ۇلى ۇستاز ءھام جاس تۇلپارلار
ول – ۇستاز-تىن.
شاكىرتى دە ەمەس ەم.
ءدارىس العام,
وقىتپادى دەمەسەڭ.
ال جۇرەگىم بۇلقىناتىن,
تۋلايتىن,
تىعىلىپ كەپ قوڭىر ۇنگە بولەسەم.
ول – ۇستاز-تىن.
شاكىرتى دە ەمەس ەم.
ءدارىس العام,
وقىتپادى دەمەسەڭ.
ال جۇرەگىم بۇلقىناتىن,
تۋلايتىن,
تىعىلىپ كەپ قوڭىر ۇنگە بولەسەم.
ول – اكە-ءتىن.
بالاسى دا ەمەس ەم.
بىراق كوڭىلىم ول بار جەردە نەگە اسەم؟!
ويتكەنى مەن ۇلىنداي بوپ ۇلىنىڭ,
ءوزى بولىپ وزىمەنەن كەڭەسەم.
توگىلەتىن ءتىل كومەيدەن,
وي – ىشتەن.
ءنارىن, ءارىن قۇنىعىپ كەپ تويا ىشكەم.
العاش سوندا سەزىنىپ ەم,
كەي-كەيدە
الاسانىڭ بولاتىنىن بويى ۇستەم.
قازاعىمنان تۋعىزعان ءنان اسىلدى,
ماقتان ەتەم جيىرماسىنشى عاسىردى.
كوكتى جەرگە,
جەردى اسپانعا شىعارىپ,
قاقپاقىل عىپ ويناتاتىن جاسىندى.
ءسوزى – باتا,
ال ءدارىسى – يمانداي.
ەلتىپ ەرىپ كەتكەن بىزدە كۇي قانداي!
جانارىمىز قادالاتىن ءبىر اۋماي
كەڭ ماڭدايعا
ۇلت تاعدىرى سىيعانداي.
ۇشقىر ويمەن ءسىڭىپ كەتىپ ماڭايعا,
ىلەسۋشى ەك قۇنانبايعا,
ابايعا.
سىڭعىرلاعىش اق شولپىلى توعجاننىڭ
سىلەكەيىن ءبىر جۇتساق دەپ قالايدا.
ەرۋشى ەدىك,
كورۋشى ەدىك بيلەردى.
شىڭعىستاۋدى بويلاي قونعان ۇيلەردى.
قىزىل-جاسىل قىنامەندە قىزدىرعان
تالايلاردىڭ ىستىق تىلدەن كۇيدى ەرنى.
انمەن,
كۇيمەن ويدى, بويدى قاندىرىپ,
قارسى الۋشى ەك قىردان قىزىل تاڭدى ۇرىپ.
تىرىلەتىن سانامىزدا سارجايلاۋ
كۇمىس كومەي كۇلكىسىمەن جاڭعىرىپ.
جانىمىزدى شەرتىپ, ءتۇرتىپ جاڭعىرىق,
ەستەلىك كەپ,
ەستەن مۇلدە تاندىرىپ,
اتقان سوناۋ شىڭعىستاۋعا تاڭ ك ۇلىپ,
جەتۋشى ەدىك ءبارىن مۇندا قالدىرىپ.
اق ءسۇت ساۋعان تاسپا جولمەن تالايعى
اي باستايتىن ەربول مەنەن ابايدى.
تاقىم باسىپ ءبىز دە ءبىر-ءبىر جورعاعا,
ەرەتىنبىز قاسىپ قويىپ سامايدى.
اي اۋەنى سىڭسىپ جەتىپ قۇلاققا,
شومىلاتىن ساز بوپ اققان بۇلاققا.
ءتۇن قوينىنان پەيىشكە ەنىپ كەتەسىڭ,
پەرىشتەلەر كولبەڭدەگەن قىراتتا.
ءارىن, ءنارىن جۇتىپ, تۇتىپ دالاڭنىڭ,
جاڭارادى,
جاڭعىرادى ساناڭ مىڭ.
تۇرشىگەسىڭ,
كۇرسىنەسىڭ,
كۇلەسىڭ,
عالاماتىن سەزگەندەي بوپ عالامنىڭ.
سەن كەتەسىڭ شەشەن تىلگە ىلەسىپ,
ەرجەتەسىڭ كەۋدەڭ تولا مۇڭ ءوسىپ.
