ اكتيۆتەرى ەلەۋلى تۇردە قىسقاردى. بانكتەردەگى اكتيۆتەردىڭ قىسقارۋى ناتيجەسىندە بانكتەردىڭ وزدەرىنىڭ شىعارعان اكتسيالارى دا قۇنسىزدانا باستادى. اقش-تىڭ قور بيرجاسىندا دۇربەلەڭ باستالادى. الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوزارا تىعىز بايلانىسى ناتيجەسىندە قارجىلىق دۇربەلەڭ جەر شارىنداعى باسقا مەملەكەتتەرگە دە تارالا باستادى جانە الەمدىك ەكونوميكا قارجىلىق داعدارىسقا تۇرتكى بولدى.
بالنۇر عازيز,
نازەركە اكىمجانوۆا,
شاكارىم اتىنداعى ءۇش تىلدە وقىتاتىن دارىندى بالالارعا
ارنالعان وبلىستىق ارناۋلى مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى.
سەمەي.
