جامانشىڭ كراتەرى زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋى بويىنشا, بۇل شامامەن 700 – 100000 جىل بۇرىن اسپاننان تۇسكەن كراتەردىڭ ورنى. ديامەترى – 5,5شاقىرىم, تەرەڭدىگى 700 مەتر بولادى. كەزىندە بۇل جەرگە ءشوپ شىقپايتىن, مال بارمايتىن بولعاننان سوڭ, ەل «جامان شىڭ» دەپ اتاپ كەتكەن دەسەدى.
ارينە, ءجۇز مىڭداعان جىلدار بۇرىنعى «جارا» جازىلىپ, مەتەوريت قۇلاعان جەردەگى الىپ شۇڭقىر بىرتە-بىرتە تەگىستەلىپ تىرشىلىك يەلەرى ەمىن-ەركىن كەلىپ كەتەتىن بولعان. دەگەنمەن, ەستە جوق ەسكى زامانداعى عالامات اپاتتىڭ ءىزى ءالى دە ساقتالعان. سوندىقتان ماماندار بۇل جەردى تۋريستىك ورىنعا اينالدىرۋدى ويلاستىرعان. جامانشىڭ 2008 جىلدان باستاپ ىشكى ءتۋريزمنىڭ ءبىر باعىتى رەتىندە ايرىقشالانادى. سوندىقتان رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تابيعات ەسكەرتكىشى بولىپ, «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى گەوگرافياسى» جوباسىنا ەنگەن. نەگىزى «جامانشىڭ» كراتەرى ىرعىز اۋدانىنىڭ ورتالىعىنان وڭتۇستىك باتىسقا قاراي 40 شاقىرىم جەرگە تۇسكەنىن انىقتاپ وتىر.1937-1939 جىلدارى مۇندا ا. يانشين مەن ۆ.ۆاحرامەەۆ ەسىمدى عالىمدار زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, پالەزوي داۋىرىنە ءتان تۇزىلىستەردى انىقتادى. اتالمىش داۋىرگە ءتان تۇزىلىستەر باسقا ايماقتاردا قازىر جەردىڭ تەرەڭ قاباتىندا بولسا, ال مۇندا جەردىڭ ۇستىندە سان ءتۇرلى بولجامدارعا تۇرتكى بولادى. سوندىقتان بۇل جەردە زەرتتەۋلەر ۇزبەي جالعاسىپ كەلەدى. الايدا تەك 1975-1976 جىلدارى پ.فلورەنسكي جەتەكشىلىك ەتكەن زەرتتەۋ جۇمىستارى ناتيجەسىندە عانا جامانشىڭنىڭ جارىلىستان پايدا بولعاندىعى دالەلدەندى.
ءبىر قىزىعى, بۇل جەردەن تابىلعان تەكتيتتەرگە يرگيزيتتەر, جامانشيتتەر دەگەن اتاۋ بەرىلگەن. جەرگىلىكتى گەولوگ ياروسلاۆ بويكو تاپسىرعان تەكتيت-يرگيزيتتەر كوللەكتسياسى قازىرگى كۇنى اقتوبە وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە تۇر.
ساپارباي پارمانقۇل,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
