«بوبەك» جيىرماعا تولدى
سارسەنبى, 2 مامىر 2012 8:06
«بوبەك» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولۋىنا وراي الماتىدا «بوبەك» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق, ءبىلىم بەرۋ جانە ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قر پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى اياسىندا ۇلتتىق ءبىلىم جۇيەسىندەگى «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ءپانىنىڭ ءرولى مەن ءمانى» دەگەن تاقىرىپتا رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەس ءوتتى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وكىلدەرى, ەلىمىزدىڭ جوو رەكتورلارى, «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ءپانىن وقىتاتىن كافەدرالار مەڭگەرۋشىلەرى مەن وقىتۋشىلارى, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى, مەكتەپ, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جەتەكشىلەرى قاتىسقان كەڭەستىڭ ماقساتى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق ساتىلارىندا ءوزىن-ءوزى تانۋ ءپانىنىڭ ءرولى مەن ءمانىن ارتتىرۋ, رۋحاني ادامگەرشىلىگى جوعارى تۇلعا قالىپتاستىرۋدا ءبىلىم مودەلىن دامىتۋ.
سارسەنبى, 2 مامىر 2012 8:06
«بوبەك» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولۋىنا وراي الماتىدا «بوبەك» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق, ءبىلىم بەرۋ جانە ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قر پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى اياسىندا ۇلتتىق ءبىلىم جۇيەسىندەگى «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ءپانىنىڭ ءرولى مەن ءمانى» دەگەن تاقىرىپتا رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەس ءوتتى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وكىلدەرى, ەلىمىزدىڭ جوو رەكتورلارى, «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ءپانىن وقىتاتىن كافەدرالار مەڭگەرۋشىلەرى مەن وقىتۋشىلارى, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى, مەكتەپ, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جەتەكشىلەرى قاتىسقان كەڭەستىڭ ماقساتى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق ساتىلارىندا ءوزىن-ءوزى تانۋ ءپانىنىڭ ءرولى مەن ءمانىن ارتتىرۋ, رۋحاني ادامگەرشىلىگى جوعارى تۇلعا قالىپتاستىرۋدا ءبىلىم مودەلىن دامىتۋ. سونداي-اق كەڭەس اياسىندا «بوبەك» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولۋىنا وراي قور پرەزيدەنتى سارا نازارباەۆا جيىنعا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتاردى سالتاناتتى تۇردە قۇتتىقتاپ, ءسوز سويلەدى.
ۋاقىت دەگەن زىمىراندى قويساڭشى. جەتىم, قورعانسىز, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنان ايىرىلعان بالالارعا قول ۇشىن بەرىپ, كومەكتەسۋ نيەتىمەن قۇرىلعان «ءبوبەك» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ تۇساۋى كەسىلگەنىنە جيىرما جىل تولىپتى. وسى ۋاقىتتىڭ ءىشىندە قانشاما قىرۋار جۇمىستار اتقارىلدى. قانشاما بەيكۇنا بالالاردىڭ باسىنان سيپاپ, قامقورلىق كورسەتىپ, قانشاما ناۋقاس بالاقايلارعا كومەك قولىن سوزدى. مىنە, كەڭەستىڭ تۇسكە دەيىنگى وتىرىسىندا وسى جيىرما جىلدا اتقارىلعان شارالار جايىندا كەڭىنەن ءسوز بولىپ, ءجۇرەكجاردى لەبىزدەر ءبىلدىرىلدى.
ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ماحمەتعالي سارىبەكوۆ «بوبەكتىڭ» ۇرپاق ءتاربيەسىنە, اسىرەسە, قورعانسىز, جەتىم بالالاردىڭ قوعامنىڭ تولىققاندى ءبىر مۇشەسى بولۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن سارا الپىسقىزىنا بالالاردىڭ العىسى شەكسىز ەكەنىن جەتكىزە كەلە, ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ مەن اعارتۋ سالاسىندا وراسان ەڭبەگىن ەسكەرىپ, مينيستر ب.جۇماعۇلوۆتىڭ اتىنان «ءبىلىم جانە عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ەرەكشە ۇلەسى ءۇشىن» توسبەلگىسىن تابىس ەتتى. سونداي-اق سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار بويىنشا ەلشىسى مادينا جاربوسىنوۆا حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى «بوبەك» قورىنىڭ ورنىنا توقتالىپ, ونىڭ سان-سالالى جۇمىسىنا وڭ باعا بەردى. «سارا الپىسقىزى ەڭ العاش گەرمانياعا بارعان ساپارىندا 60 جىلدىق تاريحى بار جاڭا ۇلگىدەگى حالىقارالىق وتباسىلىق بالالار اۋىلىمەن تانىسىپ, وسى باعدارلامانى 1994 جىلى قازاقستانعا اكەلدى. بۇگىندە 300 بالاقاي وتباسىندا مامالارىمەن, باۋىرلارىمەن بىرگە تۇرىپ, ۇلكەن ءسۇيىسپەنشىلىكپەن تاربيەلەنۋدە» دەي كەلە, حالىقارالىق «سوس كيندەردروف ينتەرناتسيونال» قورى پرەزيدەنتىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى.
ونان سوڭ اتالمىش قوردى العاش قۇرۋشىلاردىڭ ءبىرى, بۇگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورىنىڭ پرەزيدەنتى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك- مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى داريعا نازارباەۆا دا ەستەلىكتەر ايتىپ, ءوز اسەرلەرىمەن ءبولىستى.
– 1992 جىلى «بوبەك» قايىرىمدىلىق قورىن قۇرۋعا اناممەن بىرگە اتسالىستىم. ول كەزدە «دوستىق» ۇيىندە كىشكەنە عانا بولمەدە كەڭسەمىز بولدى. شتاتتا ءتورت-اق ادام: انام –پرەزيدەنت, مەن ۆيتسە-پرەزيدەنت, حاتشى قىز بەن ەسەپشىمىز بولدى. ول ۋاقىت ەلىمىز قيىن كەزەڭدەردى باستاپ ءوتكىزىپ جاتقان كەز ەدى. اقشا جوق. مەن ويلايمىن, انامنىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمى, تاباندىلىعى مەن ەڭبەكقورلىعى ارقاسىندا «بوبەگىمىز» بۇگىنگىدەي جاعدايعا جەتىپ وتىر. بالالار اۋىلى, بالالار ءۇيى, ءۇمىت ءۇيى, جاسوسپىرىمدەر ءۇيى – بارلىعى انامنىڭ جۇرەگىن جارىپ شىققان دۇنيەلەرى. مىنا جاڭا عيماراتتا كوپتەن بەرى بولماعان ەدىم, قانداي كەرەمەت, تاڭعاجايىپ ەرتەگىدەي وزگەرىپ كەتىپتى. مۇنىڭ ءبارى سارا الپىسقىزىنىڭ جانە دە وسى جىلدارى قاسىندا جۇرگەن سەرىكتەرىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگى. بارىمىزگە «بوبەكتىڭ» ەلۋ جىلدىعىن امان-ەسەن تويلاۋعا جازسىن», – دەي كەلە داريعا نۇرسۇلتانقىزى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
«بوبەك» قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ءاليا نازارباەۆا دا سارا الپىسقىزىنىڭ قامكوڭىل بالالارعا اتا-انالارى بەرە الماعان مەيىرىمدى, انالىق ماحابباتتى سىيلاپ كەلە جاتقانىن, ءارى اناسىنىڭ وسى جىلدارى اتقارعان وسىنشاما قايىرىمدىلىق ىستەرىنىڭ بايىبىن ءتۇسىنىپ, الداعى ۋاقىتتا وسى ىسكە ءوز ۇلەسىن قوساتىنىن تەبىرەنە جەتكىزدى.
