ەكى كۇنگە سوزىلعان مەرەيتويلىق شارا اياسىندا استانادان ارنايى كەلگەن «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى, اكادەميك عاريفوللا ەسىم, قازاقتىڭ ايتۋلى اقىندارى – نەسىپبەك ايت ۇلى, تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى, قوعام قايراتكەرى ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ, گازەتتىڭ ارداگەرى وڭداسىن ەلۋباي باستاعان, «شىعىس اقپارات» اق باسقارما توراعاسى سەرىك جەڭىسوۆ, وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايدار سادىرباەۆ, سەمەيلىك جاس جۋرناليستەر قوستاعان توپ شەجىرەلى شىڭعىستاۋدى بەتكە الىپ, ۇلى اباي مەن شاكارىم كەسەنەلەرىنە ءتاۋ ەتىپ, ۇلتتىڭ تەمىرقازىعىنا اينالعان تۇلعالار رۋحىنا قۇران باعىشتادى. كەسەنە باسىندا قوناقتاردى قارسى العان ابايلىق اقىن تولەگەن جانعاليەۆتىڭ ەلباسىنىڭ تىكەلەي قامقورلىعىمەن تۇرعىزىلعان عيبادات ورنىنىڭ قالاي سالىنعاندىعى, اباي, شاكارىم ۇرپاقتارى, ولاردىڭ تارتقان قاسىرەتى جونىندەگى تۇشىمدى, عيبراتتى اڭگىمەلەرى زيارات ەتۋشى قاۋىمدى ءبىر ءسات ويلانتىپ تاستاعانى راس. بۇدان كەيىن قوناقتار اباي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قاراۋىل اۋىلىنداعى 2018 جىلى قايتادان جاڭاشا كەيىپتە سومدالىپ, اشىلعان اقىن ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى. ەسكەرتكىش باسىندا ءسوز العان باسىلىم باسشىسى د.قىدىرالى: «پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «اباي ءسوزى – قازاقتىڭ بويتۇمارى. اباي مۇراسى – قازاقتىڭ ەڭ قاسيەتتى قازىناسى» دەپ بەكەرگە ايتپاسا كەرەك. ەلىمىزدەگى كەز كەلگەن دۇنيە, ماڭىزدى, اۋقىمدى شارالار ابايدان, ابايعا تاعزىم ەتۋدەن باستالۋى كەرەك. بۇل ءىس يگى داستۇرگە اينالۋى قاجەت. «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ عاسىرلىق مەرەيتويىن اباي ەلىنەن باستاپ جاتقانىمىزدىڭ سەبەبى دە – وسى», دەدى. جەرگىلىكتى اقساقالداردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى اباي ەلىنە 5 مارتە ات باسىن تىرەگەن ەكەن. 1991 جىلى جەلتوقسان ايىندا جالپىحالىقتىق پرەزيدەنت سايلاۋىندا جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىنگى انت بەرۋ سالتاناتىنا قاسيەتتى اباي جەرىنەن بەلگىلى حالىق اقىنى شاكىر ابەنوۆ الماتىعا ارنايى شاقىرىلىپ, كۇللى قازاق ەلىنىڭ اتىنان باتا بەرگەنى دە جۇرتشىلىق ەسىندە.
وسىنداي قۇت قونىپ, قاسيەت دارىعان ولكە بۇگىندە ءوسىپ-وركەندەپ, دامىپ كەلە جاتقانىن اباي اۋدانىنىڭ اكىمى جارقىنبەك بايسابىروۆ ءوز سوزىندە اتاپ ءوتىپ: «بىلتىرعى ەل بولىپ, جۇرت بولىپ جۇمىلا جاساعان جۇمىسىمىز – اۋدان ورتالىعىنا اباي اتامىزدىڭ ەڭسەلى, تۇپنۇسقاعا جاقىن كەلەتىن ەسكەرتكىشىن ورناتۋىمىز. ەسكەرتكىشتى ابايلىق تالانتتى جاس ءمۇسىنشى نۇربول قاليەۆ جاساپ شىقتى. ەسكەرتكىش اشىلعاننان كەيىن سول اۋماقتى اباتتاندىرىپ, سۋبۇرقاق ورناتتىق. بىلتىر اۋدانىمىزدا تۇڭعىش رەت بالالارعا ارنالعان 50 ورىندىق باسسەين اشىلدى. ۇلىلار مەكەنىندە وسىنداي يگىلىكتى جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتىر. عاسىرلىق تاعىلىمدى تاريحى بار «ەگەمەننىڭ» مەرەيتويى اباي ەلىنەن باستاپ جاتقاندارىڭىز ءبىز ءۇشىن مارتەبە, زور قۇرمەت» دەپ العىسىن جەتكىزدى.
