قازاقستان • 08 ناۋرىز, 2019

اسپانداعى اردانا

1360 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقپەن جاۋلاسقاندى قىناداي قىر­عان ۇلدارىمەن قاتار, قىزدارىنىڭ ەرلىگى دە جاھانعا جاريا. ارىدە ات جالىن تارتىپ مىنگەنى, بەرىدە ۇشاق تىزگىندەگەنى بار.   

اسپانداعى اردانا

بۇگىنگى بەيبىت زاماندا اسكەري ۇشاق­تى ۇرشىقشا يىرگەن اردانا بوتاي دا قازاقتىڭ قايسار قىزى. لەيتەنانت, بالقاش قالاسىنداعى №53898 اسكەري ءبولىمنىڭ اعا ۇشقىشى. 45 ساعاتتان استام ۋا­قى­تىن اۋەدە وتكەرگەن.

تىم تەرەڭدى قازبالاماي, وت­كەن عا­­سىردان عانا سىر تارتتىق. ەكىنشى دۇ­نيەجۇزىلىك سوعىستىڭ وزىنە قازاقتىڭ 73 قىزى اتتانعان. دارىگەرى, مۇعالىمى بار. قاتارىندا ءوز ەرىكتەرىمەن مايدان دالاسىنا تابان تيگىزگەنى قانشاما! ولار جەڭىسكە جەتۋ ءۇشىن ۇشقىش تا, تانكيست تە, مەحانيك تە, راديست تە, بارلاۋشى دا, پارتيزان دا بولدى. جاستايىمىزدان ءان-جىرعا قوسقان, ەرلىگى ەلگە ۇران ءاليا, مانشۇك, حيۋاز سياقتى قازاقتىڭ باتىر قىزدارى قانشاما. دا­مەلى جاكەەۆانىڭ ءوزى – ءبىر تو­بە. كىشى سەرجانت د.جاكەەۆا 1942 جىلدىڭ تامىزى مەن 1944 جىلدىڭ قاڭتارى ارالىعىندا ستالينگراد, وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك كاۆكاز مايداندارىندا سوعىسقا قاتىسقان. 1944 جىل­دىڭ تامىزىنان باستاپ ەكىنشى بالتىق جاعالاۋى, لەنينگراد جانە ءبىرىنشى بەلورۋسسيا مايداندارىندا ەرلىك كورسەتكەن. 360 رەت اسكەري ۇشاقتى, ونىڭ ىشىندە, «يل-2» ۇشاعىن – 275, 

«پە-2» ۇشاعىن 85 رەت كوككە اۋەلەتكەن. سوعىس جىلدارىندا قازاق تىلىندە شى­عارىلعان گازەتتەردىڭ وزىندە (مىسالى, «جاۋعا قارسى اتتان», «قىزىل اسكەر اقي­قاتى» گازەت­تەرىندە) حالقىمىزدىڭ قاي­سار قىزدارىنىڭ ەرلىك شەجىرەلەرى تاپ­تىشتەپ جازىلعان ەكەن.

كەڭەس وداعىنىڭ قىز-كەلىن­شەك­تەرىنەن قۇرالعان اسكەري قۇرىلىمدار, اسىرەسە تۇنگى ۋا­قىتتا شابۋىلدى ۇدەتە تۇسكەن بول­سا كەرەك. تىپتەن, جاۋ ساربازدارى تۇنگى مەزگىلدە تەمەكى شەگۋگە جۇرەكسىنگەن. قىزارعان شو­عىمەن كوزگە ءتۇسىپ قالماۋ ءۇشىن.

«مەن توقتار اۋباكىروۆتى ۇلگى تۇتا­مىن. مىنەزدى, بىلىمگە قۇش­تار اعانى!». اسپان الەمىنە كوز تىككەن اردانانىڭ ءسوزى بۇل. – بىرىنشىدەن, – دەيدى اردانا, – مەنىڭ ارعى تەگىم – توقتار اعامىز تۋعان قارقارالى توپىراعىنان. ەكىنشىدەن, توقتار اۋباكىروۆ – قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى, ورتاق ماقتانىشىمىز! 

ارعى تەگىم دەپ وتىرعانى, ار­دا­نانىڭ ءوزىنىڭ كىندىگى وساكا­روۆ اۋدانى, مولودەجنىي كەن­تىن­دە كەسىلگەن ەكەن. مەكتەپ جاسىندا-اق مەملەكەتتىك اۆيا­تسيالىق ورتالىقتا ءتالىم الىپ, 

40 ساعات اۋەدە قالىقتاعان. كەيىن ازا­ماتتىق اۆياتسيا اكادە­مياسىندا بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, ۇلتتىق گۆارديا قاتارىنا شا­قى­رىلعان. مۇندا «ان-26» ۇشاعىن تىزگىندەگەن. 

اردانا وسىدان ەكى جىل بۇ­رىن بالقاش وقۋ-اۆياتسيالىق ورتالىعىنان اسكەري ۇشاقپەن العاش رەت جالعىز ءوزى اۋەدە 20 مينۋت قالىقتاپ, سىناقتى ءساتتى ورىندادى. «ل-39» ۇرىس ۇشاعىمەن, نەبارى 23 جاسىندا.

ساعاتىنا 760 شاقىرىمعا دەيىن جىلدامدىقپەن ۇشاتىن «يسترەبيتەلدى» يكەمگە كەلتىرۋ – ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەسى انىق. اردانا اسكەري ۇشاقتى تىزگىندەۋگە نيەت تانىتقاندا ما­ڭايىن­داعىلاردىڭ كوپشىلىگى كۇمانمەن قاراعان بول­سا كەرەك. جوق, قايسار قىز سەنىمدى اقتادى, كوپتى تاڭداندىردى, كوپكە وي سالدى.

– كەز كەلگەن ادام جۇرەك قا­لاۋىمەن ماماندىعىن تاڭدا­سا, قولعا العان ىسىنە جاۋاپكەر­­­شىلىكپەن قاراسا, جەمىسىن كورە­دى. ماسەلەن, مەن ءۇشىن اسپان – ەكىنشى ءۇيىم. مەن ءۇشىن وتانعا قىزمەت ەتۋ – ۇلكەن ابىروي! – دەيدى اردانا بوتاي. 

قايسار قىزدىڭ ايتۋىنشا, ءوزىنىڭ باستى تىرەگى, جان-جاقتى قولداۋشىسى, ارينە اتا-اناسى, اعا-باۋىرلارى.

قاراپايىم, بىرتوعا كەيىپكە­رىمىزدىڭ جوسپارى دا اۋقىمدى. ازىرگە ۋاقىتتىڭ ەنشىسىنە قال­دىر­عاندى ءجون كوردى. 

ساتتىلىك تىلەيىك!

قالىقتا, قايسار قىز!

قۋانىش امانقۇلوۆ

قاراعاندى وبلىسى,

بالقاش قالاسى

سوڭعى جاڭالىقتار