ەلىمىزدەگى تۇڭعىش دوستىق ءۇيى ءوزىنىڭ مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى
جۇما, 12 قازان 2012 7:00
دوستىق پەن تاتۋلىقتى تۋ ەتىپ ۇستاعان
شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ «وبلىستىق دوستىق ءۇيى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنى تۋرالى تۇرعىندار اراسىندا جاقسى پىكىر قالىپتاسقان. جاقىندا دوستىق ءۇيى قۇرىلعانىنا 20 جىل تولۋ مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى. وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعى جاقسىلىق ومار بۇل ورايدا بىلايشا اعىنان جارىلادى.
جۇما, 12 قازان 2012 7:00
دوستىق پەن تاتۋلىقتى تۋ ەتىپ ۇستاعان
شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ «وبلىستىق دوستىق ءۇيى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنى تۋرالى تۇرعىندار اراسىندا جاقسى پىكىر قالىپتاسقان. جاقىندا دوستىق ءۇيى قۇرىلعانىنا 20 جىل تولۋ مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى. وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعى جاقسىلىق ومار بۇل ورايدا بىلايشا اعىنان جارىلادى.
– قازاق جەرى كەڭ بايتاق, كوڭىلى دارقان, تالاي تار جول, تايعاق كەشۋدە تىعىرىقتان شىعىپ قانا قويماي, نەبىر قيلى زاماندا شەتتەن كەلگەن باسقا ۇلت وكىلدەرىن جاتسىنباي قارسى الىپ, باۋىرىنا باستى, ءتورىن ۇسىنىپ, ءبىر ءۇزىم نانىن ءبولىپ بەردى. وسكەمەندەگى دوستىق ءۇيى 1992 جىلى دۇنيەگە كەلدى. 1995 جىلى شىعىس قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وبلىستىق دوستىق ءۇيى وبلىس اكىمى وكىمى نەگىزىندە قۇرىلىپ, زاڭدى تۇلعا دەپ تانىلدى. ونىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ءوزى ارنايى كەلىپ قاتىسىپ, اقجارما تىلەگىن ايتتى, شىرايلى شىعىستان باستاۋ العان قۇندى تاجىريبەنى ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىنىڭ قولداۋى قاجەت ەكەنىنە, تاتۋلىق پەن سۇتتەي ۇيىعان دوستىقتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ باستى ءرولى ەكەنىنە توقتالدى. سونىمەن, كەندى التايدىڭ تاجىريبەسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى زەرتتەپ, بارلىق وڭىرگە تاراتتى. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ دوستىق ۇيىنە ۇنەمى قامقورلىق جاساپ تۇرادى, ەلىمىزدەگى تۇڭعىش قۇرىلعان ەتنواۋىلدىڭ اۆتورى دا ءوڭىر باسشىسى, – دەپ مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعى ءبىراز جايلاردان حاباردار ەتتى.
قالانىڭ كورىكتى جەرىنەن ورىن العان دوستىق ۇيىنە كەلدىك. ەكى قاباتتى, ەجەلگى ارحيتەكتۋرامەن كوز تارتاتىنداي ەتىپ ادەمى سالىنعان مەكەمەنى ەلدار تولەۋبەكوۆ باسقارادى. ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى وكسانا دوتسەنكو, ادىسكەرلىك ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايبارشا ءجۇمادىلوۆا اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىمەن تانىستىردى. دوستىق ءۇيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءوز مىندەتتەرى مەن ىستەرىن ۇقىپتىلىقپەن اتقارىپ جاتقانى بىردەن اڭعارىلادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى لەو بوگدانوۆيچ شيك, تاعى باسقالار قولدان كەلگەنىن ايامايدى ەكەن.