عاجابىمەن,
ازابىمەن تاڭدانتىپ,
اشىلادى ءبىر ەسىكتەن ءبىر ەسىك.
ول – ۇستاز-تىن.
شاكىرتى ەدىم ۇمتىلعان.
كوكىرەككە سىر ۇيالاپ,
مۇڭ تۇنعان.
«ءبارى, ءبارى سول دانادان!» دەر ەدىم
ازاماتقا اينالا السا بۇل تۇلعام.
* * *
بولەپ نۇرعا قارا كوزدەن تارقاعان,
«ساربالا!» دەپ قاعۋشى ەدى ول ارقادان.
بىلمەپپىن عوي نازارىندا جۇرگەنىن
ۇلى ۇستازدىڭ مىنا مەندىك ءار قادام.
كىشكەنەدەن باستالارىن ۇلىلىق
بىزدەر ءالى سەزبەگەن كەز ۇعىنىپ.
تانۋ قايدا تاپ باسارداي
اداسپاي,
كەۋدەمىزدە جاتقان سىردى بۇعىنىپ.
…ۇمتىلعانمىن قيىندىققا ارمانمەن,
قۋدىم ونى ءۇمىت اتتى تارلانمەن.
ايتەۋىر ءبىر جاتقان ءىشتى كەمىرىپ,
حاس جازۋشى بولسام دەگەن بار-دى اۋرەم.
شىقپاۋشى ەدىم كىتاپحانا زالىنان,
كەيدە مۇڭعا,
كەيدە نۇرعا مالىنام.
قارا كوزدى قاسىمداعى ەلەمەي,
قارا كوزىن وتكەندەردىڭ ساعىنام.
قيال شىركىن شارىقتاتىپ بيىككە,
كەزەك قامار سۇيىنىشكە,
كۇيىككە.
بەكەتىنە اينالدىرىپ عارىشتىڭ
قالا ورناتام ءوزىم تۋعان كيىككە.
قانات ءبىتىپ,
كوڭىل سامعاپ سوندايدا,
باقىت دەگەن ءوزى ىزدەپ كەپ قونباي ما.
كۇنمەن بىرگە جەردى اينالا زىمىراپ,
سۇلۋ بيكەش – سوزاسىڭ عوي قولدى ايعا!
راس, راس
اي بيكەشتەي بار قالقام.
سىر, جىرىمدى سول ارۋعا ارتا العام.
بوگىپ, ەرىپ وتىرعاندا سەزىمگە
الدەبىر قول قاعىپ قالدى ارقامنان.
– «ءاۋ, ساربالا! –
ءاي, كەرىمسىڭ سەن بۇگىن.
جالقاۋلىقتى وزىڭدەي بوپ جەڭدى كىم.
ارتىعىمەن تولدى,
ماقتاۋ بولماسىن,
تايبۋرىلداي ءدال قىرىق كۇن كەمدىگىڭ.» –
كۇلدى ۇستاز.
ايمالادى كوزىمەن.
اناۋ جۇزدەن ءبىر جىلىلىق سەزىنەم.
قيپاقتايمىن,
ءمۇدىرىسسىز وتسەم دەپ,
سىنشىل كوزدىڭ ىمىراسىز تەزىنەن.
– تىڭدا, ۇلىم, قۋىستانباي سەن مەنەن…
تاپتىم جاستى ءار مەن نارگە شولدەگەن.
نۇسقاپ ساعان جاڭا ءجون مەن جوبانى,
تاعدىرىڭا كيلىگەمىن كولدەنەڭ…
* * *
كيلىكتى راس تاعدىرىما سول اعام,
ونەگەسى ۇلگى تۇتار مول ادام.
باعىتىمدى مۇلدە وزگەرتىپ جىبەردى
تالتىرەكتەپ ءوزىم سالعان جوبادان.
«تارت ىلگەرى!
ورگە قادام باس!» دەۋگە
قۇلشىنىسپەن كونەدى عوي جاس كەۋدە.
«ميىڭدى ۇشتار ينجەنەردىڭ وقۋى!»
دەگەن مۇقاڭ.
تارتىپ كەتتىم ماسكەۋگە!
دومالاتتىم سولاي ورگە تاسىمدى.
جۇلدىز – ارمان قارسى الدىمنان شاشىلدى.
ونەرى مەن ونەگەسىن ۇسىنىپ,
تالاي قاقپا,
تالاي ەسىك اشىلدى.
قۇنىقتىم دا سول تۇنىقتان جۇتتىم مەن.
ء؟دامىن, ءنارىن مول سىمىرتكەن تۇتتىم دەم.
بوگەمالار اۋاسىندا اۋناقشىپ,
ارالاستىم تالاي عاجاپ مىقتىڭمەن.
تەاترى,
مۋزەي,
سالون…
فورۋمى
ءبارى, ءبارى – عىلىم, ءبىلىم قورىعى.
قىل اياعى افيشاسى كوشەنىڭ –
ەكىنشى ءبىر جوعارى وقۋ ورىنى.
كەلدى ايتقانى ۇلى ۇستازدىڭ اينىماي,
قۇشتىم كوكتى,
كەڭ قۇشاعىن جايدى دا اي.
جۇماعىما ەنىپ كەتتىم ەنتەلەپ,
بولىپ كەتتى وكسىك – كۇلكى,
قايعى – ماي.
وتە بەردى اي بوزارىپ,
كۇن ءىرىپ.
ءار ساتىمنەن تۋىنداتىپ مىڭ ىلىك.
ءتاتتىسىن دە,
قاتتىسىن دا,
ءدامدىسىن
ءدال «گۋبكاداي» الا بەردىم ءسىمىرىپ.
* * *
كوكەيىمدە ءتىرىلىپ سان تاقىرىپ,
شىعارداي بوپ شەدەۆر بوپ اتىلىپ
جۇرگەن كەزدە,
دەكانىما «زۆانداپ»,
قوناقۇيگە الدى مۇقاڭ شاقىرىپ.
قۋاندىم دا اسىپ-تاسىپ,
ءاي, جاندىم!
«قادىرلىسى بولدىم شىركىن قاي جاننىڭ!»
جۇرەكسىنىپ قاقتىم دانا ەسىگىن
اشىپ قالدى… بولاتحانى تايجاننىڭ.
بۇرىن ونى تانىماعام, بىلمەگەم.
جەتكىزدى ۇلدى مۇقاڭ شەشەن تىلمەنەن.
سول ۇلاننان وسكەن قىران دوسىم بوپ,
ەكەۋمىزدى العان باۋراپ كۇللى الەم.
ەرمىز,
شەرمىز
ءبىز قازاق بوپ جاي ۇقساق,
جاعىنۋدان,
تابىنۋدان ايىقساق.
سول تەڭدىكتى ۇلى مۇقاڭ سەزدىرتتى
جانىنداي كەڭ داستارقانىن جايىپ ساپ.
ەركىن ەدىك قويمايتىن تۇك مۇڭدى ەلەي,
بەيىل بەردىك باس شۇلعۋمەن ۇندەمەي.
قۇنارلى ىشكە ءدان سەبەرىن ۇقتى ما,
ويدى بيلەپ اقتارىلدى-اۋ ءتىل-كومەي.
«– وۋ, سوفىجان, سالام تاعى ەسىڭە.
دارىندى – سەن بولمىس حاقتىڭ دەسى دە.
ەشكىم وقىپ بولا المايدى قالامگەر
قالامگەرلىك – ءتاڭىر بەرگەن نەسىبە.
ونىڭ جاۋى – جالماۋىزداي جالقاۋلىق,
قۇدىرەتتى جىبەرەتىن اڭقاۋ عىپ.
ادىلدىكتەن ءسال اداسىپ كەتتىڭ بە,
ىلەسەدى يتتەي ءۇرىپ سان داۋرىق.
تۇتاس ۇلتتى ۇشپاق ەتپەس جەكە رۋ
ازاپ جولى – ازاتتىقتى كوتەرۋ.
باردىڭ ەمەس,
اردىڭ ءسوزىن ارداق تۇت,
ءبىر عۇمىردا بولماق ەمەس ەكى ءولۋ.» –
ءسال كىدىردى.
الدى دەمدى سولىقتاپ.
ىشكە كۇيىك…
الدە الدەنە تولىپ قاپ.
مەن وتىرمىن كەزدەسكەندەي تاعدىرعا.
نە بولارىن الداعىمنىڭ جورىپ قاپ.
« – ادالدىقتان باسقانى ۇندەپ نە دەرمىن,
كوپ ءانىڭدى كولەڭكەلەپ كومەر مۇڭ.
شىن شىرىلداپ ىزدەپ تۇسسەڭ شىندىقتى,
مول بولادى-اۋ قياناتشىل كەدەرگىڭ.
كەدەرگىنى كەسىپ وتەر سەس كەرەك.
از-اۋ بىزدە ءجون ۇعارلار ەستى ەلەپ.
تىعار سولار قىزىل ءتىلدى كومەيگە,
ءسوز ونەرىن شارىقتاتار كەستەلەپ.» –
بوگەلدى دە ۇلى مۇقاڭ كۇرسىندى.
ەرتەڭگى ەمەس,
ماعان سول ءسات مۇڭ ءسىڭدى.
«قاسيەتتى ءبىر قاسىرەت القىمداپ,
قالمايدى-اۋ», دەپ شەشتىم بىلەم تىلسىمدى.
سول كۇرسىنىس – ازاپتى ءىشتىڭ ىشقىنى,
كوبەيگەن سوڭ كوپ كۇيىكتىڭ قىشقىلى.
ءسونىپ جانىپ,
ءسونىپ جانىپ قينالدى,
اناۋ كوزدىڭ,
الاۋ كوزدىڭ ۇشقىنى.
«– … كوتەرە الساڭ قارا ءسوزدىڭ ازابىن,
جازۋشىلىق – ەڭ اۋىرى جازانىڭ.
كەيدە ماقتاپ,
كەيدە داتتاپ قۇبىلار
بىردە ولاي,
بىردە بىلاي قازاعىڭ.
تاعدىر-توزاق سالسا دا سان قارماعىن,
سول قازاعىڭ بولسىن ءامان ارداعىڭ.
مەرت ۇڭعىسى قادالسا دا كەۋدەڭە,
تۋرالىعىن جوعالتپاسىن ارداعى ءۇن.
ازامات بوپ,
ساقا شىعىپ كەنەيىم,
كوتەرەتىن سەندەر ەلدىڭ مەرەيىن.
ءبىز جاساعان قاتەلىكتى جاساتپاس
ءۇش كەسەلدىڭ ءتۇسىن تۇستەپ بەرەيىن:
ەم-دوم ءۇشىن جاساپ اراق, شاراپتى
تالاي ۇرپاق كادەسىنە جاراتتى.
… دارۋگە دەپ تارتىپ ىشكىن,
ۋ قىلماي,
قاماماسىن دەسەڭ ويدى اباقتى.
قالامگەرلىك تۇسسەڭ قىرعىن دوداعا,
تەمەكىگە, ۇلىم, بىراق جولاما.
ءتۇتىن ىستاپ كەڭ سارايداي كەۋدەڭدى
اينالتادى ازىناعان مولاعا.
تۇت جادىڭا مىقتاپ ۇعىپ,
ءاي, بالا!» –
كوز قادادى.
باس يزەدىم جاي عانا.
تۇلا بويىم شىمىر-شىمىر,
قان ىسىپ,
قىزىل-جاسىل بولىپ كەتتى اينالا.
« ۇلىم!» دەدى-اۋ اياماستان جىلى ءۇنىن.
ۇلىمىن با شىنىمەنەن ۇلىنىڭ.
ايتقانى كەپ بولسام مەن دە قالامگەر
«ۇلتىم!» دەر ەم ۇزىلگەنشە ج ۇلىنىم.
ىڭىراندى كومەيلەتىپ ءبىر ءۇندى,
تولقىعانىم ءسىرا وعان دا ءبىلىندى.
يىعىمنان الاقانى سيپادى,
دۋ ەتە قاپ ءسۇيىنىشىم ءتىرىلدى.
جاندىم بىلەم…
قاندىم بىلەم مەيىرگە,
سۇڭگىپ كەتتىم مىناۋ شالقار پەيىلگە.
ىقىلاسى نەگە ۇنەمى اۋمايدى
اسقار تاۋداي ىلگەرگىنىڭ
كەيىنگە؟..
«– تويدان قايتقان,
بال بازارى تارقاعان,
اقىل ايتقىش دەسەڭدەر دە قارت ادام,
تاعى ساعان: «اۋلاق بول!» دەپ ايتامىن
ەركىڭدى ۇرلار قۇمار ويىن – كارتادان.
ءتۇسىندىرىپ ايتقىزدىرماي «نەگەسىن»,
بەرى ىسىردى ەتكە تولى تەگەشىن.
«– وۋ, بولاتجان, قۇلاققاعىس ساعان دا,
ەكەۋىڭە ورتاق مىناۋ كەڭەسىم.
وتباسىنىڭ ءتۇپ نەگىزى – اتا-انا.
اكە – قازىق.
بەرەكەسى – وتانا.
