20 اقپان، 2019

Qorqynyshty mıkroplastık

360 رەتكورسەتىلدى

و́tken aptada Eý؛ropalyq odaq ú؛kimeti ó؛ndirý؛shilerge mıkroplastıktiń barlyq tú؛rin ó؛z ó؛nimderinde qoldaný؛ǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be؟ Osyǵan deıin kó؛p má؛n bermeppiz. Só؛ıtse mıkroplastık &minus؛ sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bó؛likteri، bul kó؛ptegen zattyń quramyna kiredi: kú؛ndelikti kıetin kıimimizde de، kir jý؛atyn untaqta da، saǵyzda da bar eken.

Mıkroplastık shirimeıdi já؛ne sú؛zgiden ó؛tkizgende tazalanyp، sú؛zilip qalmaıdy. Sondyqtan sý؛da، qorshaǵan ortada، tipti adamnyń já؛ne jan-janý؛ardyń aǵzasynda da kezdesedi. Qorqynyshty ma؟ Osyny oqyǵanda ú؛reılengenim ras. Iاǵnı tamaǵymyzda، ishken sý؛ymyzda، kıgen kıimimizde، baseınde، teńizde، muhıtta، barlyq jerde mıkroplastık bar. Oǵan qosa mıkroplastıkti kosmetıka ó؛nimderin daıyndaý؛da qoldanady. Á؛ıelder kú؛nde qoldanatyn kremder men dalaptarda kezdesedi. Bul tyıym ó؛ndirý؛shiler endi mıkroplastıktiń bıologıalyq analogyn izdep، zertteý؛ler jú؛rgizetinin kó؛rsetedi. Á؛rıne bul jaqsy، ǵylymı zertteý؛ler arqyly ǵylym damyp، jańalyqtar ashylatyny só؛zsiz. Biraq ó؛ndirý؛shi kompanıalar shyǵynǵa batatyny já؛ne bolashaqta kosmetıka ó؛niminiń baǵasy ó؛setini de aıqyn، oǵan qosa basqa salaǵa da á؛ser etpeı qoımaıdy.

Osyǵan deıin plastıktiń zıan ekenine kó؛zimiz jetip، basqa elder sıaqty odan tú؛begeıli bas tartpasaq ta، qoldaný؛dy azaıtyp، qoqysty bó؛lip jınaý؛، tabıǵatqa zıan keltirmeý؛ sıaqty á؛reketterge qoldaý؛ kó؛rsetip jú؛rgenimiz de ras. Tynyq muhıtyndaǵy «؛qoqys daǵy»؛ &ndash؛ lastaný؛dyń eń qorqynyshty nyshany já؛ne bul bos bó؛telke، qaptamalar men oraý؛yshtardyń، tú؛rli plastık ó؛nimderiniń qurlyǵyna aınalǵany bá؛rimizge aıan. Muhıttaǵy bul daq zertteý؛shilerdiń aıtý؛ynsha، Tehas shtatynyń kó؛lemindeı، ıaǵnı 1 mln-nan 3،5 mln sharshy shaqyrym aımaqty alyp jatyr. Statıstıkaǵa sú؛ıensek، dú؛nıe jú؛zinde shyǵarylatyn plastıktiń 20%-y ǵana ó؛ńdeledi eken، al qalǵany 400 jyldaı jer men muhattarda á؛ri beri jú؛re turatyndaı، ó؛ıtkeni onyń irip-shirý؛ine sonshama ý؛aqyt qajet. Lastaný؛dy az bolsa da toqtatý؛dyń amaly retinde Eý؛ropalyq odaq ó؛z terıtorıasynda bir rettik ydystardy، sý؛syn ishetin plasmassa tú؛tikshelerdi، plastıkten jasalǵan taıaqshalardy qoldaný؛ǵa tyıym salǵanyn da atap ó؛teıik. Sondyqtan Eý؛ropada jaǵdaı bizge qaraǵanda jaqsyraq bolar.

Sonymen qazirge deıin jınaqtalǵan qoqysqa endi mıkroplastıkti de qosyńyz. Onyń adamzatqa tıgizer qaý؛piniń zor ekenin myna bir derekten de kó؛rý؛imizge bolady: «؛qoqys daǵymen»؛ salystyrǵanda، muhıttaǵy mıkroplastık alty ese kó؛p eken. Mıkroplastıktiń kó؛lemi kú؛rishtiń tú؛ıirindeı، al eń kishileri nanometrden de kishi bolatynyn eskersek، bul sý؛ já؛ne tamaqpen adamnyń aǵzasyna enip، sol jerde shó؛gip qalady.

