وبلىس نارىعىندا «لاۆرا» دەگەن اتپەن بەلگىلى ماي ساپاسىنىڭ جوعارىلىعىمەن دۇكەن سورەلەرىندە كوپ جاتپايدى, تۇتىنۋشى ونى ىزدەپ ءجۇرىپ الادى. ەندى «پرومبازا-7» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ارقىلى 1 ميلليارد 700 مىڭ تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىپ, تازارتىلعان ماي ءوندىرۋدى قولعا الدى. بۇل وبلىستاعى تازارتىلعان وسىمدىك مايىن وندىرەتىن العاشقى قۋاتتى ماي زاۋىتى بولىپ تابىلادى. سوڭعى جىلدارى قوستاناي وبلىسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبى شيكىزاتتىڭ الدىنا شىققان بولاتىن. ادەتتە, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ كاسىپورىندارى كوبىنە قوستاناي قالاسىنىڭ اينالاسىنا ورنىعاتىن. مىنە, ەندى سول وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ بىرەگەيى وبلىس ورتالىعىنان الىس فەدوروۆ اۋدانىنان ورىن تەپتى. بۇل قارا توپىراقتى قۇنارلى وڭىردە كۇنباعىس تا, زىعىر دا ەگىلەدى. سوڭعى جىلدارى وبلىستاعى ەگىن القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ جىلدام ءجۇرىپ جاتىر. ديقاندار بيدايدىڭ القابىن ازايتىپ, نارىقتا باعاسى قىمبات ءارى ءوتىمى جاقسى مايلى داقىلدارعا بەت بۇرا باستاعان.
– جاڭا ماي زاۋىتىنىڭ ينفراقۇرىلىمى وبلىس بيۋدجەتى ەسەبىنەن مۇمكىن بولدى. اۋدانعا كەلىپ تۇرعان گاز قۇبىرىنا جالعانىسىمەن زاۋىت تولىق جۇمىس ىستەي باستايدى. گاز قۇبىرىن وندىرىسكە جالعاۋ عانا قالدى. گازبەن قاتار وندىرىسكە سۋ دا كەرەك, ول دا وبلىس باسشىلىعىنىڭ كومەگىمەن شەشىمىن تاباتىنىنا سەنىمدىمىز, – دەيدى «پرومبازا-7» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى مۇحامەدجان اقۇلوۆ.
زاۋىتتا ماي ەكى جەلى ارقىلى وندىرىلەدى. بۇرىننان جۇمىس ىستەپ تۇرعان جەلىدە تۇتىنۋشىعا تانىس «لاۆرا» مايى وندىرىلەدى. ال ەكىنشى جاڭادان ورناتىلعان جەلىدە سىعىلعان ماي ودان ءارى تازارتىلادى. مۇحامەدجان اقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, تازارتىلعان ماي تەك ەكسپورتقا ارتۋعا باعىتتالعان. كاسىپكەر ءونىمدى وتكىزۋدەن ەشقانداي قيىندىق بولمايتىنىن دا ايتتى. تازارتىلعان وسىمدىك مايىنا قىتايدا دا, رەسەيدە دە, وزگە ەلدەردە دە سۇرانىس جوعارى. زاۋىت شيكىزاتتى وبلىس وڭىرىندەگى, كورشى رەسەيدىڭ ىرگەلەس شارۋاشىلىقتارىنان ساتىپ الادى. كۇنباعىس كۇنجاراسىنان مال جەمى دايىندالادى. جاڭا ماي زاۋىتىن وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ارالاپ, ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋعا دايىن ەكەنىن كوردى. جاڭا زاۋىت تولىق قۋاتىنا كوشكەندە مۇندا 30 ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
ماي زاۋىتى اشىلعان كۇنى فەدوروۆ اۋدانى ورتالىعىنا كوگىلدىر وتىن دا كەلدى. سەلو ىشىندەگى گاز قۇبىرلارىنىڭ وتكەن جىلى باستالعان قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ سەلوعا گاز بەرۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ, تۇرعىنداردى قۋانىشىمەن قۇتتىقتادى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اياسىندا فەدوروۆ سەلوسىن گازبەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز. وسىدان ەكى جىل بۇرىن ۇلكەن ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان بولاتىن. رۋدنىي قالاسىنان باستالعان 68 شاقىرىمدىق قۇبىر قاشار كەنتى ارقىلى فەدوروۆ اۋدانىنا جەتكىزىلگەن ەدى. ەندى وتكەن جىلى فەدوروۆ سەلوسىنىڭ ىشىنە قۇبىرلار جۇرگىزىلە باستادى. مۇنىڭ بارلىعى پرەزيدەنتىمىزدىڭ قامقورلىعى ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر. گاز ادامدار تۇرمىسىن كورىكتەندىرىپ, ءال-اۋقاتىن جاقسارتادى, – دەدى ارحيمەد بەگەجان ۇلى.