انا ءتىلىن اق سۇتىمەن ەمىزىپ,
سالت-ءداستۇرىن سىڭىرەتىن بوتاعا.
ءبىز – پاقىرمىز
ۇلى ۇردىستەن جاڭىلعان.
ۇرپاقتارى ۇلت يسىنەن قاعىلعان.
ايەل الىپ ورىس, تاتار, باسقا ەلدەن
وكىنىشپەن بارماق تىستەپ,
سان ۇرعان.
«بولمادى ۇلتتىڭ ارۋىنان, ءاي, تەڭىم!
وقىماعان!» دەپ كىنالاپ قايتەمىن.
اشپاعانمەن ينستيتۋت ەسىگىن
ولارعا دا نۇرىن توككەن اي تەگىن.
تەڭەسەتىن ۇل, قىزىمىز جەتتى كۇن.
وقىپ جۇرگەن ۇلت اياشى كوپ بۇگىن.
قانداستارمەن باس قوسىڭدار, ۇلدارىم,
ساقتاپ قالار حالقىڭ سوندا تەكتىگىن».
تاستاي سالدى الاقانعا يەگىن.
مۇڭ كومكەردى ۇياڭ كوزدىڭ جيەگىن.
ويلادى ما العان جارىن وزگەدەن,
ساعىندى ما ورىستاردىڭ جيەنىن.
بارا جاتتى جانار ءوشىپ, جۇمىلىپ.
مەن وتىرعام ءسوزىن جۇتىپ قۇنىعىپ.
ۇلى ادامنىڭ مۇڭايعانىن كورگەندە,
ءتۇيىن وكسىك جەتتى وڭەشكە تىعىلىپ.
ساۋلەسى ويناپ,
سىرعانادى جىلجىپ كۇن.
مۇقاڭ مۇڭىن,
مەن ءتۇيىندى قىلعىتتىم.
كوڭىلدەردىڭ ءۇنسىز, مۇڭمەن تابىسقان
تىلسىم ءساتىن ايتا الادى سىر عىپ كىم؟..
نە تابارمىن قوپارعاندا اقتارىپ,
ايىرعاندا باستان ءبولىپ جاقتى الىپ.
ءار ادامنىڭ قۇپياسى – جۇمباق قوي,
قالا بەرسىن سول ءبىر تىلسىم ساقتالىپ.
كەنەت مۇقاڭ داۋسىن قىرناپ كەنەدى.
ال كوزدەر شە؟..
قوس شىراق نۇر توگەدى.
ءبىر جىپ-جىلى تولقىنعا وراپ دەنەنى
مامىراجاي راقات كۇيگە بولەدى.
«مەن بە مىناۋ؟»
وزىمە ءوزىم سەنبەستەي,
كۇي كەشەمىن ىڭكار ءساتىم سونبەستەي.
«جارىق جالعان تەك مەن ءۇشىن جارالعان,
سول جالعاندا عۇمىر كەشەم ولمەستەي!»..
ىلەزدە الگى كۇي تولقىننىڭ بۋى ءىرىپ,
سارساڭ تىرلىك اپشىنى تەز قۋىرىپ,
سول تولقىننان سۇپ-سۋىق قىپ ويىمدى
الا قويدى وپ-وڭاي-اق سۋىرىپ.
«– بۇل ماسكەۋدە ءبىر مىڭ قازاق جاس بار دا
تىگەم كوزدى ىرزالىقپەن اسقارعا.
ەرتەڭ سەندەر ءبىر-ءبىر مامان بولىپ اپ,
الاش داڭقىن جازاسىڭدار اسپانعا.
ال بىزدەر شە؟..
تاس ءتۇيىن بوپ جۇدىرىق
قارسى اتىلدىق… تۇردىق…
جاتتىق جىعىلىپ… – »
ءۇزدى ءسوزىن,
ءۇزدى ويدىڭ تولقىنىن
كومەيىنە كۇرسىنتكەن دەم تىعىلىپ.
سۋدان جۇتتى ءسال بوگەلە كىدىرىپ,
كەتكەندەي مە جانى سىزداي ءتۇڭىلىپ.
ىقىلىق قىپ اتتى بىلەم كەيىسىن
ءوز ىشىنە ءوز كوزىمەن ءۇڭىلىپ.
«– قۇلاش سوزدىق…
تابا المادىق كەمەردى.
ءتىلىم-ءتىلىم…
دالاڭ تىڭنان نە كوردى؟
سور دالاڭا سۋ سەبەردەي, ءور ۇرپاق,
جاس تۇلپار بوپ بەرەرمىسىڭ ونەردى؟…
تالاپ جاتىر بايلىعىڭدى قازىپ اپ,
جەر قوينىندا ۇلتتىڭ ءانى, سازى قاپ.
مەن جىلار ەم,
ەل قوسىلسا شەرىمە
كەۋدەمدەگى جەلمەن بىرگە ازىناپ.
سورىپ جاتىر,
ورىپ جاتىر بارىمدى,
كورگە تىعىپ كومەيدەگى زارىمدى.
جاسار ما ەدىك تۇتاس ەل بوپ تىك تۇرىپ,
باسقاشا ەتىپ سوناۋ «تۇنگى سارىندى».
ويلاعاندا ەرتەڭگىسىن ەلدىڭ دە,
بەزىپ كەتەر جەر تاپپايمىن مەن مۇلدە.
تاۋسىلارىن نەگە ايتپايمىز حالىققا
شاشىپ, تاسىپ, تالاپ جاتقان كەننىڭ دە.
جوعالتقاندا كىم ۇياتىن,
كىم ەسىن,
جىلاي الماي,
جىندى ادامداي كۇلەسىڭ.
كەشىرەر مە مىنا ءبىزدى كەلەشەك
توناتقاندا ۇرپاقتاردىڭ ۇلەسىن.
تۋلاقتاي بوپ تارىلعاندا اسپانىڭ,
عاسىر بولار قياناتشىل قاسقاعىم.
ۇلتتىڭ قامىن جاتپاي-تۇرماي ويلاڭدار
كوزى اشىق,
ۋاي, ماسكەۋلىك جاستارىم!
يمپەريا – بۇيرەگىندەي سيىردىڭ.
سىعىندىسى ول بولەك-بولەك ءۇيىردىڭ.
ىدىرايدى,
ۇزامايدى الىسقا
دۇمپۋىمەن: «ازاتتىق!» دەر قۇيىننىڭ.
سەنەم سوعان,
سەنەم مىناۋ سەندەرگە.
شيرىعاتىن
داۋىل جەردى جوندەردە.
… ەرتەڭ جاتىپ,
جاساتام دا وتانى
جاڭا كۇشپەن اتتانامىن مەن دە ەلگە». –
ءسال جىميدى,
كوزى بىراق كۇلمەدى.
بوساتپادى قۇرىش كوڭىل ىلگەگى.
كەۋدەمىزدى قاققانىمەن – تىلدەگى,
ىستىق ماگما قالدى اتىلماي دىلدەگى.
توگەر سىرى,
شەرتەر شەرى كوپ ەدى-اۋ
بوساي بەرىپ,
شەشىلمەدى-اۋ كونە باۋ.
ءبىز سەزە الماس ۇرەي تىزگىن تارتقىزىپ,
ەڭسەنى ەزەر قۇپيا ءزىل تونەدى-اۋ.
ءۇزىپ الماي ىزگى ءۇمىتىن تىم ارىق,
شەر-شەمەننىڭ شەتىن ءسال-ءسال شىعارىپ,
جەل وتىندە قالا بەردى باتاگوي
تابا الماستان بۇل پانيدەن قۇمار ىق.
* * *
ويعا باتتىم,
مۇڭدى كەشتىم ەڭبەكتەپ:
«يمپەريا زاۋالىمەن تونبەك كوك!
جارارمىز با بۇگىن تۇياق سەرپۋگە؟
كەشە عانا قىرعىنىنا كونبەپ پە ەك…
اياپ قاپ ەك وتتى وڭەشتەن نەمىزدى,
ۇلتتى ساقتار سىندىرتپاپ پەك نەگىزدى.
قاندى جاستى ماسكەۋ قيناپ ەمىزىپ,
جاساماپ پا ەد بىزدەن قۇلعا ەگىزدى.
ەل باستايتىن ەرتە ۇزىلسە ج ۇلىندار,
سەركە بولار,
ەرتىپ الار كىمىم بار؟
قىردىڭ ءتوسىن دۇبىرلەتىپ شىعار ما,
جالى وسپەگەن
ءبىز سياقتى ق ۇلىندار؟…
ق ۇلىنداردان جاس تۇلپارلار وسپەي مە,
بولات تۇياق تاس بوگەتتى تەسپەي مە.
توبەمىزدەن تونگەن زاۋال – قۇل تىرلىك
بىت-شىت بولىپ بۇلتپەن بىرگە كوشپەي مە؟..»