– كەڭەس وكىمەتى كەزىندەگى ءبىر ءتىلدى, ءبىر ءدىندى بولامىز دەگەن سولاقاي يدەولوگيا سالدارىنان قانشاما ۇلت ءوز تىلىنەن, مادەنيەتىنەن اجىراپ قالا جازدادى, ونىڭ ىشىندە قازاق حالقى دا بار. ال تاۋەلسىز قازاقستان ءار حالىقتىڭ بالاسى ءوز انا ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن, مادەنيەتىن, تاريحىن ۇمىتپاسىن دەگەن ماقسات قويدى. ناتيجەسىندە رەسپۋبليكا بويىنشا دوستىق ۇيلەرى اشىلا باستادى. بۇگىنگى تاڭدا تەك ءوزىمىزدىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 8 دوستىق ءۇيى بار, وندا 82 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس جاساپ جاتىر, – دەيدى ايبارشا ءجۇمادىلوۆا بىزبەن اڭگىمەسىندە.
وبلىستىق دوستىق ءۇيىنىڭ ماقساتى ۇلتارالىق كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ, حالىقتار مادەنيەتىن, انا ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن جاڭعىرتۋ, مادەني مۇرانى ساقتاۋ, قازاقستان جاستارىن پاتريوتتىق سەزىمگە تاربيەلەۋگە سايادى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى اۋماعىنداعى تاريحي-مادەني مۇرانى زەرتتەپ, قالپىنا كەلتىرەدى, وسىندا تۇراتىن ەتنوستار تۋرالى تاريحي-بيبليوگرافيالىق ماتەريالدار باسىپ شىعارادى. حالىق شىعارماشىلىعىن, ەتنومادەني سالت-داستۇرلەردى جانە ادەت-عۇرىپتاردى ناسيحاتتاپ, ساقتايدى. ولاردى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قازىرگى تاريحي جاعدايعا بەيىمدەۋ دە باستى نازاردا. سونىمەن بىرگە, قىزمەت ىستەيتىن ەتنومادەني بىرلەستىكتەرگە انا ءتىلىن وقىتۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋعا, حالىقتىق مۋزىكالىق, كوركەم شىعارماشىلىق, قولدانبالى ونەر ۇجىمدارى قىزمەتىنە تاجىريبەلىك كومەك كورسەتەدى, ولاردىڭ قىزمەتى ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسايدى جانە ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىكتەرگە ادىستەمەلىك, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە قۇقىقتىق تۇرعىدا كومەك قولىن سوزادى.
قازىرگى تاڭدا دوستىق ۇيىندە 12 ەتنومادەني بىرلەستىك پەن 9 قوعامدىق بىرلەستىك, شىعىس قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جاستار قاناتى مەن عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەسى جۇمىس ىستەۋدە. 2010 جىلى «التىن ارقاۋ» جانە ورالمان جاستاردان «بىرلىك» قوعامدىق بىرلەستىكتەرى قۇرىلدى. بۇگىندە ەتنومادەني بىرلەستىكتەر وبلىستا وتەتىن كوپتەگەن قوعامدىق ماڭىزدى جانە مادەني شارالاردىڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىر. سونداي-اق, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جانىنان قۇرىلعان 20 شىعارماشىلىق ۇجىم بار. ولار دوستىق ءۇيىنىڭ جانە وبلىستاعى مادەني شارالارعا بەلسەندى قاتىسادى.