«WORLD OF EGEMEN KAZAKHSTAN» ونلاين بۇرىشى اشىلدى
شىڭعىستاۋدان باستاۋ العان شارالار لەگى ەكىنشى كۇنى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ تابانى تيگەن, ايالى الاقانىنىڭ تابى قالعان, الاش وردانىڭ استاناسى بولعان سەمەي قالاسىندا جالعاستى. قالاداعى شاكارىم اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اكىمشىلىك عيماراتىندا باسىلىمنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي «WORLD OF EGEMEN KAZAKHSTAN» اقپاراتتىق-ينتەللەكتۋالدىق ونلاين بۇرىشى اشىلدى. ەندى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن ۇستازدارى جوعارى تەحنولوگيالار كومەگىمەن گازەتتە, باسىلىمنىڭ سايتىندا جاريالانعان دۇنيەلەردى وقي الادى. ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى مەيىر ەسكەندىروۆتىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا سەمەي قالاسىنىڭ ءار اۋدانىندا ورنالاسقان ۋنيۆەرسيتەت فيليالدارىندا وسىنداي سمارت بۇرىشتار ورناتىلادى. «ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنا وراي سەمەيدە كوپتەگەن يگى ىستەر اتقارىلۋدا. ەندى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە رەسپۋبليكالىق «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ تاريحى زەرتتەلىپ, ستۋدەنتتەرىنە تەرەڭ باعدارلى جۇمىستار جۇكتەلمەك. سونىڭ ءبىرى گازەتتىڭ 100 جىلدىعىنا وراي اشىلعان – «WORLD OF EGEMEN KAZAKHSTAN» ونلاين-سمارت بۇرىشى» دەيدى ول.
ۋنيۆەرسيتەت ىشىنەن اشىلعان «اكمە» حالىقارالىق كلۋبىنىڭ بۇل جولعى وتىرىسى «Egemen Qazaqstannyń» 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالدى. دوڭگەلەك ۇستەلگە ابايتانۋشى عالىم عاريفوللا ەسىم, شاكارىم ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اراپ ەسپەنبەتوۆ, «ەگەمەننىڭ» ارداگەرلەرى وڭداسىن ەلۋباي مەن داۋلەت سەيسەن ۇلى, سەمەيلىك زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ستۋدەنتتەر قاتىسىپ, گازەت جايىنداعى ويلارىن ورتاعا سالدى. وتىرىستىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى باسىلىمنىڭ 100 جىلدىعى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتاپ وتىلەتىنىن, ۇكىمەت قاۋلىسى شىعىپ, ارنايى جوسپار بەكىتىلگەنىن جەتكىزدى. ەل گازەتى «ەگەمەندە» سماعۇل سادۋاقاسوۆ, جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى, مۇحتار اۋەزوۆ, بەيىمبەت مايلين, ساكەن سەيفۋللين, تۇرار رىسقۇلوۆ سىندى الاش ارداقتىلارى باسشىلىق قىزمەت اتقارعانىن تىلگە تيەك ەتتى. «سوندىقتان دا ءبىز ەلىمىزدىڭ 100 جىلدىق جىلناماسى – «ەگەمەننىڭ» عاسىرلىق تويىن اباي ەلىنەن, سەمەي قالاسىنان باستاپ وتىرمىز. ابايعا, شاكارىمگە, مۇحتارعا تاعزىم ەتىپ كەلىپ وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا ورىنبورعا بارۋ جوسپارىمىزدا بار», دەدى د.قىدىرالى.
«ەگەمەن» جايىنداعى ەل لەبىزى
تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى, اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى:
− ءار نارسەنىڭ ءادىلىن, اقيقاتىن ايتۋعا ءتيىسپىز. اتالعان باسىلىم عاسىرلار بويى «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» حالقىمىزدىڭ وتكەن عاسىرداعى كوممۋنيستىك جۇيەدەن كورگەن وراسان زوبالاڭدارىنىڭ دا, قىزىلپاتشالىق ورىس يمپەرياسى تاراپىنان تارتقان سۇمدىق تاقسىرەتتەرىنىڭ دە, سوتسياليستىك قوعامداعى قۇدايسىزدىق پەن ورىستىق شوۆينيزم جويىمپازدىعىنىڭ دا داۋىرلىك ايناسى ىسپەتتەس بولدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان مەزەتتەن باستاپ جاڭا ساياسي جۇيەنىڭ, دەربەس ەل رەتىندە رۋحاني جاڭعىرا وتىرىپ, ماڭگىلىك ەل بولۋ جولىنداعى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ الەمدىك جارشىسىنا اينالدى. ارينە, بۇرىنعى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ قازاق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنە قوسقان ۇلەسىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ول – سو زامانداعى بەيبىت ءومىردىڭ, ونەر مەن ءبىلىمنىڭ, ەڭبەكتىڭ قولداۋشىسى دا بولا ءبىلدى. ماسەلەن, كەزىندە كوپتەگەن تالانتتى جاستاردىڭ قالامگەر بولىپ قالىپتاسۋىنا تيگىزگەن زور اسەرىن ايتپاي كەتۋگە استە بولمايدى. وتكەن تاريحىمىزدى, ۇلتتىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋ جولىندا جاريالانىپ جاتقان دۇنيەلەر ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. سونداي-اق و زامانداعى «سوتسياليستىك قازاقستان» باسىلىمىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ونىڭ قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن ۇدايى ناسيحاتتاۋمەن قاتار, مۇڭ-مۇقتاجدارىنا دا ۇنەمى سەرگەك قاراپ, قوعامدا بولا قالعان ءار ادىلەتسىزدىككە دەر كەزىندە ءۇن قاتىپ وتىراتىن بەلسەندىلىگى بولاتىن. بۇگىنگى «Egemen Qazaqstan» رەداكتسياسىنىڭ ءوز قىزمەتىندە سول ءداستۇردى دە ىقىلاس-ىجداھاتپەن شىنايى جالعاستىرىپ كەلە جاتقانىنا قۋانامىز. حالىق ءسۇيىپ وقيتىن باسىلىمعا اينالۋدىڭ – ول دا ءبىر كەپيەتتى كەپىلى. «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ وسىناۋ عاسىرلىق شەجىرەسى – ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى جايىندا جازىلا باستاعان ماڭگىلىك تاريحىنىڭ كۇردەلى «كىرىسپە ءبولىمى» رەتىندە جادىمىزدا ساقتالادى. وعان ەش كۇمان جوق.