ويعا باتتىم.
مالشىندىم دا ارىلدىم.
بۇردىم بەتتى اق جولىنا ارىمنىڭ.
سەندىم,
ەردىم مۇقاڭ تارتقان باعىتقا:
«بولادى – دەپ – ناعىز الاش ءبارى ۇلدىڭ!»
ءاي, ءبارىبىر بوساتپايدى-اۋ مۇڭ نەمە.
كوتەرتپەيدى بۇككەن بەلدى قۇل دەنە.
كۇن نۇرىنا قاداي الماي جاناردى,
شىرەنەمىز كادىمگىدەي تۇنگە ەنە.
جات ۇعىمعا كونىپ, سەنىپ وسكەنبىز.
كۇيىك جاسىن ك ۇلىپ قانا كەشكەنبىز.
ءوز ءۇيىڭنىڭ ەسىگىنەن تەلمىرتىپ,
توردە وتىرعان جات تورەڭنەن ەسكەن مۇز.
اتىلار ما ايلى اسپانعا ءبورى تىك,
مۇز ىزعارىن توردەن قۋىپ,
ەرىتىپ.
ەركىندىكتىڭ جۇتارمىز با اۋاسىن
كەۋدەمىزدىڭ كەمىستىگىن كەڭىتىپ.
تابارمىز با ىدىراعان بىرلىكتى,
سيپاي بەرمەي مۇرت وسپەيتىن قۇر تۇكتى.
ءوز دالاڭدا ءوز داۋسىڭمەن ءان سالىپ,
وگەيلىكتەن ارشىرمىز با تىرلىكتى؟..
* * *
ايعا تولماس ارادا ءسال كۇن ءوتتى.
… مىناۋ جۇرەك نەگە وقىس ءدىر ەتتى.
تەگىن ەمەس…
تەگىن ەمەس…
اپىر-اي!
قانداي سۇمدىق ءتۇرتىپ كەتتى جۇرەكتى؟!.
«القىمدادى-اۋ ۇرەي دەگەن سۇم نەمە.
اياق استى بۇلت بۇركەندى كۇن نەگە؟
ايرىلدى ما الدەبىر جان تانىنەن,
جامىلدى ما اق كەبىنىن تۇل دەنە؟
جاقىنىم عوي كىم دە بولسا سول ادام.
ءولىم بە ەكەن ءومىر گ ۇلىن توناعان.
قاندى جاستى قارا كوزدەن اعىزىپ,
كىمدى ىزدەيمىن قاڭىراعان مولادان؟..
تەگىن ەمەس…
ۇركەك جۇرەك سەزەدى.
جەتكەن ەكەن قاي قىرشىننىڭ كەزەگى؟
مىناۋ الەم نەگە ىر-دۋىن تىيمايدى,
ورتەنگەندە ءبىر عۇمىردىڭ وزەگى…»
«اپىرايلاپ!» ءۇنسىز ىشتەي وكسىدىم.
سىرتتا بۋ عىپ
كۇن ۇشىردى كوك شىعىن.
شىرىلداعان شىبىن جانداي تىپىرلاپ,
تەرەزەمدى سابالادى كوك شىبىن.
تەسىلەمىن ماڭگىرگەندەي كوشەگە.
قۇلازىعان كوڭىل سولاي كوشە مە…
«قاسىرەتتى نەگە ۇنەمى ارقالار
ەس-اقىلعا يە ادامدىق پەشەنە؟»
زاپىراندى توككەنىڭمەن وتتەگى,
كىمگە ايتۋدى بىلە المايسىڭ وكپەنى.
… دىر-دىر ەتىپ,
قىر-قىر ەتىپ ديناميك
ءبىر داۋىستىڭ قۇلاقتى ۇڭگىپ جەتكەنى:
«شىداي الماي وتاسىنا ازاپتىڭ,
ءوتتى ومىردەن اۋەزوۆى قازاقتىڭ!..»
«نە دەپ كەتتى؟!»
ءسوندى دەي مە جارىق كۇن؟..
ءتوندى دەي مە توبەمىزدەن ازاپ كۇن؟!.
نەنى ەستىدىم؟..
وسى ما ەدى كۇتكەنىم؟..