دوستىق ءۇيى جۇمىسىنىڭ اۋقىمى جىل سايىن كەڭەيە تۇسۋدە, مۇندا ءارتۇرلى تاقىرىپتا عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار, سەمينارلار, بايقاۋلار, كەزدەسۋلەر, فەستيۆالدار, اتاپ ايتساق «ورىس ونەرى», «كازاچە ستورونۋشكا», «جىراۋلار» فەستيۆالدارى ءداستۇرلى وتكىزىلۋدە, بيىل العاش رەت «كۇمبىرلە, دومبىرا, وينا, سىرناي» فەستيۆالى ءوتتى. جاقىندا عانا شىعىس قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XVI سەسسياسى وتسە, كەشە عانا «حالىقارالىق كەلىسىم جانە تولەرانتتىلىق – تۇراقتىلىق نەگىزى» اتتى حالىقارالىق سيمپوزيۋم بولدى. سونىمەن قاتار, حالىق مەرەكەلەرى «ناۋرىز», «ماسلەنيتسا», «حانۋكا», «روش-ا-نا», «سابانتۋي», «استىق مەرەكەسى», ءدىني مەرەكەلەر «قۇربان ايت», «روجدەستۆو», «پاسحا», «ۆارداۆار» جانە مەملەكەتتىك مەرەكەلەر دە جىل سايىن دوستىق ۇيىندە تويلانادى. ەتنومادەني بىرلەستىكتەر, تاريحي وتاندارىمەن دە بايلانىس جاساپ تۇرادى. مۇندا پولياك, بەلورۋس, ارميان مەملەكەتتەرىنىڭ ەلشىلەرى ءوز دياسپورالارىمەن كەزدەسۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. دوستىق ءۇيى جىلدىق جوسپار بويىنشا جانە جوسپاردان تىس 70 اسا ۇلكەندى-كىشىلى ءىس-شارالار وتكىزىپتى. اي سايىن «وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ۇلتجاندىلىقتى, ازاماتتىقتى تاربيەلەۋ» دەگەن تاقىرىپتا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى ءدارىس جۇرگىزەدى. دوستىق ءۇيى قۇرىلعان ۋاقىتتان بەرى يگى ءداستۇر قالىپتاسىپ, جۇمىس اۋقىمى كەڭەيە ءتۇستى. اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جايلى اي سايىن شىعارىلاتىن مەكەمەنىڭ جەكە باسىلىمى «اسسامبلەيا جارشىسى» گازەتىندە كەڭىنەن جاريالانادى. قىزمەتكەرلەر وبلىستا تۇراتىن ەتنوستار تۋرالى تاريحي-بيبليوگرافيالىق ماتەريالدار باسىپ شىعارۋدى كوزدەگەن. وسى ۋاقىتقا دەيىن مۇندا شىعىس قازاقستانداعى بەلورۋستار, ورىستار, پولياكتار, ەۆرەيلەر, تاتارلار, تۋرالى كىتاپتار جارىق كوردى. وتكىزىلىپ جاتقان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالاردىڭ ماتەريالدارى جيناق جانە ادىستەمەلىك قۇرالدار بولىپ باسىلدى. اعىمداعى جىلدىڭ جاز ايلارىندا دوستىق ءۇيىنىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى ەتنواۋىلدا مادەني كۇندەرىن وتكىزدى. ەتنواۋىلعا كەلگەن قالا حالقى مەن قوناقتارى وڭىردە تۇراتىن حالىقتاردىڭ سالت-داستۇرىمەن, ءان-جىرىمەن كەڭىنەن تانىستى. وسى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسى رەتىندە ء«بىر شاڭىراق استىندا» اتتى جۋرنال جارىققا شىعىپ, ونىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى.
ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆ 2010 جىلى وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XVI سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە: «وسىدان 15 جىل بۇرىن ىرگەسىن قالاعان اسسامبلەيا وركەنيەتتى الەمگە ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن دالەلدەپ بەردى. قوعامدىق كەلىسىمنىڭ كەپىلى بولعان اسسامبلەيا ەلىمىزدەگى تۇتاستىقتىڭ تۇتقاسىنا, بىرلىكتىڭ دىڭگەگىنە, دوستىقتىڭ دانەكەرىنە اينالدى. ەلىمىزدەگى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ بەرەكەلى بەكەتىنە اينالۋىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى», دەگەن بولاتىن.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XVI سەسسياسىندا قويىلعان جاڭا مىندەتتەردى وبلىستىق دوستىق ءۇيى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىس اتقارۋدا. بۇدان 20 جىل بۇرىن دوستىق ءۇيى وسكەمەن قالاسىندا اشىلسا, 2010 جىلى قازاقستان بويىنشا العاش رەت ەتنواۋىل دا وسىندا بوي كوتەردى. 19 ءۇي ءار حالىقتىڭ سالت-ءداستۇرى بويىنشا جابدىقتالعان. اعىمداعى جىلدىڭ جاز ايلارىنىڭ جەكسەنبى, سەنبى كۇندەرى ەتنواۋىلدا ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى مادەني كۇندەرىن, حالىقتىق مەرەكەلەرىن كورسەتىپ, قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتاردىڭ دەمالىس كۇندەرىن جاقسى وتكىزۋلەرىنە ۇلەستەرىن قوستى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, وسى جىلى «شىعىس قازاقستان مۇسىلمان ايەلدەرى» قوعامدىق بىرلەستىگىنە دە 20 جىل تولىپ وتىر. ونى «وسكەمەن قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» گ. ەتەكباەۆا ىسكەرلىكپەن باسقارۋدا. «التىن ارقاۋ» قوعامدىق بىرلەستىگىنە ساعىنبەك اقانوۆ جەتەكشىلىك ەتەدى. ال اقساقالدار القاسى جانىنان قۇرىلعان «اتامۇرا» ءانسامبلى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارناپ 20 كونتسەرت بەردى. ونى «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالعان فرۋنزە جاقسىلىقوۆ باسقارادى.
ادام جانىن ىزگىلىككە بولەيتىن, ءار ۇلت وكىلدەرىن تاتۋلىق پەن بەيبىتشىلىككە ۇندەيتىن دوستىق ۇيىندەگى ونەگە تۇتارلىق ىستەر الداعى ۋاقىتتا دا كوڭىلدەرگە شۋاق ۇيالاتا بەرمەك.
مەرەيلى دە بەرەكەلى 20 جىل
اعىمداعى جىلدىڭ 2 قازانى كۇنى وبلىستىق دوستىق ءۇيىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان كەشەندى مەرەكەلىك ءىس-شارا ءوتتى. شارانىڭ ماقساتى – ۇلتتىق بىرلىك دوكتريناسىن جۇزەگە اسىرۋ, رەسپۋبليكا ايماقتارىندا تولەرانتتىلىق پەن تۇراقتىلىق جەتىستىگىن, ەتنوسارالىق كەلىسىم يدەياسىن ناسيحاتتاۋ. پرەزيدەنت ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان كرەاتيۆتى يدەيالاردىڭ گەنەراتورى رەتىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ. سونىمەن بىرگە, ءارى قاراي جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ, ەڭ الدىمەن رەسپۋبليكامىزداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ارقىلى جاستاردى جوعارى جاۋاپكەرشىلىك سەزىمدە تاربيەلەۋ.
سونىمەن, دوستىق ۇيىندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك كوشەرباەۆتىڭ توراعالىعىمەن ايتۋلى شاراعا ارنالىپ «دوستىق ءۇيى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم بەسىگى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلدى.
– بۇگىندە بىزدەن ۇلگى الا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ باسقا دا ايماقتارىندا دوستىق ۇيلەرى, ۇلتتىق مادەني بىرلەستىكتەر بوي تۇزەي باستادى. ءبىز ۇنەمى باسقالارعا ۇلگى بولا بىلدىك, – دەپ اتاپ ءوتتى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى. دوڭگەلەك ۇستەلگە اقمولا, اقتوبە, جامبىل, پاۆلودار, اتىراۋ, قىزىلوردا وبلىستارىنان كەلگەن جۇرتشىلىق جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. سونىمەن بىرگە, ارنايى شىعارىلعان «بىرلىگى جاراسقان ءبىزدىڭ ءۇي» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى وتكىزىلدى. دوستىق ءۇيى ءوزىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋدى كوكتەم شىعا سالىسىمەن باستاپ كەتكەن بولاتىن. ونىڭ باستاۋى دوستىق ءۇيىنىڭ جانىنان تۇرعىزىلعان ەڭسەلى دە ساۋلەتتى «دوستىق» ستەلاسى بولسا, ودان كەيىن وبلىس ورتالىعىنان «دوستىق كەرۋەنى» اكتسياسى مارە الىپ, رەسپۋبليكامىزدىڭ وزگە قالالارىنا جول تارتقان ەدى. اكتسيا قورىتىندىسى استانا قالاسىندا شىعارىلادى.
