— ەرشات اعىباي ۇلى, وسى ءبىزدىڭ قوعامدا زايىرلىلىقتى دىنسىزدىكپەن, اتەيزممەن شاتاستىراتىندار جوق ەمەس. وسى زايىرلىلىققا قىسقا ءارى ناقتى انىقتاما بەرۋگە بولا ما؟
— راس ايتاسىز. بىزدە كەيبىرەۋلەر زايىرلىلىقتى دىنسىزدىكپەن نەمەسە اتەيزممەن شاتاستىرىپ جاتادى. ايتپەسە, زايىرلىلىق اتەيزم دە, دىنسىزدىك تە ەمەس.
زايىرلىلىققا “ازاماتتىق ۇستانىم” دەگەن قىسقا ءارى ناقتى انىقتاما بەرۋگە بولاتىن شىعار. سەبەبى, ول ءار مەملەكەتتىڭ ساياسي باعىتىنا, قوعامىنىڭ سۇرانىسىنا قاراي وزگەرىپ وتىرادى.
ال جالپىلاما ايتقاندا, مەملەكەتتىڭ قانداي دا ءبىر دىنگە باسىمدىق بەرمەي, بارلىق دىنگە تەڭ دارەجەدە بىردەي قاراۋدى بىلدىرەدى. سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ءدىني سەنىم بوستاندىعىنىڭ بولۋى مەن مەملەكەتتىڭ رەسمي ۇستاناتىن ءدىنىنىڭ بولماۋى. سوندا زايىرلىلىق دەگەندى ءۇش سوزبەن ءتۇيىپ ايتۋعا بولادى ەكەن. ول - بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىڭ بەيتاراپتىعى, ەكىنشىدەن, ءدىن مەن مەملەكەتتىڭ ءبولىنۋى, ۇشىنشىدەن, ءدىني سەنىم بوستاندىعىنىڭ بولۋى.
— انىقتاماسىندا «يسلاموفوبيا (نەمەسە انتي-يسلامدىق كوڭىل-كۇي) — يسلام دىنىنە نەمەسە مۇسىلماندارعا قاتىستى قالىپتاسقان بىرجاقتى قاتە تۇسىنىك, ولارعا قارسى وشپەندىلىك نەمەسە توزىمسىزدىك» دەلىنەدى. وسى يسلاموفوبيا قايدان شىقتى؟
— يسلاموفوبيانىڭ سەبەپتەرى مەن بەلگىلەرى ءالى كۇنگە دەيىن تالاس تۋدىرۋدا. كەيبىر عالىمدار ونى ناسىلشىلدىكتىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ سيپاتتاسا, ەندى ءبىر پىكىر بىلدىرۋشىلەر يسلاموفوبيانىڭ وسۋىنە 2001 جىلدىڭ 11 قىركۇيەگىندەگى لاڭكەستىك اكتىلەر سەبەپ بولدى دەپ پايىمدايدى. سونداي-اق بۇنى مۇسىلماندار سانىنىڭ اقش-تا, ەۋروپا وداعى جانە باسقا دا زايىرلى مەملەكەتتەردە وسۋىمەن بايلانىستىراتىندار دا بار.
قالاي دەگەنمەن دە, يسلاموفوبيا ۇعىمى كەشە-بۇگىن اياقاستىنان پايدا بولماعانى بەلگىلى. ەگەر تاريحقا كوز جۇگىرتىپ قارايتىن بولساق, باتىستىڭ يسلام ءدىنىنىڭ وركەندەۋىنە قارسىلىعى سوناۋ كرەست جورىقتارىنان باستاۋ الاتىنىن اڭعارۋعا بولادى.
بۇگىنگى تاڭدا دا يسلام ءدىنىن قانقۇمار, باسكەسەر, وزبىر, ىمىراسىز ءدىن قىلىپ كورسەتكىسى كەلىپ باتىس ەلدەرى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى بولسىن, باسقالاي بولسىن بارىن سالىپ باعۋدا. ءتىپتى باتىستىڭ ىقپالدى ەلدەرى دايش سەكىلدى ارنايى توپ قۇرىپ, يسلامدى كۇيەلەيتىن ساياسي ويىن دا جاساپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. سول سودىرلاردىڭ جان تۇرشىگەرلىك ارەكەتتەرى ارقىلى «يسلام دەگەن وسى» دەپ كورسەتىپ وتىر. ەڭ وكىنىشتىسى, وسى ويىننىڭ اراسىنان ءبىزدىڭ قاراكوز باۋىرلارىمىزدىڭ دا بوي كورسەتۋى جانعا باتادى.
