قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن ۇيىمدستىرىلعان ادەبي كەشكە قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى مەن ستۋدەنتتەرى, الماتىلىق ادەبيەت سۇيەر قاۋىم قاتىستى.
جيىندى ءبىلىم ورداسىنىڭ وقۋ جانە تاربيە ءىسى جونىندەگى پرورەكتورى مىندەتىن اتقارۋشى قايرات ءجۇنىس اشىپ, قالامگەردىڭ قازاق ادەبيەتىندەگى ورنى مەن شىعارماشىلىعى تۋراسىندا ءسوز قوزعادى. سونداي-اق ول جازۋشىعا ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى اتىنان العىسىن ءبىلدىردى.
– سماعۇل ەلۋباي شىعارماشىلىعىنىڭ نەگىزگى وزەگى – قازاق حالقىنىڭ كەڭەستىك داۋىردە باستان كەشكەن ناۋبەتتى كەزەڭدەرى مەن قيىن-قىستاۋ ۋاقىتى. جازۋشىنىڭ قالامىنان تۋعان ء«مىناجات», «اق بوز ءۇي» سىندى روماندارى ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن, اشارشىلىق جىلدارىنداعى اۋمالى-توكپەلى ۋاقىتتى قامتىعان. بۇل تۋىندىلار وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇلت تاريحىن تەرەڭىنەن تانۋعا ءھام زەردەلەۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇگىنگى ءبىزدىڭ رۋحاني وي ەركىندىگىمىزگە, كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ وتىرعان تاۋەلسىزدىگىمىزگە ونەگەلى ومىرىمەن, قالامگەرلىك قايراتكەرلىگىمەن جاستارعا ۇلگى بولارلىق تۇلعانىڭ ءبىرى – سماعۇل ەلۋباي دەسەك ارتىق ايتقانىمىز ەمەس. ول تەك ادەبيەت سالاسىنا عانا ەمەس سونداي-اق, وتاندىق كينو ءوندىرىسىنىڭ ورىستەۋىنە دە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. بۇل اعامىزدىڭ ەلىنە دەگەن پەرزەنتتىك پارىزى, ازاماتتىق بورىشى ەكەنىنە ەشقانداي كۇمانىمىز جوق, – دەدى ول.
كەش شىمىلدىعى جازۋشى تۋرالى ارنايى دايىندالعان بەينەبايانمەن اشىلدى. بولاشاق ءتىل ماماندارى قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق زەرتحاناسى تۋرالى بايانداما جاساپ, وزىندىك ورنەگى قالىپتاسقان جازۋشىنىڭ ادەبي مۇرالارىنا كەڭىنەن شولۋ جاسادى. سونىمەن قاتار قازاق فيلولوگياسى جانە الەم تىلدەرى فاكۋلتەتىنىڭ ونەرلى ستۋدەنتتەرى دايىنداعان شاعىن كونتسەرتتىك باعدارلاماعا دا كەزەك بەرىلدى.
جيىننىڭ ەكىنشى بولىمىندە قالامگەرگە ستۋدەنتتەر تاراپىنان سۇراقتار قويىلىپ, سۇحبات-پىكىرتالاسقا ۇلاستى. ساۋالدار قاتارىندا جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعى, ادەبي تۋىندىلاردىڭ جازىلۋ تاريحى, ءدىن ماسەلەسى, ۇرپاقتار ساباقتاستىعى, ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتۋ, ءتول تاريحىمىزدى ۇلىقتاۋ جانە بۇگىنگى قوعامداعى وزگە دە وزەكتى ماسەلەلەر قامتىلعان. سونداي-اق قازىرگى كينودراماتۋرگيانىڭ دامۋى, ادەبي سىن, ۇرپاق تاربيەسى سىندى جايتتار دا تىلگە تيەك ەتىلدى.
– جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق دالاسىنداعى اشارشىلىق ادامداردىڭ جانىن الدى, ءتىرى قالعانداردىڭ ساناسىن الدى. الاپات اشتىق پەن قۋعىن-سۇرگىننەن امان قالعاندارى ءوزىن-ءوزى رۋحاني جوعالتتى. ەڭ قاسىرەتتىسى وسى بولدى. كەيىن كەلە حالىقتا ۇجداني بولمىس كەتتى, رۋحاني ازعىنداۋ – قىلمىس پەن يمانسىزدىق كۇشەيدى. تاريحي ارمان – تاۋەلسىزدىك الاقانعا قونعان كەزدە عاجايىپ قازاق ۇلتى بولىپ ءومىر ءسۇرۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن ارقايسىسىمىزدىڭ ءار كۇنىمىز ۇلتتىق بولمىستى ساقتاپ قالۋ جولىنداعى كۇرەسكە تولى بولۋ كەرەك, – دەپ اتاپ ءوتتى سماعۇل ەلۋباي.
رۋحاني ماڭىزى زور كەشتى تاربيە جانە الەۋمەتتىك جۇمىستار جونىندەگى دەپارتامەنت ديرەكتورى جاڭاگۇل سۇلتانوۆا قورىتىندىلاپ, ۇلتتىڭ ۇلىلىعىن ۇلىقتاپ جۇرگەن جازۋشىعا ىزگى نيەتىن ءبىلدىرىپ, سىي-سياپات كورسەتتى.
ادەبي جيىن اياسىندا قالامگەردىڭ شىعارماشىلىعىنان سىر شەرتكەن ارنايى كىتاپ كورمەسى دە ۇيىمداستىرىلدى.
ايتا كەتەيىك, سماعۇل ەلۋباي 1947 جىلعى 9-ناۋرىزدا تۇرىكمەنستاندا تۋعان. 1961 جىلى قازاقستانعا قونىس اۋدارعان. 1971 جىلى قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن, 1975 جىلى ماسكەۋدەگى ستسەناريستەر دايارلايتىن 2 جىلدىق جوعارى كۋرستى بىتىرەدى. 1976 جىلدان 1992 جىلعا دەيىن «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا شىعارماشىلىق جۇمىستاردا بولدى. 1992–1995 جىلدارى ارالىعىندا «پاراسات» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, 1995 جىلدان باستاپ پراگادا, اقش-تىڭ «ازات ەۋروپا جانە ازاتتىق» راديوسىندا قىزمەتتە بولدى. «ويسىل قارا», «ساتتار سوقپاعى», «بىلتە شامنىڭ جارىعى», «جارىق دۇنيە» حيكايالار جيناعىنىڭ جانە «اق بوز ءۇي», ء«مىناجات», «جالعان دۇنيە» روماندارىنىڭ, «قىزىل وتاۋ», «وتەلمەگەن پارىز», «اي استىنداعى ءۇي», «سۇراپىل سۇرجەكەي», «باتىر بايان», «كەك» كوركەم فيلمدەرى ستسەناريىنىڭ اۆتورى.
جاندار اسان