قالاي عانا دانىشپاندى ۇكتى ءولىم؟
تۋلامايدى بۇل دۇنيە,
بىلمەي مە,
ءبىر اداممەن ءبىر الەمنىڭ بىتكەنىن؟
ءبىر ءداۋىردىڭ جوعالعانىن, وشكەنىن,
اسەمدىكتىڭ ورالماستاي كوشكەنىن.
قۇدىرەتتىڭ كوز جۇمعانىن قاپىدا
جاڭارتاتىن وتكەن كۇننىڭ ەسكى ءوڭىن.
ۇلى ولگەنىن سەزبەس قالاي جەر بۇگىن,
اناۋ كوككە نەگە اتپايدى شەرلى ءۇنىن؟
قازاعىنىڭ اقىن جانىن ارداقتاپ,
جالعاستىرار اباي جولىن ەندى كىم؟
ورتەندى عوي ۋعا تولىپ جىلان ءىش,
ۇلت سولىعىن بار ما باسار جۇبانىش.
جالعان زامان,
شىن-اق جالعان ەكەنسىڭ
جالعاندىققا باتىپ كەتتى-اۋ قۋانىش.
كىم تىيادى وكسىك جاسىن الاشتىڭ.
قالاي عانا, مۇقا-اۋ, سىزدەن اداستىم؟
ساۋ ەدى عوي كەشە عانا اعزاڭىز,
كەلمەدى مە سۇم اجالمەن تالاسقىڭ؟..
… وي, ويپى-رو-وي!
ويپىرىم-اي!
نەمەنە؟!.
ۋ بوپ تاراپ كۇدىك ەندى-اۋ دەنەمە…
سولق ەتكىزىپ سۇمدىق كۇدىك جۇرەككە
شىنىمەن-اق ميدى قاجاپ ەنە مە؟!.
وي, ويپىراي!
قورقامىن با سەزىكتەن؟..
ءبىر تۇيسىكتەن لاققانىم با بەزىپ مەن.
توتەنشە كەپ, كيىپ-جارىپ بۇل ءولىم
قالاي عانا تۇتقيىلدان كەزىككەن؟
ساۋ ەدى عوي…
تىڭ ەدى عوي ولمەستەي.
توسىن ءولىم!..
كوڭلىم مۇلدە سەنبەستەي.
قالاي ەندى,
قايتىپ ەندى جۇرەرمىن
كۇدىگىممەن كىنالىگە: «سەن!» دەسپەي.
تىرەپ قويىپ شىڭىراۋدىڭ شەتىنە,
ىرەپ قويىپ كەك قانجارىن ەتىنە,
ايتا الاتىن كۇن تۋار ما, شىركىن-اي,
قاس سۇمدىعىن قاسكۇنەمنىڭ بەتىنە.
نەگە عانا وتاسىنا كوندى ەكەن,
بولعانى ما
دالام بوتەن,
ەل بوتەن؟
قالاي عانا كرەملگە جاقپادى,
ادامزاتتىڭ اۋەزوۆى – ەر كوكەم؟!.
مىناۋ كەۋدەم وقىس ۇركىپ ءدىر ەتكەن
قورقىنىشىن قۋا الار ما جۇرەكتەن.
«وتان ءۇشىن!» دەپ ەندى ءبىز كەشەگى
تابىسا الار ەكەنبىز بە تىلەكپەن؟
ايتاتىنداي سول ۇراندى قايتالاپ,
جىرتا قويار ەندى وڭەشىن قاي تاماق.
ەرنىمىزدەن سۋىرىپ اپ قاشانعى
تارتىلادى تەك سولارعا باي تاباق؟..
… ساۋ ەدى عوي كەشە عانا ارىسىم,
باتقانى ما سۋ تۇبىنە ارى ءۇشىن.
تاۋىق پا ەدىك باسىپ, جانشىپ ءبىر-ءبىرىن
تەرىپ جەيتىن قوجاسىنىڭ تارىسىن؟..
ىزدەمەيمىز ەردىڭ قۇنىن نەگە ءبىز,
نەگە جانعا قۇلدىق ۋىن ەگەمىز؟
كونە بەرسەك,
توگە بەرسەك قاندى جاس
تاپتالماي ما تاس تاباندا توبەمىز.
ءتۇن تۇنەگىن جاس تۇلپارلار قۋادى.
شاشىرايدى دالاما تاڭ شۋاعى.
ەركىندىگى,
نۇرلى ەرتەڭى الاشتىڭ
جاس تۇلپاردىڭ تۇياعىنان تۋادى!
سەنەم سوعان!
سوفىيان (سوفى سماتاەۆ).
الماتى.