«بوبەك» قورى سوڭعى جىلدارى اتا-اناسى جوق جانە تۇرمىسى تومەن كوپبالالى وتباسىلارىنان شىققان, سونداي-اق اتا-اناسىنىڭ ءبىرىنىڭ قامقورلىعىندا قالعان بالالارعا قولداۋ ماقساتىندا سارا الپىسقىزى اتىنداعى ءبىلىم گرانتىن بەلگىلەدى. ماسەلەن, بيىل ونداي گرانتقا 72 بالانىڭ يە بولۋى – جاستارعا دەگەن شىنايى سۇيىسپەنشىلىك پەن قامقورلىقتىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك. مۇنى سارا الپىسقىزىنىڭ سوزىمەن جەتكىزسەك, «ادامنىڭ ءار ءسوزى مەن ءىس-قيمىلىندا سۇيىسپەنشىلىك بولۋى شارت. «ءبىلىم – تەك ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن عانا ەمەس, ول تولىققاندى ءارى ماعىنالى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن كەرەك».
مەرەيتوي قۋانىشىمەن ءبولىسۋگە كەلگەن «بوبەك» قورىمەن جيىرما جىل بىرگە ءجۇرىپ, ونىڭ قالىپتاسۋىنا, ءوسىپ-ءوركەندەۋىنە, قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنە جەتۋگە بىردەن-ءبىر اتسالىسقان سەرىكتەستەرى, دوستارى – شولپان قۇلماحانوۆا, ەسەتجان قوسىباەۆ, ءاليا نۇعىمانوۆا, التىن كوپاەۆا, گالينا وزبەكوۆا, تۇرىمتاي قوناقاي, ۆالەنتينا گارتمان, ت.ب. ەستەلىكتەر ايتىپ, شىنايى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى.
– «ەر – ەلدىڭ يەسى, انا – ەلدىڭ كيەسى». ءسىز ەلدىڭ كيەسىسىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جانىندا ءجۇرىپ, ول كىسىگە ءسۇيەنىش, تىرەك بولا ءبىلدىڭىز. ەسىڭىزدە مە, «ءسىز وسى جاساپ وتىرعان ءىسىڭىزبەن تاريحتا قالاسىز» دەگەنىمدە: «مەن تاريح ءۇشىن, ەلگە بەلگىلى بولۋ ءۇشىن قىزمەت ىستەمەيمىن. مەن انا رەتىندە ءوزىمنىڭ اق جۇرەگىممەن, ءوزىمنىڭ ماحابباتىممەن, سۇيىسپەنشىلىگىممەن قىزمەت جاسايمىن» دەگەن ەدىڭىز. بۇگىن سول ءسوزىڭىزدى دالەلدەپ وتىرسىز. وسى جاساعان جاقسىلىعىڭىز اللادان قايتسىن, – دەدى التىن مامبەتقىزى ريزا كوڭىلمەن.
ال ەسەتجان قوسىباەۆ «ءبوبەكتىڭ» جاڭادان قالىپتاسقان كەزەڭىندە جۇمىس اتقارىپ, ول كەزدە جاۋاپتان گورى, سۇراقتاردىڭ كوپ بولعانىن, سوندا سارا الپىسقىزىنىڭ ادامداردى جاقسى كورەتىن قاسيەتىن, تەك جاقسىلىق ەگەتىن جۇرەگىنە ءتانتى بولعانىن جەتكىزسە, ۇزاق جىلدار باق-پەن تىعىز جۇمىس جاساعان ءاليا نۇعىمانوۆا بالالارعا, وتانعا قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەنىن اتاپ وتە كەلە: «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءبىر ايتقانى بار, سارا الپىسقىزىنىڭ ەڭ باستى قاسيەتى – وتە شىنايى ادام. ول وتىرىك تە, كولگىرسىپ تە سويلەي المايدى. نە جاساسا دا اق جۇرەگىمەن بەرىلە جاسايدى دەپ». ول راس. مىنە, ءسىز سول قاسيەتتەرىڭىز ارقىلى ءوز ماقساتىڭىزعا قول جەتكىزدىڭىز. مەن سوعان كۋا ادامنىڭ ءبىرىمىن» دەدى. سارا الپىسقىزىنا جاسالعان ەڭ ۇلكەن سىيلىق بالالار ۇيىندە بىرگە تاربيەلەنگەن بۇگىندە جوو ءبىتىرىپ, وتباسىلى, ۇلكەن ازاماتتار بولعان ساشا مەن ديمانىڭ وزدەرى سياقتى تاعدىرى قيىن مىڭداعان قورعانسىز بالالار اتىنان قوردى مەرەيلى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, انالارىنا مىقتى دەنساۋلىق تىلەپ, گۇل شوقتارىن سىيلاۋى بولدى. سونداي-اق, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بالالار قۇقىعىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ر.شەر ءار انا ءوزىنىڭ جۇرەگىنەن جارالعان بالاسىن بوبەگىم دەپ ەركەلەتەتىن بولسا, سارا الپىسقىزى دا بوبەكتەرىنە انالىق قامقورلىعىن, جۇرەگىن ارناعانىن, ولاردى قيىن-قىستاۋ شاقتا «قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي» قاناتىنىڭ استىنا الىپ, قولىنان كەلگەن بار كومەگىن اياماي, ۇرپاق ءتاربيەسىنە سونشالىقتى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ناعىز باقىتتى بالالىق پاتشالىعىن ورناتقانىن ايتتى.
