بۇگىندە ەكونوميكاسى قارقىندى دامىعان ەلدەر قاتارىنا قوسىلعان قازاقستاننىڭ بۇگىنىنىڭ, بولاشاعىنىڭ كەمەلدى بولۋى دا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ودان ءارى نىعايا تۇسۋىنە تىعىز بايلانىستى. بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ باستى ءارى وزەكتى ماقساتقا اينالىپ وتىرعان وسى ماسەلە تۋرالى ەلىمىزدەگى تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى شاحيسمايل احمەت ۇلى اڭگىمەلەيدى:
– ەڭ الدىمەن, ءتۇبى ءبىر تۋىس ەلدىڭ وكىلى رەتىندە ايتارىم, بۇگىنگىدەي الماعايىپ زاماندا حالقىمىز ءۇشىن, بولاشاق ۇرپاعىمىز ءۇشىن ىنتىماقتاستىقتىڭ ورنى مۇلدەم بولەك. دانالىعى, ۇلاعاتى مول قازاق حالقى «ىرىس الدى – ىنتىماق», دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. پەيىلى وزدەرىنىڭ دارحان دالاسىنداي كەڭ قازاقتىڭ جۇرەك جىلۋى سوناۋ ءبىر اۋىر زاماندا باسىنا قاسىرەت تونگەن مىڭداعان ادامدى مەيىرىمگە بولەدى. ماسەلەن, مەنىڭ اتا-بابام كەڭەس وكىمەتى كەزىندە تۇركيانىڭ گرۋزيامەن شەكاراسىندا تۇردى, 40 مىڭنان استام تۇرىكتەر باسقا ۇلتتارمەن بىرگە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا كەتتى. ال, 1944 جىلى وكىمەت بۇيرىعىمەن تۇرىكتەر ورتا ازياعا كۇشتەپ قونىس اۋدارىلدى. اۋىزبەن ايتىپ جەتكىزگىسىز جاعدايدا قازاق حالقى ولاردى قۇشاعىن جايىپ قارسى الىپ, ءبىر ءۇزىم نانىن قانشا قيىن بولسا دا ءبولىپ بەردى. سونداي ۇلكەن قامقورلىقتىڭ, كومەكتىڭ, قايىرىمدىلىقتىڭ ناتيجەسىندە بىزدەر بۇگىنگى باقىتتى ومىرگە جەتتىك.
ءسوز رەتى كەلگەندە اتاپ ايتارلىعى, جۇرەگى دارحان قازاق حالقىنىڭ بۇل باۋىرمالدىعى جالعىز عانا بىزدەرگە ەمەس, وسى مەملەكەتتى مەكەندەپ وتىرعان ءجۇز وتىزدان استام ۇلتتىڭ بارلىعىنا دا بىردەي ءارى ورتاق بولدى. ءبىزدىڭ اتا-بابامىز سونى ءالى كۇنگە دەيىن ۇمىتپاي, ءوز ۇرپاعىنا جەتكىزۋدە. مەنىڭ ءوزىم وسى وڭتۇستىك استانادا, الماتىدا تۋدىم, جوعارى ءبىلىم الدىم. سول ءبىلىمنىڭ ارقاسىندا, ەل يگىلىگىنە ەڭبەك ەتۋدەمىن.
كوپشىلىككە بەلگىلى, 1991 جىلى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العاندا تۋىسقان تۇرىك مەملەكەتى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن دۇنيەجۇزىندە ءبىرىنشى بولىپ تانىعانى بىزدەر ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش. ءبىر قۇپتارلىعى, قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى ەكونوميكالىق, مادەني بايلانىستار ۋاقىت وتكەن سايىن ۇلعايا تۇسۋدە. قازاقستاننىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ قارىشتاپ ءوسۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ناتيجەسى ەكەندىگى ءسوزسىز. جانە دە ءبىر ەسكەرە كەتەتىن جاعداي, بۇل پىكىردى ەلىمىزدى مەكەندەگەن ءاربىر ۇلتتىڭ وكىلى قىزۋ قولدايدى. تاڭعالارلىعى, وزدەرىنىڭ تاريحي وتانىنا قونىس اۋدارعاندار اراسىندا قازاقستانعا قايتىپ ورالعاندار جەتىپ ارتىلادى. ال, مۇنداي باتىل شەشىمنىڭ باستى سەبەبى, قازاق جەرىندەگى قالىپتاسقان باۋىرمالدىق, سىيلاستىق پەن دوستىقتا, «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالايتىنداي» تىنىشتىق پەن كەلىسىمدە دەپ ويلايمىن.
– بولاشاققا باتىل قادام باسقان قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتاعى ورنى قانداي دەپ ويلايسىز؟
– «اۋزىن اشسا جۇرەگى كورىنەتىن» باۋىرمال قازاق حالقىنىڭ اتا-مەكەنىنە قونىستانعان وزگە ۇلت وكىلدەرىمەن تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ, ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋداعى ەڭبەگى, ارينە, زور. سونىمەن قاتار, رەسپۋبليكانىڭ دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتا الدىڭعى شەپكە شىعۋىنداعى ەلباسىنىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى مەن جوبالارىنىڭ اۋقىمدىلىعى الەم نازارىن وزىنە اۋدارۋى كوپ نارسەدەن حابار بەرسە كەرەك. الۋان ءتۇرلى ۇلت پەن ۇلىس ءوز تىلىندە سويلەيدى جانە دە بۇل تەك تۇرىكتەرگە عانا ءتان ەمەس. باسقا ۇلتتار دا وسىنداي مۇمكىندىكتى يەلەنۋدە, نەمىستەر, كورەيلەر جانە وزگە دە ەتنوستار ءوز تىلىندە ءبىلىم الادى. سوعان وراي, تۇرىكتەر قازاق ەلى, قازاق حالقى ءۇشىن قولىنان كەلگەنىن ايامايدى. قازاقستانداعى وزگە ەتنوستارعا جاسالعان مول قامقورلىقتان كەيىن, ولار بۇل جەردەن الشاقتاعىسى دا كەلمەيدى.
