ونەر • 14 قاڭتار، 2019

كانتاتالار قانات قاققان كەش

292 رەتكورسەتىلدى

قازاقستان مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتى قالاسىنداعى باس كونسۋلدىعىمەن بىرلەسىپ اسپاناستى ەلىنىڭ تانىمال حالىق ءارتيسى سيان سينحايدى ەسكە الۋعا ارنالعان مەموريالدىق فوتوكورمەسىن اشتى.

سيان سينحاي حالىق سازگەرى، حالىق مۋزىكانتى، پەداگوگ جانە كوممۋنيست رەۆوليۋتسيونەر، سونداي-اق ەلىنە بەلگىلى كومپوزيتور، پيانيست، ديريجەر بولعان. ول 250-دەن استام شىعارما اۆتورى، سۇبەلى تۋىندىلارىنىڭ اراسىندا كانتاتا، وپەرا، سيمفونيا، وركەسترلىك مۋزىكاعا ارنالعان سيۋتالار، راپسوديا، سكريپكاعا مەن پيانينوعا ارنالعان كوپتەگەن شىعارما مەن ىرعاق اۋەندەردىڭ ءمانى زور. سازگەردىڭ ءتول تۋىندىلارىندا ول قىتايدىڭ ۇلى رەۆوليۋتسياسىنىڭ شىندىعى مەن ۇلتتىق بوستاندىعىن تەرەڭنەن تولعاعان. ونىڭ بىرقاتار مۋزىكالىق شىعارماسى ۇلتتىق ورنەك پەن تۇپنۇسقالىق قۇندىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى، سونىمەن بىرگە اسپاناستى ەلىنىڭ قولداۋىن يەلەنگەن جانە دە بۇگىنگى كۇنى ەرەكشە تانىمالدىققا يە.

سينحاي سازگەر بالاڭ كەزىندە پەكين ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ءداستۇرلى قىتاي مۋزىكاسى ينستيتۋتىندا، كەيىن شانحاي كونسەرۆاتورياسىندا وقىدى. 1929 جىلى ول پاريجگە وقۋعا بارىپ، 1935 جىلى ەلىنە ورالىپ، انتيجاپوندىق پاتريوتتىق قوزعالىسقا بەلسەنە قاتىسادى. ال، 1938 جىلى سينحاي قىتاي رەۆاليۋتسياسىنىڭ قاسيەتتى ورنى - يانانعا كەلدى. 1939 جىلى لۋ سيۋن اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىنىڭ مۋزىكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى بولىپ تاعايىندالادى. ياناندا وتكەن جىلدار كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىق ومىرىنىڭ ەڭ تابىستى كەزەڭى بولىپ ايرىقشالانادى: بار-جوعى ءبىر جىل ىشىندە  ول ءوزىنىڭ جاۋھار تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى - «سارىوزەن كانتاتاسى»، سونداي اق «ەڭبەك تۋرالى كونتاتا»، «18 قىرقۇيەك تۋرالى كانتاتا» جانە «قارسى شابۋىل»، «حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى»، «جويىلسىن ۆان تسزينۆەي» سياقتى ءدۇبىرلى شىعارمالارىن جازدى.

1940 جىلى سيان سينحاي كەڭەس وداعىنا ماسكەۋگە جىبەرىلدى، سوندا «ۇلت ازاتتىعى» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى سيمفونياسىن اياقتادى.1941 جىلى الماتىعا كوشىپ كەلىپ، سول جىلدارى «قاسيەتتى سوعىس» اتتى ەكىنشى سيمفونياسى، «قىتاي راپسودياسى» سيۋيتاسىن، «امانكەلدى يمانوۆ» پوەماسىن جازدى. بۇعان قوسا ول ەكى ەل اراسىنداعى ەلشى رەتىندە قازاقتىڭ كوپتەگەن حالىق ءانىن جيناپ، قايتا وڭدەدى.

قازاقستان مەن قىتاي دوستىعىنىڭ بەلگىسى رەتىندە 1998 جىلى 7 قازاندا الماتى قالاسىنداعى كوشەلەردىڭ ءبىرى «سيان سينحاي كوشەسى» اتاۋىنا وزگەرتىلىپ، وندا سازگەردىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش ورناتىلدى. بۇل ەسكەركىش تاقتادا: «كورنەكتى قىتاي كومپوزيتورى، قىتاي-قازاقستان دوستىعى مەن مادەنيەتتەر الماسۋ ۇردىسىندەگى ەلشى بولعان سيان سينحايدى ەسكە الۋعا ارنالادى»، - دەپ جازىلعان. بيىل سيان سينحايدىڭ تۋعانىنا 113 جىل تولۋىنا وراي، قازاقساندىق جانە قىتايلىق ونەر شەبەرلەرى سازگەردىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىق جولىن، سيان سينحاي مەن قازاقستاندىق كومپوزيتور باقىتجان بايقاداموۆتىڭ اراسىنداعى شىنايى دوستىقتى ارقاۋ ەتكەن «مۋزىكانت» اتالاتىن قىسقا مەتراجدى ءفيلمدى ءتۇسىردى. بۇگىنگى اشىلعان كورمەنىڭ ەكسپوزيتسياسىندا سازگەردىڭ قىتاي مەن پاريجدە وقىعان جىلدارى، دوستارىمەن بىرگە تۇسكەن، پرولەتارلىق، مۋزىكالىق مادەني شارالارعا قاتىسقان، ايەلى تسيان يۋنلين جانە قىزى  نينامەن بىرگە تۇسكەن وتباسىلىق فوتوسۋرەتتەردەن تۇراتىن 60-قا جۋىق سۋرەت، لۋ سين اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىنا جازعان وقۋ قۇرالدارى، رەسەي، قازاقستان، موڭعوليادا ءومىر سۇرگەن جىلدار، مۋزىكالىق پارتيتۋرالارى، سيان سينحاي جانە بايقاداموۆتار وتباسىلارىنىڭ اراسىنداعى دوستىق ىقىلاسقا تولى جىلداردى بەينەلەيتىن فوتولار قويىلدى. كەشتە قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ ستۋدەنتتەرى جۇمانياز قانات پەن امانباي نۇرعالىمنىڭ ورىنداۋىندا سيان سينحايدىڭ كانتاتالارى شىرقالىپ، جۇرتشىلىقتى اسەرلى سەزىمگە بولەدى.

ساپارباي پارمانقۇل،

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار