دۇبىرگە تولى دۇنيە
جۇما, 15 ماۋسىم 2012 6:59
ۇلتقا بولىنۋشىلىك قاسىرەتكە اپارادى
وسىدان ەكى جىل بۇرىن ماۋسىم ايىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ وڭتۇستىگىندە ۇلىسارالىس قاقتىعىس بولىپ, ودان 500-دەي ادام قازا تاپقان ەدى. ەل جۇرتشىلىعى سول قايعىلى وقيعانى ەسكە الىپ, قازا بولعانداردى ازا تۇتتى.
جۇما, 15 ماۋسىم 2012 6:59
ۇلتقا بولىنۋشىلىك قاسىرەتكە اپارادى
وسىدان ەكى جىل بۇرىن ماۋسىم ايىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ وڭتۇستىگىندە ۇلىسارالىس قاقتىعىس بولىپ, ودان 500-دەي ادام قازا تاپقان ەدى. ەل جۇرتشىلىعى سول قايعىلى وقيعانى ەسكە الىپ, قازا بولعانداردى ازا تۇتتى.
بۇل وقيعانى قىرعىز ەلىنىڭ جانىنا تۇسكەن جارا دەپ سيپاتتاسا ءجون بولار. جانە بۇل جارانىڭ جازىلۋى دا قيىنداۋ. وقيعانىڭ سول قازا بولعان 500 ادامنىڭ جاقىن تۋىستارىنىڭ عانا جانىن اۋىرتىپ قويماي, جالپى قىرعىز بەن وزبەك حالىقتارىنىڭ جانىنا باتقانى انىق. سول قايعىلى وقيعاعا سەبەپشى بولعاندار, ۇيىمداستىرعاندار ەكى حالىقتى ءبىر-بىرىنە قارسى قويۋدى, شاعىستىرۋدى ويلاعانى دا انىق. ولار بەلگىلى دارەجەدە سونداي قارا نيەتتەرىنىڭ ءجۇزەگە اسۋىنا جەتتى دە.
ازا تۇتۋ شارالارىنا قاتىسقان قىرعىزستان پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ سول قايعىلى وقيعانىڭ سيپاتىن اشىپ كورسەتۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولدى. «قىرعىزستاننىڭ بولىنۋىنە, سونىڭ سالدارىنان ونىڭ مەملەكەت رەتىندە جويىلۋىنا مۇددەلى كۇشتەر بار, – دەدى ەل باسشىسى. – ول كۇشتەر ۇلتشىلدار مەن سەپاراتيستەرگە ارقا سۇيەيدى». ونىڭ پىكىرىنشە, ايماقتاعى ۇلىسارالىق قاقتىعىستى «حالىققا قارسى كۇشتەر» ۋشىقتىرعان.
سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى 2010 جىلعى ماۋسىم وقيعاسىنا جاسالعان تالداۋ وعان سىرتقى كۇشتەردىڭ دە ىقپالى بولعانىن ايتادى. ول وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ دە وسىنداي پىكىردە ەكەنىن ەسكەرتەدى. بىراق اتامباەۆ سول «سىرتقى كۇشتەردى» ناقتىلاۋعا بارعان جوق. سويتسە دە, نەگىزگى سەبەپتەردى ىشتەن ىزدەگەن ءجون بولار.