بۇگىندە «بوبەك» قورىنىڭ پرەزيدەنتى س.نازارباەۆانىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قۇرىلعان كوپ سالالى «بوبەك» ۇلتتىق ورتالىعى تابىستى ەڭبەك ەتۋدە. ونىڭ قۇرىلىمىنا «ءوزىن-ءوزى تانۋ» بالالار باقشاسى, «ءوزىن-ءوزى تانۋ» گيمنازياسى, «ءوزىن-ءوزى تانۋ» گۋمانيتارلىق كوللەدجى, ادامنىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى ينستيتۋتى, وبسەرۆاتوريا, بالالاردى ساۋىقتىرۋ قىزمەتى كىرەدى. ۇلتتىق ورتالىقتىڭ ماقساتى – بالالاردى جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن سۋسىنداتا وتىرىپ, ونىڭ نەگىزگى قاعيدالارى شىنايىلىققا, ءسۇيىسپەنشىلىككە, ادالدىققا تاربيەلەۋ.
– ومىردە ەشنارسە كەزدەيسوق بولمايدى. ماسەلەن, مەن ءوزىن-ءوزى تانۋعا قالاي كەلدىم؟ ادام مىنا ومىرگە نەگە كەلگەنىن, مىندەتى قانداي, ءوزىنەن نە كۇتەتىنىن ءبىلۋ ءۇشىن – الدىمەن ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن ءبىلۋى ءتيىس. جيىرما جىل بۇرىن وسى شارۋانى قولعا الىپ, باستاعان كەزدە سونشالىقتى اۋقىمدى, ادامعا دا, اللاعا دا جاعاتىن ءىس ەكەنىن بىلگەنىم جوق. ول كەزدە ءاليامىز كىشكەنە, بالامەن ۇيدە وتىرعانمىن. وسىنداي ءبىر ءىستى باستاۋ كەرەك دەگەنىمدە: «ءوزىمنىڭ دە جۇمىسىم باستان اسىپ جاتىر…» دەپ ەرىم قولداي قويمادى. ەلىمىز قيىندىقتى باستان كەشىرگەن تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى. بىردە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جۇمىستان سونداي قوبالجىپ ورالدى. جەتىم بالالار ۇيىندە بولعاندا, ءبىر بالانىڭ باسىنان سيپاسا, ول ءىشى-باۋىرىنا كىرىپ, جانىنان شىقپاي اينالشىقتاپ, قۇشاقتاپ قويماسا كەرەك. مۇنى كورگەن تاربيەشى: «ءسىز ەندى بارلىق بالانىڭ باسىنان سيپاپ شىعىڭىزشى. ولار مەيىرىمدى, جىلى الاقاندى ساعىنادى» دەپتى. سودان وسى كوگەنكوز بالالاردى قولعا الارسىڭ دەپ قولقا سالعانى بار. وسىلايشا, «ءبوبەك» دۇنيەگە كەلدى, – دەپ ءسوز باستاعان «بوبەك» قورىنىڭ ءتورايىمى, «ءوزىن-ءوزى تانۋ» باعدارلاماسىنىڭ اۆتورى سارا الپىسقىزى كىشكەنە «بوبەگىنىڭ» قالاي ەرجەتكەنىن, ونىڭ تاريحىنا, كومەك قولىن سوزعان, قايىرىمدىلىق, دەمەۋشىلىك جاساعان قولى اشىق جاندار, ۇلكەن جۇمىستى بىرگە اتقارعان سەرىكتەستەرى جايلى جىلى پىكىرلەر ايتىپ, شىن ءجۇرەگىنەن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار 2000-شى جىلدارى قوردىڭ باعىتىن وزگەرتىپ, اعارتۋشىلىق جۇمىسقا قالاي كەلگەنىن, ونىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى مەن كەيبىر قىزىقتى ساتتەرىن دە اڭگىمەلەپ بەردى.
