ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز – ماعجان تالاپ ۇلى ساعىمباەۆ. بىلتىر عانا وردا بۇزار 30 جاسقا تولعان ايتۋلى ازامات الماتىدا تۋىپ-ءوسىپ, الاتاۋ باۋرايىنداعى اسەم شاھاردا دارىندى بالالارعا ارنالعان قازاق-تۇرىك ليتسەيى مەن «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم نارىنە سۋسىندادى. وقۋ وزاتى بولدى, قوعامدىق جۇمىستارعا ارالاستى, سپورتتىق جانە مادەني شارالارعا بەلسەندى تۇردە قاتىستى. كەيىننەن اۋسترياعا اتتانىپ, زالتسبۋرگ قالاسىنداعى ىرگەلى ينستيتۋتتا تۋريزم ماماندىعى بويىنشا ءبىلىمىن جالعاستىردى.
ماعجان بالا كەزىننەن اتا-اناسىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ ءار قيىرىن ارالاپ, كەڭ-بايتاق وتانىمىزدىڭ ەڭ كورىكتى جەرلەرىن ارمانسىز شارلاعان ەكەن. ىرگەدەگى جەتىسۋ ءوڭىرىن ايتپاعاندا, شىعىس پەن وڭتۇستىك ايماقتارعا دا ارا-تۇرا ات باسىن بۇرىپ تۇردى. ساعىمباەۆتار وتباسى ەكى رەت الاتاۋدىڭ ارعى بەتىندەگى ىستىقكولگە جاياۋ ساپار شەكتى. قارا تەڭىزدىڭ بويىنداعى گەلەندجيك شاتقالىندا بولدى. 2013 جىلى وزبەكستان, رەسەي, گرۋزيا, ارمەنيا, ۋكراينا جانە مولدوۆا ەلدەرىنە ساپار شەكتى. وسىنداي ءماندى دە ماڭىزدى ساپارلاردان كەرەمەت اسەرمەن قايتقان بالا كەلەشەكتە جيھانكەز بولۋدى ارماندادى.
ۋاقىت وزا ارمانشىل جاس ورەن ءوز جوسپارلارىن بىرتە-بىرتە جۇزەگە اسىرا باستادى. قازىرگى كەزدە ماعجان «جەر شارىندا بارماعان جەرىم, باسپاعان تاۋىم كەمدە-كەم» دەپ ەش قىمسىنباي ايتا الادى. راسىندا دا, بۇل جىگىت 30 جاسىنا دەيىن ەرلىك دەپ ايتۋعا تۇراتىنداي تالاي ءىس تىندىردى. ماسەلەن, ونىڭ ەسىمى ۆەلوسيپەدپەن جەر-جاھاندى جالعىز ءوزى شارلاعان تۇڭعىش قازاقستاندىق جيھانكەز رەتىندە ەل ەسىندە قالدى. اتاپ ايتساق, 2014 جىلدىڭ 1 مامىرىندا باستالعان «Bike The Earth» جوباسى اياسىنداعى ايتۋلى ساپار 2015 جىلدىڭ 14 مامىرىندا ءوز مارەسىنە جەتتى. 380 كۇن ىشىندە 22 مەملەكەتتى شارلاعان ماعجان تالاپ ۇلى 28 784 شاقىرىمدى ارتقا تاستادى. سول ارالىقتا قانداسىمىز قازاقستان, وزبەكستان, تۇرىكمەنستان, يران, ازەربايجان, گرۋزيا, تۇركيا, بولگاريا, سەربيا, ۆەنگريا, اۋستريا, گەرمانيا, شۆەيتساريا, فرانتسيا, يسپانيا, كولۋمبيا, ەكۆادور, اۋستراليا, تايلاند, كامبودجا, لاوس جانە قىتاي سىندى مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىمەن ءوتتى.