جالپىلاي العاندا, مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ دامۋى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ نىعايۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان سارابدال ساياساتىمەن تىعىز بايلانىستى. مەنىڭ ويىمشا, ساياسات دۇرىس بولماي, ەكونوميكا دا جاقسارمايدى. سونىمەن قاتار, وزگە مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق بايلانىس, سىيلاستىق, تۇسىنىستىكتىڭ بەرەرى مول دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سونداي-اق, قازاقستاندىق ءاربىر ازاماتتىڭ ۇلتىنا قاراماي, بارلىعىنىڭ تۇگەلدەي دەرلىك قۇقىعىنىڭ بىردەي بولۋى ۇلكەن مارتەبە. قازاقستاندا تۇراتىن ءاربىر ۇلت باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعاندىقتان, تاريحي وتانىنا ورالۋدى اڭسامادى. قازىر, قازاقستان ازاماتى بولۋ – ۇلكەن ماقتانىش, زور مارتەبە. ماسەلەن, مەنىڭ نەمەرەلەرىم قازاقشا سويلەيدى, بارلىعىنا قازاقشانى ءوزىم ۇيرەتتىم. «تىلگە قۇرمەت – ەلگە, حالىققا قۇرمەت», دەگەن ءسوز بار.
تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگىن تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قۇردىق. وسى مادەني وشاقتىڭ جەتەكشىسى زيادين گاسانوۆ ازامات رەتىندە, كاسىپكەر رەتىندە بۇل باعىتتا بىرقاتار يگىلىكتى ءىس اتقارۋدا. قازىر, تالعار اۋدانىندا تۇرمىسى تومەن وتباسىلارىنىڭ بالالارى ءۇشىن 500 ورىندىق ليتسەي اشىلدى. «جاسىراتىنى جوق, بىلىمگە قۇشتار, تالاپتى جاستاردىڭ قولى قىسقا, سوندىقتان ولاردى قارجىلىق جاعىنان قولداۋدىڭ قاجەتتىلىگى زور», دەپ ەسەپتەيتىن ازاماتتىڭ مۇنداي قامقورلىعىنا كوپشىلىكتىڭ العىسى مول.
ليتسەيدە وقيتىندار اراسىندا جەتىم بالالار دا بار. ءبىلىم ۇياسىندا وقۋشىلاردىڭ تاماقتانۋىنا, مۇعالىمدەر جالاقىسىنا جىلىنا 1 ميلليون دوللارعا جۋىق قاراجات بولىنۋدە. ز.گاسانوۆتىڭ باسشىلىعىمەن اتقارىلىپ جاتقان قايىرىمدىلىق شارالارى ۋاقىت وتكەن سايىن ءوز جالعاسىن تابۋى, ارينە, قۇپتارلىق ءجايت. تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلى تويلاندى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بىرقاتار ۋاقىت ءوتتى. سوندىقتان دا قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋى ءتيىس. مەملەكەتتىك ءتىلدى بارىنشا كەڭ اۋقىمدا ناسيحاتتاۋ – ەلىمىزدەگى ءارالۋان مادەني بىرلەستىكتەر مۇشەلەرىنىڭ باستى پارىزىنا اينالسا نۇر ۇستىنە نۇر. ەلدىك مۇددە ءاربىر ازاماتتىڭ مۇددەسىنە اينالعاندا عانا ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ كۇش-قۋاتى ارتپاق.
– دانىشپان اباي ء«اربىر يمانى بار كىسىگە عيبادات پارىز. اۋەلى يماندى تۇزەتپەي جاتىپ قىلعان عيبادات نە بولادى» دەگەندەي, بۇگىنگى الماعايىپ زاماندا اركىمنىڭ يماندى بولۋى باستى شارت. بارشا مۇسىلماننىڭ ۇلكەن مەرەكەسى – قۇربان ايت قارساڭىندا كوپشىلىككە ايتار تىلەگىڭىز قانداي؟
– مۇسىلماندار ءۇشىن ۇلىق مەرەكە – قۇربان ايت حالقىمىزعا قۇتتى بولسىن. بەرەكە-بىرلىك, ىنتىماق ارتا بەرسىن, ءار وتباسىنا ەڭ الدىمەن زور دەنساۋلىق تىلەيمىن. قازاق تىلىمەن بىرگە قازاقتىڭ ادەت-عۇرپىن, سالت-ءداستۇرىن دە سىيلاپ, قادىرلەپ, قاستەرلەۋدىڭ ماڭىزى زور. قازاقستانىمىز ءوسىپ, وركەندەي بەرسىن!
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن باقىت بالعارينا, «ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