اراپ ەسپەنبەتوۆ, شاكارىم ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى:
− مەن «ەگەمەندى» 70 جىلدان بەرى وقيمىن. 4 جاسىمدا حات تانىدىم. اكەم ماعان «سق-نى» اكەل» دەيتىن. ءوزى وقي بىلمەگەننەن كەيىن مەنى ۇيرەتۋ ءۇشىن داۋىستاپ وقىتادى ەكەن. سول كەزدەن بەرى گازەتتى وقىپ كەلەمىن. شىن مانىندە, «ەگەمەن» حالىقتىڭ كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى بولىپ كەلەدى. 200 مىڭداي وقىرمانى بار گازەت ەلىمىزدە جوق. ءبىز باسىلىمداعى جاڭاشىلدىقتارعا ۇنەمى كوز تىگىپ وتىرامىز. گازەت الەمدەگى بەدەلدى باسىلىم «نيۋ-يورك تايمسپەن» مەموراندۋمعا قول قويعاندا ايرىقشا قۋاندىق. ءحىح عاسىردىڭ ورتا كەزىنەن بەرى شىعاتىن امەريكالىق باسىلىمنىڭ تيراجى 2 ميلليونداي ەكەن. سونداعى جاڭالىقتاردى اكەلىپ ەنگىزۋ, ۇزدىك ماقالالاردى اۋدارىپ جاريالاۋ گازەت مازمۇنىن بايىتا ءتۇستى دەۋگە بولادى. مىسالى, «الەمدەگى ەڭ قاۋىپتى ۆيرۋس نە؟», «شاعىن فەرمالارداعى جوعارى تەحنولوگيا» تاقىرىپتارى قانداي! وسىنىڭ ءبارى جاي اقپارات ءۇشىن بەرىلە سالعان دۇنيە ەمەس, ءوز ەلىمىز دە پايدالانسىن, قولدانسىن, بىزگە دە ەنسىن دەگەن ىزگى نيەتتەن تۋعان قادام. سوندىقتان قاي كەزدە دە «ەگەمەننىڭ» ورنى بولەك. باسىلىم قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ قالىپتاسۋىنا دا زور ىقپالىن تيگىزىپ جاتىر. «ەگەمەننىڭ» 100 جىلدىعى − ەسەيگەن قازاق ءباسپاسوزىنىڭ 100 جىلدىعى.
ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ, قوعام قايراتكەرى:
− «ەگەمەن» ەلدىڭ گازەتىنە اينالدى. سوڭعى جىلدارى گازەت بەتىندە سان الۋان تاقىرىپتى قامتىعان سىني ماقالالار ءجيى جارىق كورىپ, يگىلىگىن ەل كورىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىق باسىلىمعا ءبىر تابان جاقىندادى. «ەگەمەننىڭ» نازارىنا ىلىككەن تاقىرىپ ەش ۋاقىتتا ەلەۋسىز, ەسكەرۋسىز قالمايدى. باسىلىمنىڭ اسىرەسە ايماقتارداعى الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, شالعاي اۋىلدارداعى جۇرتتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جۇيەلى تۇردە كوتەرىپ وتىرۋى ءبىزدى ايرىقشا قۋانتادى. ماسەلەن, «ەگەمەندە» شەكارالىق ايماقتار ماسەلەسى ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت كوتەرىلدى. ونىڭ ناتيجەسىنىڭ قالاي بولعانىن كوزى قاراقتى وقىرمان بىلسە كەرەك. عاسىرلىق تويىن اتاپ ءوتىپ جاتقان باسىلىم وسى باعىتىنان استە تايمايتىنىنا كامىل سەنەمىز.
راۋشان قابجانقىزى,
ازامات قاسىم,
«Egemen Qazaqstan»
شىعىس قازاقستان وبلىسى