كۇن ارايلاپ شىعىستان شىعاتىندىقتان, تىڭ يدەيالار دا, جاڭا باستامالار دا شىعىستان باستاۋ الادى. سونداي باستامالاردىڭ ءبىرى – وبلىس اكىمىنىڭ ەتنواۋىلدى تۇرعىزۋ باستاماسى. بۇگىندە رەسپۋبليكادا العاش قۇرىلعان ەتنواۋىلعا دا ەكى جىل تولىپ وتىر, كۇننەن-كۇنگە ءارتۇرلى جوبالارمەن تولىعىپ, قۇلپىرىپ, اجارى اشىلا تۇسۋدە. وبلىستىق دوستىق ءۇيىنىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى كوكتەمنەن باستاپ كۇزگە دەيىن ءارتۇرلى مادەني شارالارىن وسى ەتنواۋىلدا وتكىزىپ كەلەدى. دوستىق ءۇيىنىڭ 20 جىلدىعىنا رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ارنايى كەلگەن قوناقتاردى, شىعارماشىلىق ۇجىمداردى ەتنواۋىلدا بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى ءوز ۇيلەرىنىڭ الدىندا ۇلتتىق تاعامدارىمەن, ايشىقتى ۇلتتىق كيىمدەرىمەن, ادەمى اندەرىمەن, اۋەزدى كۇيلەرىمەن قارسى الدى. قوناقتار ەتنواۋىلدى ارالاپ, ونىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسا ءجۇرىپ, تاڭدانىستارىن جاسىرمادى. بۇدان كەيىن ەتنواۋىلداعى اكىمشىلىك ۇيىندە قۇرامىندا د. سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىم-وقىتۋشىلارى ءدارىس وقيتىن دوستىق ءۇيىنىڭ جانىنان قۇرىلعان تولەرانتتىلىق مەكتەبىنىڭ «مادەنيەتارالىق تولەرانتتىلىق كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋ» اتتى وقۋ باعدارلاماسىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. كەلۋشىلەر ەتنواۋىلدىڭ ساحناسىندا مادەنيەت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ءوتىپ جاتقان «ەتنورەپ» فەستيۆالىن تاماشالادى. شارا باعدارلاماسى بويىنشى كەلەسى ءبولىم مەتاللۋرگتەر سارايىندا وبلىستىق دوستىق ءۇيىنىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمدارى جانە ەلىمىزدىڭ ءار جەرىنەن كەلگەن شىعارماشىلىق ۇجىمدارىنىڭ قاتىسقان گالا-كونتسەرتىمەن جالعاستى. مەرەكەلىك كونتسەرتتە وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ, بىرلىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ جەتىستىگى وسى حالىقتار دوستىعى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىسىن جوعارى باعالادى.
ءوڭىر باسشىسى دوستىق ءۇيىنىڭ كالىپتاسۋىنا, ۇلتتار اراسىنداعى بىرلىك پەن تاتۋلىقتى نىعايتۋعا ۇلەس قوسقان ءبىر توپ بەلسەندى ازاماتتاردى گراموتالارمەن, العىس حاتتارمەن ماراپاتتادى.
ەڭ باستىسى ەلىمىز بويىنشا العاش اشىلىپ, لەنتاسىن ەلباسى قيعان وبلىس ورتالىعىنداعى دوستىق ءۇيىنىڭ 20 جىلدىق تويى ءوز مانەرىندە ءوتتى.
وڭداسىن ەلۋباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
وسكەمەن.