جالپى, بۇل ايماقتا, وش ءجانە جالالاباد وبلىستارىندا, سوڭعى جارتى عاسىر مەرزىمدە ۇلىسارالىق قاقتىعىستار ءۇش رەت ورىن العان ەكەن. مۇنى دا اتامباەۆ بۇرىنعىلاردىڭ كىناسى سانايدى. سول كەزدەگى بيلىك جەكە ارانداتۋشىلاردى عانا جازالاپ, وقيعالاردىڭ شىن ءمانىن اشپاعان كورىنەدى. سول كەزدە-اق قىرعىزدار مەن وزبەكتەر اراسىنداعى ءبولىنۋشىلىك ايقىن اڭعارىلعان ەكەن. بارلىعىن بۇرىنعىعا جابا بەرگەن ءجون بولماس, ەل تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ, ءبىراز شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى ەمەس پە؟
كورشى تۋىسقان ەلدەگى جاعداي اركەز ءبىزدىڭ دە كوڭىلىمىزدى الاڭداتادى. سول قىرعىزدار مەن ءوزبەكتەر اراسىنداعى ەكى جىل بۇرىنعى قاقتىعىس اسا اۋىر اسەر قالدىرعان. قىرعىزستاندا ۇلتشىلدىق يدەيامەن ەلىرگەن ەسەرسوق جاستاردىڭ دۇنگەن اۋىلىنا ويران جاساعانى تۋرالى حاباردى دا جانىمىز اۋىرىپ ەستىگەنبىز. تاعدىردىڭ تالاي تاۋقىمەتىن كەشىپ, وسى ەلدەن پانا تاپقان ەڭبەكقور دۇنگەندەردىڭ ايىبى ولاردىڭ جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان تۇرمىسىنىڭ جاقسىراق ەكەنى كورىنەدى. جاقسى ءومىر ۇلتشىلدىق داڭعازامەن ەمەس, ەڭبەكپەن كەلەتىنىن ولاردىڭ ۇققىسى كەلمەيدى. ۇلتشىلدىق ەسىرىكتىڭ سالدارىنان قىرعىز جاستارى مەن تاجىكتەردىڭ قاقتىعىسقا بارعانى دا بەلگىلى.
قىرعىزستان پرەزيدەنتىنىڭ وتكەننەن ساباق الايىق, ۇلىستىق قاۋىمداستىقتاردىڭ جاقىنداسۋىنا جاعداي جاسايىق, قىرعىز, وزبەك دەپ بولىنبەيىك, قىرعىزستان ازاماتتىعىنا جاتاتىندىعىمىز نەگىزىندە بىرىگەيىك دەگەن شاقىرۋى تالايلاردىڭ كوڭىلىنەن شىققانى انىق. «قاسارىسقان قارسى تۇرۋ جالعاسا بەرسە, جاڭا قاقتىعىسقا كەزىگەرىمىز انىق», – دەدى اتامباەۆ. ءجون ءسوز.
________________________________
ۋگو چاۆەستىڭ ءالى دە بيلىكتە قالعىسى بار
ۆەنەسۋەلادا بيىل پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتەدى. 7 قازاندا. وسىناۋ الەمدەگى مۇناي قورى ەڭ كوپ ەلدە (بىلتىرعى جىلى سونداي بولجام جاسالعان) بيلىك تىزگىنىن كىم ۇستايتىنى تالايلار ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى.
ونىڭ ۇستىنە بۇل ەلدىڭ پرەزيدەنتى – ۋگو چاۆەس. اركەز ءوزىنىڭ توسىن ارەكەتتەرىمەن الەمدى شۋلاتىپ جۇرەتىن قايراتكەر. بيلىك ءتىزگىنىن ۇستاعان 13 جىل ىشىندە ونىڭ ەلەۋسىز قالعان كەزى جوق. ەڭ الدىمەن بۇل ەلدىڭ باستى بايلىعى مۇنايىن ساتىپ الۋشى باستى ەل – امەريكا قۇراما شتاتتارىنا قارسى سوزدەرىمەن جانە ارەكەتتەرىمەن كەي جۇرتتىڭ ايىزىن قاندىرسا, كەي جۇرتتى تالاي مارتە تاڭداندىرعان. ادەتتە, كىم دە بولسا, ءوزىنىڭ تاۋارىن كوپ پايدالاناتىن ەلمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋدى قالايدى. ال ۋگو چاۆەس, كەرىسىنشە, اقش-تى عايباتتاۋدا ءسوز تاڭداپ جاتپايدى.
مۇنىڭ دا ءمانىسى بار. الەمدەگى ەڭ استام يمپەرياليستىك دەرجاۆامەن بىتىسپەس كۇرەسكە ءتۇسىپ, ۋگو چاۆەس ءوز ەلىنىڭ ۇلتشىل-پاتريوتتىق قاۋىمىنان كەڭ قولداۋ تاۋىپ قانا قويماي, جالپى الەمدىك اۋقىمداعى اقش-تىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي ۇستەمدىگىنە قارسى ەلدەر تاراپىنان دوستار دا تابادى. ولار بارشىلىق. الەمنىڭ شارتارابىنان كەزدەسەدى. ءجانە ۋگو چاۆەس سول دوستارىنا ءجيى-ءجيى بارىپ, ءتۇرلى سالاداعى قارىم-قاتىناسىن نىعايتا وتىرىپ, ءوز ەلىندەگى بەدەلىن دە ارتتىرادى. اقش-قا قارسىلاردىڭ بارلىعىن دا ۆەنەسۋەلانىڭ دوسى ساناعان جۇرت قاتەلەسە قويمايدى. سودان دا, ۋگو چاۆەستىڭ جولى گاۆاناعا, ماسكەۋگە, تەھەرانعا, مينسكىگە, پەكينگە ءجيى ءتۇسىپ تۇرادى. اسىرەسە, رەسەيمەن ءاسكەري-وداقتىق بايلانىستارىنىڭ ۇلكەن ساياسي استارى بار.