Mıkroplastık sý؛ǵa qalaı tú؛sedi degen suraqtyń jaý؛aby: adamdar bet pen deneni kú؛tetin qural-jabdyqtardy kó؛p qoldanady، mysaly، sý؛sabyn، gel، krem، tis pastalary &ndash؛ bá؛rinde mıkroplastık bar. Sý؛ qubyry arqyly bul zattar ó؛zenderge، teńizderge، muhıttarǵa jetip، balyqtardy já؛ne sý؛da tirshilik etetin janý؛arlardy ý؛landyrady. Qandaı sheshim bolý؛y mú؛mkin: dú؛kennen osy zattardy satyp alarda onyń quramyn qaraý؛dy umytpańyz، jý؛yný؛ zattarynda polıetılen (PE)، polıpropılen (PP)، polıetılentereftalat (PETF) bolmaý؛y kerek.

Tis shetkasy men qulaq tazalaıtyn taıaqsha­؛lardyń tabıǵatqa orasan zor zıan á؛keletinin estise، kó؛p adam kú؛lip qana qoıý؛y mú؛mkin. Al shyn má؛­؛nin­؛de، oılanatyn dú؛nıe. Dá؛rigerler tis shet­؛ka­؛syn ú؛sh aı saıyn aý؛ystyryp otyrý؛ kerek deıdi، al onyń plas­؛massadan jasalatynyn eskersek، bul da zıan. Onyń ornyn ustaıtyny aǵashtan já؛ne tabı­؛ǵı qyldan jasalǵan shetkalarmen almastyrý؛dy usynady.

Osynyń bá؛ri basqa elderdegi sıaqty elimiz de normatıvti-quqyqtyq qujattarǵa ó؛zgerister engizip، normalardy qarastyrý؛ kerektigin kó؛rsetedi. Mysaly، sý؛daǵy mıkroplastıktiń konsentrasıasy qandaı bolý؛y kerek، onyń densaý؛lyqqa zıany qandaı، plastık ó؛ndirý؛ge já؛ne satý؛ǵa qandaı shekteý؛ler qoıylady؟ Qoqysqa arnalǵan arnaıy konteınerlerdi ornatý؛ bar da، qoqysty bó؛lý؛، ony arnaıy konteınerine salý؛dy ú؛ıretý؛، daǵdylardy qalyptastyrý؛ bar. Bizde konteınerlerdi qoıǵanymen، ony qoldaný؛ǵa ú؛ıretpeıdi já؛ne balalarda kishkentaı kezinen qoqysty durys bó؛lý؛ge baılanysty daǵdylar qalyptastyrý؛ boıynsha jumys jú؛rgizilmeıtinin joqqa shyǵarmaıyq. Á؛r jerde birli-ekili sharalar uıymdastyrylyp، adamdar ó؛zderi bir-eki apta ne bir aı boıy plastık paketter، oramalar t.s.s qoldanbaı ó؛mir sú؛rip kó؛rip، ná؛tıjesin، blog، maqala tú؛rinde jazyp، jarıalap jú؛r. Oǵan qosa onyń ońaı emes ekenin de aıtady. و́ıtkeni adamdarlyń negizgi tutynatyn zattarynyń basym kó؛pshiligi polıtelen، selofan، plastık oraý؛yshtarmen oralǵan. Biz á؛li ó؛zimizben birge azyq-tú؛lik salatyn mata só؛mke alyp jú؛rý؛ge de daǵdylanbaǵanbyz.

Kezinde adam ó؛mirin yńǵaıly já؛ne jaıly qylý؛ǵa arnalǵan plastık zattar jer sharyna qaý؛ip tó؛ndirip jatqany qynjyltady. Biraq aqyldy já؛ne sanaly adam retinde biz tabıǵatty qorǵaý؛، zıandy ná؛rselerden bas tartý؛، aınalamyzdy taza ustaý؛ǵa septigimizdi tıgizý؛ sıaqty sharalarǵa belsendi qatysyp، ó؛z ú؛lesimizdi qosý؛dy umytpaıyq.

Baqytgú؛l SALYHOVA،

pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty

باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

يمپورتتان نە ۇتتىق؟

ەكونوميكا • كەشە

«ەكى جۇلدىز» بايقاۋى الماتىدا باستالدى

رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2019

تارازدا جەدەل بايلانىس ورتالىعى اشىلدى

ايماقتار • 20 قىركۇيەك، 2019

ليساكوۆتىڭ «بايتەرەگى»

ايماقتار • 20 قىركۇيەك، 2019

گوبەلەن – تەكتى ونەردىڭ تۋىندىسى

رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2019

«مادەني قابات» جويىلعان جوق

قوعام • 20 قىركۇيەك، 2019

شاحماردان تەربەلگەن تالبەسىك

رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2019

«جوعالمايسىڭ، جوقتاۋشى حالقىڭ باردا...»

رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2019

ايماقتىڭ ەكسپورتتىق مۇمكىندىگى ارتۋدا

ايماقتار • 20 قىركۇيەك، 2019

كوك ايدىندا كورشىلەر جاتتىعۋدا

ايماقتار • 20 قىركۇيەك، 2019

بانكتەر ارتىق اقشانى جاسىرىپ وتىر ما؟

ەكونوميكا • 20 قىركۇيەك، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار