ورتا ازيا مەملەكەتتەرى دۇرىس تاماقتانبايتىن ەلدەردىڭ كوشىن باستاپ تۇر

زەرتتەۋگە سايكەس, جىل سايىن ەلىمىزدە دۇرىس تاماقتانباعاننان 40 مىڭعا جۋىق ادام قازا تابادى ەكەن.  ۇلىبريتانيانىڭ DailyMail باسىلىمىنىڭ حابارلاۋىنشا, وزبەكستان دۇرىس تاماقتانباۋ سالدارىنان ءولىم-ءجىتىم كوپ ورىن الاتىن ەلدەر قاتارىنىڭ كوشىن باستاپ تۇر, ال يسپانيا مەن يزرايل ءتىزىمنىڭ سوڭىندا جايعاسقان.

العاشقى 10 ەلدىڭ ىشىندە تۇرىكمەنستان, قىرعىزستان, ۋكراينا, مولدوۆا, ازەربايجان, بەلورۋسسيا, تاجىكستان جانە قازاقستان بار. ال ءتىزىمدى يزرايل, فرانتسيا, نيدەرلاندى, اندوررا, دانيا, بەلگيا, شۆەيتساريا, نورۆەگيا جانە يتاليا قورىتىندىلاپ تۇر.

51 ەلگە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋگە سايكەس, ەۋروپالىقتاردىڭ كوبى تىم كوپ تۇز قوسىلعان تاعام جەگەندىكتەن جانە ورگانيزمدە كوكونىستەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن ومىردەن وتەدى ەكەن.

زەرتتەۋشىلەر جۇرەك اۋرۋلارىنىڭ قانشاۋى كوكونىستەرگە قاراعاندا ورگانيزمدە تۇزدى تاماقتاردىڭ جوعارى بولۋىنان تۋىندايتىنىن انىقتادى.

ولاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, 2016 جىلى الەمدە تىركەلگەن وسى اۋرۋدان بولعان 4,3 ميلليون ءولىمنىڭ جارتىسى دۇرىس تاماقتانباۋدان ەكەنىن انىقتاعان.

ۇلىبريتانيادا 100 000 ادامعا شاققاندا 62 ادام دۇرىس تاماقتانباۋ سالدارىنان تۋىندايتىن جۇرەك اۋرۋلارىنان قايتىس بولادى. وسىلايشا انگليا 42-ءشى ورىنعا جايعاسقان.

زەرتتەۋشىلەر شىعىس ەۋروپا, رەسەي جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىن, سونداي-اق گەرمانيانى – دۇرىس تاماقتانباۋ سالدارىنان ءولىم كوپ بولاتىن ەلدەر قاتارىنا جاتقىزدى.

Global Burden of Disease Study زەرتتەۋ ناتيجەسى وسى وڭىردەگى  2,1 ميلليون ادامنىڭ جۇرەك اۋرۋى ولاردىڭ جەگەن تاعامىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن انىقتادى. تاماقتان كوپ زارداپ شەككەن ەلدەردە از زارداپ شەككەن ەلدەرگە قاراعاندا توعىز ەسە كوپ ادام ولەدى. باتىس ەۋروپا ەلدەرىندە جاعداي اناعۇرلىم جاقسى.

ايتسە دە, گەرمانيا باتىس ەۋروپاداعى تاماقتانۋ رەجيمى ناشار مەملەكەتتەر قاتارىندا سانالادى. وندا 2016 جىلعى 100 000-نان استام ادامنىڭ ولىمى تاماقتانۋ راتسيونىنا بايلانىستى ەكەنى انىقتالدى.

ء«بىز دۇرىس تاماقتانۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك, ايتپەسە [جۇرەك] ءاۋرۋلارى ولىم-ءجىتىمنىڭ نەگىزگى سەبەبىنە اينالادى»,  دەيدى زەرتتەۋ اۆتورى پروفەسسور ستەفان لوركوۆسكي.

زەرتتەۋ جۇمىسى 1990-2016 جىلدار ارالىعىنداعى دەرەكتەردى سارالاپ كورگەن. سونىڭ ناتيجەسى بويىنشا, ءار ەلدەگى جاعداي ءتۇرلى ەكەنىن انىقتالدى.  مىسالى, عالىمداردىڭ پىكىرىنشە شۆەتسيا مەن نورۆەگيادا تۇرعىنداردىڭ جاڭعاقتار مەن تۇقىمداردىڭ جەتكىلىكتى مولشەرىن قولدانباۋى جۇرەك اۋرۋلارىنىڭ تۋدىرۋعا اكەلەدى. ال ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە, سونداي-اق ورتالىق ازيا ەلدەرىندە استىق ونىمدەرىن شەكتەن تىس تۇتىناتىن كورىنەدى.  

«قورىتا ايتقاندا, اق ۇننان جاسالعان ونىمدەردى تۇتىنۋدىڭ ارتۋى سوڭعى جىلدارى جۇرەك اۋرۋلاردىڭ كوبەيۋىنە اكەلدى», دەيدى پروفەسسور لوركوۆسكي.

زەرتتەۋشىلەر, سونىمەن قاتار, ايەلدەرگە قاراعاندا ەرلەر دۇرىس تاماقتانباۋى الدەقايدا زياندى ەكەنىن انىقتادى.

دۇرىس تاماقتانباۋ ايەلدەرگە 50 جاستان اسقان كەزدە دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرە باستاسا, ەركەكتەرگە  جاستايىنان كەرى اسەر ەتەدى.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, كوكونىس ونىمدەرىن تۇتىنۋ ءولىم قاۋپىن ءبىرشاما ازايتادى. سونداي-اق جۇرەكتىڭ سوعۋ, ينسۋلت, قانت ديابەتىن نەمەسە ىشەكتىڭ قاتەرلى ىسىگىنە شالدىعۋدىڭ الدىن الادى. 

اۋدارعان ءمادينا جالەلقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»