فەدوروۆ سەلوسىندا كەلەسى جىلدىڭ مامىر ايىندا گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى, ال كۇزگە قاراي ءۇشىنشى كەزەڭى تولىق اياقتالادى.
– اۋىلداستاردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. گاز دەگەن راحات عوي, ءارى تازا, ءارى جىلى, ءارى ارزان. وت جاعۋدىڭ بەينەتىنەن ارىلاتىن بولدىق. ەلباسىنا, وبلىس, اۋدان باسشىلارىنا, گازشىلارعا ۇلكەن راحمەت! – دەپ, اقجارما قۋانىشىن ءبىلدىردى فەدوروۆ سەلوسىنىڭ تۇرعىنى رىسالدى ەسمۇحامبەتوۆا.
اۋداندا 3000 ابونەنت – 12 مىڭ ادام كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن كورەدى.
سول كۇنى اۋدان ورتالىعىنداعى مادەنيەت سارايى فەدوروۆتىقتارعا لىق تولدى. اۋداننىڭ قۇرىلعانىنا 90 جىل تولۋ مەرەكەسى اتاپ ءوتىلدى. ەلباسى « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا: «ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ كوكجيەگى توعىسقان كەزدە ۇلت تاريحى باستالادى» دەگەن بولاتىن. فەدوروۆ اۋدانىنىڭ تاريحى دا ەل, ءوڭىر تاريحىنىڭ ءبىر بولشەگى. وسى مەرەيلى مەرەكەگە بايلانىستى سالتاناتتى جيىندا اۋدان اكىمى ءتاۋبا يساباەۆ ءوڭىر تاريحىن, اعا ۇرپاقتىڭ ەرلىگى مەن ەڭبەگىن بايانداپ بەردى. 1928 جىلى قۇرىلعان اۋداننىڭ باي تاريحى بار. بۇل ءوڭىر ۇجىمداستىرۋدىڭ, اشتىقتىڭ, ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ, سوعىستىڭ الاپات قاسىرەتى مەن قيىندىقتارىن باستان كەشتى. تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەر يگەرىلدى. بۇل اۋداننان 2 كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, 12 سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى شىقتى. فەدوروۆ اۋدانىنىڭ ديقاندارى بيىل گەكتار اينالىمىن 16,5 تسەنتنەردەن كەلتىرىپ, 500 مىڭ توننا استىق جينادى.
قازىر اۋىل دامۋدىڭ جاڭا جولىنا ءتۇستى, فەدوروۆ اۋدانى دا سولاردىڭ قاتارىندا. جىل سايىن اۋىل شارۋاشىلىعىمەن قاتار ءوندىرىس, وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوسىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك باعدارلامالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. وڭدەۋ ونەركاسىبى اۋىلدى الەۋەتتەندىرەدى, جولدىڭ تۇزەلىپ, گاز, سۋ قۇبىرلارىنىڭ كەلۋى تۋعان جەردى اجارلاندىرادى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي وبلىسى,
فەدوروۆ اۋدانى