– ءار ساپاردىڭ قىزىعى دا, شىجىعى دا بولادى, – دەپ باستادى ءوز اڭگىمەسىن ماعجان. – كەرەمەتى دە بار, كۇرسىندىرەتىن جايتتار دا از ەمەس. بىردە تۇرىكمەنستاننىڭ قاراقۇم شولىندەگى +46 گرادۋستىق اپتاپ ىستىقتا سۋسىز قالدىم. قايتا-قايتا ەسىمنەن تانىپ, قۇمعا قۇلاي بەردىم. ابىروي بولعاندا جانىمنان ءوتىپ بارا جاتقان «كاماز» كولىگىنىڭ جۇرگىزۋشىسى قولىنداعى قۇتىسىن تەرەزەدەن لاقتىردى. سودان امان قالدىم. يسپانيانىڭ بارسەلونا قالاسىندا باز بىرەۋلەر ۆەلوسيپەدىمدى ۇرلاپ كەتكەندە, وسىمەن ساپارىم اياقتالعان شىعار دەپ قاتتى كۇيزەلىسكە ءتۇستىم. الايدا, مەنىڭ عالامتوردا جاريالاعان جانايقايىمدى ەستىگەن جۇرت باس-اياعى ەكى-ءۇش كۇننىڭ ىشىندە جاڭا كولىككە اقشا جيناپ بەردى. انتاركتيدادا قولىم مەن بەتىمدى ءۇسىتىپ الدىم. قىتايدا يتكە تالاندىم, كولۋمبيادا قابىرعامدى سىندىردىم, وزبەكستان مەن گرۋزيادا جول تورىعان قاراقشىلاردان ازەر قاشىپ قۇتىلدىم... وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەر مەن قيىندىقتار دا بولدى. بىراق ەشبىر كەدەرگىلەرگە قاراماستان العان بەتىمنەن قايتپاي, اركەز دىتتەگەن ماقساتىما قول جەتكىزە الدىم.
ءبىر جىلدان اسا ۋاقىتقا سوزىلعان ايتۋلى ساپار بارىسىندا ماعجان ساعىمباەۆ تەك يسپانيا مەن كولۋمبيا, ەكۆادور مەن اۋستراليا جانە اۋستراليا مەن تايلاندقا دەيىنگى ارالىقتا مۇحيتتان ءوتۋ ءۇشىن عانا ۇشاققا ءمىندى. تاۋلىگىنە ول 100-دەن 200-گە دەيىنگى شاقىرىمدى ءجۇرىپ وتىردى. ءبارى دە اۋا رايىنا بايلانىستى. كۇندىز ۆەلوسيپەدتى تىزگىندەسە, تۇندە دەمالدى. كوپ جاعدايدا ءوزىنىڭ تۋريستىك شاتىرىندا ۇيىقتاسا, كەيبىر كەزدەرى ارزان مەيمانحانالار مەن حوستەلدەردە نەمەسە قوناقجايلىق تانىتقان جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ۇيىندە قوندى.
– ءار حالىقتىڭ مادەنيەتى مەن مەنتاليتەتى ءارتۇرلى. كوشپەندىلەر مەن تۇركى حالىقتارى قوناقجاي كەلەدى. الىستان مەيمان كەلسە, ولار كوڭىلىن تابۋعا تىرىسىپ, استى-ۇستىنە تۇسەدى. ەۋروپالىقتار مەن وزگە قۇرلىقتاردىڭ وكىلدەرى ونداي ەمەس. بىردەن ەلپىلدەي كەتۋلەرى ەكىتالاي. دەسەك تە, ۇيرەنۋگە تۇرارلىقتاي ولاردىڭ دا بويىندا جاقسى ءارى جاعىمدى قاسيەتتەرى كوپ, – دەپ جالعاستىردى ءوز اڭگىمەسىن كەيىپكەرىمىز.
2016 جىلدىڭ 19 اقپانىندا ماعجان ساعىمباەۆ قازاقستاننىڭ ماقتانىشى, الەمگە ايگىلى داڭقتى الپينيست ماقسۇت جۇماەۆپەن بىرگە وڭتۇستىك امەريكا قۇرلىعىنداعى ەڭ بيىك شىڭ – اكونكاگۋانى (6 962 مەتر) باعىندىردى. 18 شىلدەدە ەۋروپانىڭ ۇشار بيىگى – ەلبرۋسقا (5 642 مەتر) شىقتى. 16 جەلتوقساندا ءوزىنىڭ ارىپتەسى, جاس الپينيست ءىلياس عالىمبەكوۆپەن بىرگە ماڭگىلىك مۇز باسقان انتاركتيدانىڭ ەڭ جوعارعى نۇكتەسى – ۆينسوننىڭ (4 892) توبەسىنە تۋ تىكتى. كوز ارباعان بيىككە تاباندارى تيگەن بەتتە بايلانىسقا شىققان قوس قانداسىمىز بارشا قازاقستان حالقىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاپ, جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى.
ال سول جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا قۇرامىندا ماعجان ساعىمباەۆتاي سەركە سپورتشىسى بار قازاق گەوگرافيالىق قوعامى جانىنان قۇرىلعان شاڭعىشىلار ەكسپەديتسياسى انتاركتيدانىڭ پوليارلىق پلاتوسىندا ورنالاسقان وڭتۇستىك پوليۋسكە امان-ەسەن جەتتى. 11 كۇن ارالىعىندا ولار 217 شاقىرىمدى ءجۇرىپ ءوتتى.
– «جول ازابىن تارتقان بىلەر» دەمەكشى, وسىنداي ساپارلار بارىسىندا مەنىڭ كوپ نارسەگە دەگەن كوزقاراسىم وزگەردى. كوپ نارسەگە كوزىم جەتتى. تالاي دامىعان, داۋلەتى تاسىعان, ءوسىپ-وركەندەگەن ەلدەردى كوردىم. ولاردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى دە, حالقىنىڭ تۇرمىس دەڭگەيى دە وتە جوعارى. بىراق ءبارىبىر كىندىك قانىڭ تامعان جەردىڭ ءجونى بولەك ەكەن. ارادا ءبىر-ەكى اپتا وتپەي جاتىپ اتامەكەنىڭدى اڭساپ, اتاجۇرتىڭدى ساعىناسىڭ. جالپى, قاي جەرگە بارسام دا, مەن وتانىمدى دارىپتەۋدەن جالىققان ەمەسپىن. شىنى كەرەك, ءالى دە قازاقستاندى كوبى بىلە بەرمەيدى. الىس ساپارلارعا شىققاندا سوعان كوزىم انىق جەتتى. سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءبىزدىڭ بارلىعىمىزدىڭ دا مىندەتىمىز. ساياساتكەرلەر مەن سپورتشىلار عانا ەمەس, ساياحاتشىلار دا وسىنى قاپەرلەرىنە مىقتاپ ءسىڭىرۋى كەرەك. جەكە ءوز باسىم جول بويىندا جۇزدەسكەن ءاربىر اداممەن جەرىمىزدىڭ كەڭدىگى مەن بايلىعى, تامساندىرار سۇلۋ تابيعاتى مەن زاڭعار تاۋلارى, كەرەمەت كولدەرى مەن اساۋ وزەندەرى, حالقىمنىڭ سالتى مەن ءداستۇرى, كەڭپەيىلدىگى مەن قوناقجايلىعى, دارالىعى مەن دارحاندىعى جانە دە قازاقستاننىڭ ءتۇرلى سالا بويىنشا بۇگىنگى تاڭدا قول جەتكىزىپ وتىرعان جەتىستىگى جايىندا كەڭىنەن اڭگىمەلەۋگە تىرىستىم, – دەيدى ماعجان تالاپ ۇلى.
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