— جالپى, يسلام قانداي ءدىن؟
— شىن مانىسىندە سول دايش ساپىندا جۇرگەندەر شىنايى مۇسىلماندار ما؟ يسلام باتىس ەلدەرى ايتقانداي قانقۇمار ءدىن بە؟ ارينە, جوق! پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) «شىنايى مۇسىلمان - قولىمەن دە, سوزىمەن دە ەشكىمگە زيانىن تيگىزبەگەن ادام» دەگەن. دەمەك, اللانىڭ اتىن ۇلىقتاپ تۇرىپ جازىقسىز جاننىڭ باسىن كەسۋ, قانىن توگۋ - مۇسىلماندىقتىڭ ماڭايىنا دا جۋىقتامايدى.
يسلام – اراب تىلىنەن اۋدارىلعاندا بەيبىتشىلىك, تىنىشتىق دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ماسەلەن, حريستيان اتاۋى يسۋس حريستوستان, ال بۋدديزم بۋددادان الىنعان بولسا, يسلام - اللانىڭ قويعان اتاۋى. وسىنشا ۋاقىتقا دەيىن قاسيەتتى قۇراننىڭ دا ءبىر ءارپىنىڭ وزگەرمەۋى يسلامنىڭ ەڭ سوڭعى جانە شىناي ءدىن ەكەندىگىن ايعاقتايدى.
اللا تاعالا قاسيەتتى قۇران كارىمدە: «ىزگى ىستەرگە, تاقۋالىققا كومەكتەسىڭدەر. كۇنا جاساۋعا, جاۋلىققا جاردەمشى بولماڭدار. قۇدايدان قورقىڭدار, ونىڭ قاھارى تەگىندە تىم قاتال» دەيدى ء(مايدا سۇرەسى 2-ايات). سونداي-اق وزگە ءدىن وكىلدەرىمەن دە جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋعا شاقىرىپ, «بۇرىن كىتاپ تۇسىرىلگەن ادامدارمەن وتە سىپايى سويلەسىڭدەر» دەيدى (عانكابۋت سۇرەسى 46 ايات). بۇكىل ادامزات بالاسىن ۇلتىنا, دىنىنە, ناسىلىنە قاراماي ادام اتا مەن حاۋا انانىڭ ۇرپاعى دەپ سۇيە الاتىن, الەمدەگى ەڭ وزىق, ەڭ اسىل جانە ەڭ سوڭعى ءدىن, ول – يسلام.
مىنە, يسلام وسىنداي ءدىن. وسىنى تۇسىنگەن الەمنىڭ قانشاما عۇلاما عالىمدارى مەن ويشىلدارى, تانىمال تۇلعالارى يسلامدى قابىلدادى. سولاردىڭ ءبىرى - ورىستىڭ ويشىلى لەۆ تولستوي ومىردەن وتەر شاعىندا «كەز كەلگەن سانالى ادامنىڭ سوڭعى تابان تىرەر جەرى – يسلام» دەگەن ەكەن.
— ال, شىنايى مۇسىلمان قانداي بولۋ كەرەك؟
— شىنايى مۇسىلمان – اللاعا يمان كەلتىرگەن جانە اللانىڭ امىرىنە امال ەتكەن ادام. اللانىڭ بار ەكەنىنە, ونىڭ ءبىر ەكەنىنە, ونىڭ بارشا جاراتىلىستىڭ يەسى ەكەنىنە يمان كەلتىرگەن ادام يەسىنەن شىنايى قورقا بىلەدى. ال يەسىنەن قورىققان ادام ونىڭ ءاربىر ءامىرىن بۇلجىتپاي ورىندايدى. اللانىڭ ءامىرىن بۇلجىتپاي ورىنداعان كىسى ەشقاشان جاماندىققا, زالىمدىققا, بىرەۋدىڭ الا ءجىبىن اتتاماق تۇگىلى, كوڭىلىنە كەلەتىن ءسوز ايتۋعا جۇرەگى داۋالامايدى.