– 2000-شى جىلدارى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى جاقسارىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر شەشىلگەنمەن, جەتىم, قورعانسىز بالالاردىڭ سانى ازايۋدىڭ ورنىنا كوبەيە ءتۇستى. مەنىڭ جاساعان كومەگىم بىرىنە جەتسە, بىرىنە جەتپەدى. بۇل قالاي؟ ەندەشە, ونىڭ وزىمەن ەمەس, سەبەپ-سالدارىن تاۋىپ, سونىمەن كۇرەسۋ كەرەك. ال ونى قالاي شەشۋگە بولادى؟ ارينە, ونى سانانى وزگەرتۋ, جالپى, ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى ءبىلىم بەرۋ, اعارتۋشىلىق سالاسى ارقىلى ەگىپ جەتۋگە بولاتىنىنا كوزىم جەتتى. سوندا انالار بالالارىن تاستامايتىن, ادامدار ءبىر-بىرىنە دوس, باۋىر بولۋعا, اتا-انالارىنىڭ قاتەلىكتەرىن قايتالاماۋعا تىرىسادى. ياعني, قوعامدى جاقسىلىق جاساۋ, ادامگەرشىلىك ارقىلى دا وزگەرتۋگە بولاتىنىن ءتۇسىندىم. سونىڭ نەگىزىندە ءوزىن-ءوزى تانۋ باعدارلاماسى دۇنيەگە كەلگەن ەدى. ينشاللا, بۇل ءىسىمىز جامان باستالىپ جاتقان جوق, – دەدى قور ءتورايىمى.
تۇستەن كەيىن سەمينار-كەڭەسكە قاتىسۋشىلار ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى اياسىندا بالالار مەن جاستارعا رۋحاني-ادامگەرشىلىك ءبىلىم بەرۋدىڭ مىندەتتەرى, ەلىمىزدەگى ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ءپانىن ەنگىزۋدىڭ بارىسى جانە جارقىن بولاشاعى, الەۋمەتتىك پەداگوگيكا جانە ءوزىن-ءوزى تانۋ ماماندىعى بويىنشا تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مۇعالىمدەرى مەن باكالاۆرلار دايارلاۋدىڭ بارىسى, سونداي-اق وسكەلەڭ ۇرپاققا رۋحاني-ادامگەرشىلىك ءبىلىم بەرۋدەگى وتباسى, مەكتەپ جانە قوعامنىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعى جايلى ماسەلەلەر تالقىلادى.
كۇيمەن كومكەرىلىپ, ءاننەن شاشۋ شاشىلعان سەمينار-كەڭەستىڭ قاتىسۋشىلارى جيىن سوڭىندا وقىتۋ ۇدەرىسىنىڭ تاربيەلىك باعىتىن نىعايتۋدىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتالىپ وتكەن «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ءبىلىم باعدارلاماسىن ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ۇيىمداستىرۋ-باسقارۋ جانە عىلىمي-ادىستەمەلىك ءىس-شارالارىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان قارار قابىلدادى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
الماتى.
