قحر مەملەكەتتىك كەڭەسى پرەمەرىنىڭ ورىنباسارى حان چجەنمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ءاليحان سمايىلوۆ ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
تاراپتار «نۇرلى جول» جەس-نىڭ جانە «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى» قۇرىلىسى باستامالارىن سايكەستەندىرۋ ينفراقۇرىلىمدى, ينۆەستيتسيالار مەن ساۋدانى, ونەركاسىپتى, كولىكتى, مادەني-گۋمانيتارلىق الماسۋدى دامىتۋدا قر–قحر بار الەۋەتىن ىسكە قوسۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن ريزاشىلىقپەن اتاپ ءوتتى.
ءاليحان سمايىلوۆ پەن حان چجەن ەكسپورتقا باعىتتالعان ءونىمدى شىعارۋ بويىنشا بىرلەسكەن ءوندىرىستى اشۋ جونىندە ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى تۋرالى ورتاق پىكىرگە كەلدى. جوعارى وڭدەلگەن دەڭگەيدەگى جوبالاردى تابىستى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قازاقستان–قىتاي ءوندىرىس قۋاتتارىنىڭ ىنتاماقتاستىعى قورىنىڭ الەۋەتىن ىسكە قوسۋ تۋرالى ۋاعدالاستى.
تاراپتار قحر قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىمەن ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىعىن ورناتۋ مۇمكىندىگىن تالقىلادى, سونداي-اق تاراپتاردىڭ ءوزارا تابىستى ءىس-قيمىلعا مۇددەلىلىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ناقتى ساندارمەن دالەلدەنگەن قر مەن قحر اراسىنداعى كولىك-لوگيستيكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ جوعارى قارقىنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, قازاقستاندىق شەكاراداعى («دوستىق – الاشانكوۋ» جانە «التىنكول – قورعاس») تەمىرجول وتكەلدەرى «قىتاي — ەو — قىتاي» باعىتى بويىنشا كونتەينەرلىك تەمىرجول تاسىمالدارىنىڭ 56%-ىن قامتاماسىز ەتەدى. «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى, «قورعاس» حالىقارالىق شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى ورتالىعى جوبالارى ءساتتى ىسكە اسىرىلۋدا.
قر–قحر ىنتىماقتاستىعى جونىندەگى كوميتەتتىڭ توراعالارى بولا وتىرىپ, ءاليحان سمايىلوۆ پەن حان چجەن ەكى تاراپ ءۇشىن ءوزارا ءتيىمدى جوبالاردىڭ پراكتيكالىق ىسكە اسىرىلۋىن ەرەكشە باقىلاۋعا الۋعا ۋاعدالاستى.
سونداي-اق, قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قر قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ قحر باس كەدەن باسقارماسىنىڭ باسشىسى ني يۋەفەنمەن كەزدەسىپ, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جانە قر مەن قحر كەدەن قىزمەتتەرى اراسىنداعى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردى تالقىلادى.
بۇگىنگى تاڭدا باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى — بىرقاتار جىلدار بويى ورىن الىپ كەلە جاتقان قر مەن قحر اراسىنداعى كەدەن ستاتيستيكاسى مالىمەتتەرىنىڭ سايكەس كەلمەۋى دەڭگەيىن تومەندەتۋ. وسى مىندەتتى شەشۋ تۇرعىسىندا تاراپتار قر قارجى مينيسترلىگى مەن قحر باس كەدەن باسقارماسى اراسىنداعى سىرتقى ساۋدا كەدەن ستاتيستيكاسى سالاسىندا ادىستەمەلىك جانە اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى حاتتاماعا الماساتىن اقپارات قۇرامىن كەڭەيتۋ بولىگىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىگى تۋرالى ورتاق پىكىرگە كەلدى. سونداي-اق تاراپتار قحر ەكسپورتتىق دەكلاراتسياسىنان اقپاراتتى الۋ قاجەتتىلىگىمەن كەلىسىپ, وسى باعىتتاعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋگە ۋاعدالاستى. تاجىريبە رەتىندە باسقا وتكىزۋ پۋنكتتەرىنە تاراتۋ ارقىلى ونلاين تارتىبىندەگى ەكسپورتتىق دەكلاراتسيانى بەرۋ ىسكە اسىرىلاتىن بولادى, بۇل بيۋدجەتكە كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىق الىمىنىڭ تولىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە مالىمەتتەردىڭ سايكەس كەلمەۋىن تومەندەتۋگە ىقپال ەتەدى.
2018 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قحر-دا قر-نىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى يمپورتىنىڭ ءوسۋىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ناتيجەلەرىنە قاناعاتتاندىرۋشىلىق ءبىلدىردى جانە وسى باعىتتا جۇمىس ىستەۋگە دايىندىعىن راستادى.
سونداي-اق, ءاليحان سمايىلوۆ قحر قارجى ءمينيسترى ليۋ كۋنمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار ەلدىڭ اعىمداعى ەكونوميكالىق جاعدايىن تالقىلاپ, ء«بىر جول – ءبىر بەلدەۋ» باستاماسى مەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل, جوبالىق جانە تاۋارلىق قارجىلاندىرۋ سالاسىندا قارجى ينستيتۋتتارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى پىكىر الماستى. تاراپتاردىڭ باستى نازارىندا ماكرورەتتەۋ, سالىق رەفورمالارىن جۇرگىزۋ, بيۋدجەتتىك باسقارۋ, قارجى ىنتىماقتاستىعى سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بولدى.
تاراپتار قىتايمەن سىرتقى ساۋدا قاتىناستارىنىڭ سەرپىنى كوبىنە قازاقستان اۋماعىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋمەن انىقتالاتىندىعىنا كوڭىل اۋداردى. 2018 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قىتاي قر-نىڭ ءىرى ينۆەستورلارىنىڭ قاتارىندا 4-ورىندى يەلەنىپ وتىر. قحر-نىڭ قر-عا ينۆەستيتسيالارىنىڭ نەگىزگى سالالارى: كولىك جانە قويمالاۋ (ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمىندەگى ۇلەسى – 35,4%), تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى جانە كارەرلەردى جاساۋ (16,8%), وڭدەۋشى ونەركاسىپ (13,1%), قۇرىلىس (12%), قارجى جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتى (14%).
بۇدان وزگە, تاراپتار بىرلەسىپ ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار بويىنشا پىكىر الماسىپ, جوبانىڭ ارقايسىسى بويىنشا وڭتايلى شەشىمدەردى قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى ورتاق پىكىرگە كەلدى. قر–قحر ىنتىماقتاستىعى جونىندەگى كوميتەت اياسىندا كوپجاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى نىعايتۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋ تۋرالى كەلىستى.