شاريعات بويىنشا بەس پارىزى تۇگەل كىسى مۇسىلمان دەپ سانالادى. ياعني, يمان كەلتىرۋ, ناماز وقۋ, ورازا ۇستاۋ, زەكەت بەرىپ, قاجىلىققا بارۋ. بىراق مۇنىڭ بارلىعى مۇسىلماننىڭ سىرتقى سيپاتتارى عانا. بۇلاي دەيتىنىمىز, قازىر ناماز وقىپ, وزدەرىن ء(سالافي) شىنايى مۇسىلمان ساناپ جۇرگەندەر وزگەنى ەش ويلانباستان كاپىرگە شىعاراتىن بولدى. ولار ءوزىن ومىرگە اكەلگەن, اق ءسۇتىن بەرىپ وسىرگەن, ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ, ەل قاتارىنا قوسقان اناسىنىڭ كەۋدەسىنەن يتەرىپ, اق نەكەلى, ادال جارىنا اللانىڭ ەڭ سۇيمەيتىن ءىسى - تالاق ايتىپ, باۋىرىنان بەزىپ, اعايىنىنان الىستاپ ءجۇرىپ وزدەرىن شىنايى مۇسىلمان سانايدى. ءوزىنىڭ ناماز وقىعانىن اينالاسىنداعىلارعا بۇلداپ, ءوزىن وزگەلەردەن جوعارى قويادى. دىندەگى الدەقاشان شەشىمىن تاۋىپ قويعان دۇنيەلەردى قايتا قوزعاپ, جاماعات اراسىنا جىك سالىپ, جوق جەردەن داۋ تۋعىزىپ جۇرەدى. ال وسى ارەكەتتەر شىنايى مۇسىلماندىققا جاتا ما؟ پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) «ناعىز مۇسىلمان – وزگەلەرگە تىلىمەن دە, قولىمەن دە زيان كەلتىرمەگەن ادام» دەدى. ء«جاننات انانىڭ اياعىنىڭ استىندا», «اللانىڭ رازىلىعى اتا-انانىڭ رازىلىعىندا, ال قاھارى اتا-انانىڭ اشۋىندا» دەدى. «كىمدە-كىمنىڭ جۇرەگىندە توزاڭداي تاكاپپارلىق بولسا, ول كىسى جۇماققا كىرمەيدى» دەدى. دەمەك, بەس پارىز جاڭعاقتىڭ سىرتقى قابىعى سەكىلدى دۇنيە ەكەن. كەي جاڭعاقتىڭ سىرتى قاتتى بولعانمەن, ءىشى بوس بولادى ەمەس پە؟! بۇلار دا سىرتقى فورماعا اسا ءمان بەرگەنىمەن, ىشكى دۇنيەسىنىڭ بوس ەكەندىگىن اڭعارتادى. سوندىقتان, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, مۇسىلماندىق تۇرماق ادامدىققا جات ارەكەتتەرگە بارىپ جاتادى.
مۇسىلماندىقتىڭ العاشقى شارتى – يمان كەلتىرۋ. ال وعان اللانىڭ ءبىر جانە بار ەكەندىگىن ءبىلۋ عانا دەپ تار شەڭبەردە ءتۇسىنۋ قاتەلىك. يماندى ادام شىنايى ادال بولادى, يماندى, ادال ادام ەڭبەكقور, جومارت بولادى, ال ونداي ادامدار باۋىرمال, مەيرىمدى جانە وتە قايىرىمدى بولىپ كەلەدى. بويىندا وسىنداي قاسيەتى بار كىسى كوركەم مىنەزدى بولادى. ىسىنەن دە, سوزىنەن دە ەل ۇلگى الادى. قازاق كوركەم مىنەزدى جان كورسە, ء«وزى يماندى جان» ەكەن دەيتىنى بار. ال يماندى ادامنىڭ قۇلشىلىقسىز جۇرمەيتىنى اقيقات.
نەگىزى, شىنايى مۇسىلماننىڭ بەينەسى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) بىزگە قالاي ۇيرەتتى, سولاي بولۋى كەرەك. سەبەبى, يسلام ءدىنى – بەيبىتشىلىكتىڭ, تاتۋلىقتىڭ ءدىنى. بايقاساڭىزدار, مەشىتتەردىڭ كۇمبەزىندە ايدىڭ بەينەسى تۇرادى. بۇعان كوپشىلىك اسا مəن بەرە بەرمەۋى مۇمكىن. بىراق ول ايدىڭ ۇلكەن ءمəنى بار. اي قاراڭعىدا تۇسكەن جارىقتىڭ بەلگىسى. يسلام ءدىنى دە پايعامبارىمىزعا (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) كەلگەن كەزدە سول كەزدەگى قوعام قاراڭعىلىقتا بولاتىن. يسلام – ادامداردى سول قاراڭعىلىقتان شىعارۋ ءۇشىن كەلگەن ءدىن. سول سەبەپتەن, مەشىتتەردىڭ توبەسىندە ايدىڭ بەلگىسى تۇرادى. راسىندا دا, بۇل - ناعىز شىنايى مۇسىلمانعا ءتان قاسيەتتەر.
— ارنايى ۋاقىت ءبولىپ, ساليحالى سۇحبات بەرگەنىڭىزگە العىسىمىز شەكسىز!
سۇحباتتاسقان ولجاس ساندىبەك