كۇنى كەشە ۋگو چاۆەس ءۇشىنشى رەت پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىساتىنىن حابارلاعاندا, الەمدىك اقپارات قۇرالدارى شۋ ەتە قالعان. كوپ ادام چاۆەس سايلاۋعا تۇسپەس دەگەن ويدا ەدى. ويتكەنى, ونىڭ دەنساۋلىعى كۇردەلى جاعدايدا. ول جايىندا جۇرتتىڭ ءسوز ەتكەنىنە دە ءبىرشاما ۋاقىت بولدى. اۋرۋىن ءوزى دە جاسىرماي, جۇرتقا جاريا ەتىپ وتىردى. جازىلمايتىن اۋرۋ دەپ, تالايلار ونىڭ كۇنىن دە ءبىتىرىپ قويعان ەدى. ال چاۆەس كۇدەر ءۇزىپ قانا قويماي, سول اۋرۋدى (راك) مازاق ەتكەندەي, ۇنەمى ءوزىنىڭ جاعدايى جاقسى ەكەنىن ايتادى دا جۇرەدى, تەلەارنالاردان ءسويلەپ, جاڭا جوسپارلار ۇسىنادى.
ونىڭ ۇمىتكەر بولىپ ءتىركەلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى – سايلاۋدا چاۆەستىڭ جەڭەتىنىنە جۇرتتىڭ ءشۇبا كەلتىرمەيتىندىگىندە. ەكىنشى سوزبەن ايتقاندا, جەڭىمپاز الدىن الا بەلگىلى بولاتىندىقتان, ول قاتىسقان سايلاۋدىڭ قىزىعى كەتىڭكىرەپ قالادى. ال چاۆەس بولماسا, باسقا ۇمىتكەرلەر اراسىنداعى كۇرەس كۇشەيەر ەدى. ەندى وعان جول جوق. جۋرناليستەر الدىندا ءسوز سويلەگەن چاۆەس ءوزىنىڭ قۇلان-تازا جازىلعانىن, الداعى التى جىلعا كۇشى جەتەتىنىن مالىمدەدى.
چاۆەسكە قارسى تۇراتىندار جوق ەمەس, بار. وتكەن جەكسەنبىدە بۇكىل وپپوزيتسيالىق كۇشتەر باس بىرىكتىرىپ, ءوز ورتالارىنان ميراندا شتاتىنىڭ بۇرىنعى گۋبەرناتورى ەنريكە كاپريلەس-رادونسكيدى پرەزيدەنتتىككە كانديدات ەتىپ ۇسىندى. ونى جاقتاۋشىلاردىڭ ايقاي شۋى دا اجەپتاۋىر بولدى. كاراكاستىڭ كوشەلەرىمەن 10 شاقىرىم شەرۋلەر جاساپ, قىر كورسەتتى. دەگەندە, چاۆەس بولماسا, كاپريلەستىڭ باسقا كەز كەلگەن ۇمىتكەرمەن بەلدەسۋگە قاۋقارى بارلىعى انىق.
ەل ىشىندە دە, سىرتتا دا چاۆەستىڭ جەڭگەنىن قالايتىندار كوپ. كەيدە ونىڭ قارۋ-جاراققا قىرۋار قارجى جۇمساپ, باسقاداي دا توسىن ارەكەتتەرگە باراتىنىنا قاراپ, وسى ءبىر قايراتكەر ءوز ەلىنىڭ مۇددەسىنە قيعاش قادامدار جاسايدى دەيتىندەر دە از ەمەس. قالاي دەگەندە دە, حالقى قولداعان باسشىنىڭ ءباسى قاشاندا جوعارى.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
