جىل سايىن الەمدە 15 ميلليونعا جۋىق بالا شالا تۋىلادى. ياعني, ءار ون ءسابيدىڭ بىرەۋى ايى-كۇنىنە جەتپەي دۇنيە ەسىگىن اشادى. بالانىڭ شالا تۋىنىڭ سەبەبى كوپ, دەيدى ماماندار. بۇل – ەڭ الدىمەن ايەلدەردىڭ كەش بوسانۋى, بەلسىزدىكتەن ەمدەلەتىن دارىلەردى كوپ قولدانۋ, بوسانۋدى نەگىزسىز ەرتە ىنتالاندىرۋ, كەسار تىلىگى ءادىسىن قولدانۋ, قورشاعان ورتانىڭ زياندى فاكتورلارىنىڭ ۇرىققا كەرى اسەرىن تيگىزۋى, جۇكتىلىك ۋاقىتىندا اناسىنىڭ قاتتى كۇيزەلىسكە ۇشىراۋى, اياعى اۋىر ايەلدىڭ الدەبىر جاراقات الۋى جانە تاعى دا باسقا كوپتەگەن سەبەپتىڭ زاردابى بولۋى مۇمكىن. ارينە ادام تابيعاتىندا اناعا پەرزەنتىن 9 اي كوتەرۋ ءتان. الايدا شالا تۋعان سابيلەردىڭ 1 ميلليونعا جۋىعى كوپ ۇزاماي شەتىنەسە, كوپشىلىگى ءتۇرلى اۋرۋدان زارداپ شەگىپ, مۇگەدەك اتانادى. ستاتيستيكا بويىنشا مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋ شالا تۋعان بالالاردىڭ ءولىمىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى.
شالا تۋعان شاقالاق تۇگىلى, ايى-كۇنى تولىق جەتكەن بالانىڭ دا جەتىلىپ كەتۋى وڭاي ەمەس. ال سالماعى 1 كيلوعا جەتپەيتىن, تىپتەن جىلاي المايتىن, ەمۋگە كۇشى جوق, ونىڭ ۇستىنە كەيبىر ورگاندارى, ورتالىق نەرۆ, تىنىس الۋ, ءزار شىعارۋ سياقتى جۇيەلەرى ءجوندى جەتىلمەگەن بالانىڭ قاتارعا قوسىلىپ كەتۋى قايدان جەڭىل بولسىن؟! دارىگەرلەر قوعامنىڭ انالاردىڭ مەرزىمىنەن ەرتە بوسانۋىن, تومەن جانە تىم تومەن سالماقپەن تۋاتىن بالالار پروبلەماسىن ءالى تولىق باعالاي الماي وتىرعانىن, جىل وتكەن سايىن ولاردىڭ سانى ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتادى.
ۋاقىتىنان ەرتە تۋعان ءسابي دارىگەرلەردىڭ كۇتىپ-باعۋىمەن ءوزى ەمە الاتىنداي, تىنىسى قالىپقا ءتۇسىپ, سالماق قوسۋى جاقسارىپ جاتسا 2 كيلوعا جەتپەي-اق ۇيگە شىعارىلادى. ال وعان دەيىن بالاپان كلينيكادا قاجەت بولسا ءتۇرلى وپەراتسيادان وتكىزىلەدى. ەرەسەن جۇمىس اتقارىلىپ, ۇلكەن قاجىر-قايرات جۇمسالىپ, ەندى قولعا ۇستاۋعا كەلەتىن بالانى ۇيىنە شىعارعان اتا-انالاردىڭ قۋانىشىمەن بىرگە كوڭىلىندە الاڭ دا بولاتىنى تۇسىنىكتى. ويتكەنى شالا تۋعان نارەستەمىز ادام قاتارىنا قوسىلىپ كەتەر مە ەكەن دەپ كۇيزەلىسكە تۇسكەن اكە-شەشە بۇدان بىلاي دا بالاسىنىڭ ساپالى ەمدەلۋىنە قاجەتتى ماتەريالدىق قولداۋعا جانە پسيحولوگيالىق كومەككە مۇقتاج. ورتالىقتىڭ ماماندارى ءوز تاراپىنان شالا تۋعان شاقالاقتى جەتىلدىرىپ, كۇتۋ ءۇشىن جوعارى تەحنولوگيالى قارقىندى باعۋ شارالارىمەن قوسا, اتا-انالارعا وسىنداي بالالاردىڭ كۇتىمىن ۇيدە جۇرگىزۋدى ۇيرەتۋدى دە قوسا اتقارادى.
– بالامىزدى ورتالىقتان الىپ شىققانىمىزبەن ول وزىنە كوپ كوڭىل ءبولۋدى قاجەت ەتتى. مىسالى, ءسال سالقىن جەردە تەز توڭىپ, ىستىق جەردە دەنە قىزۋى كوتەرىلىپ كەتەتىن. سوندىقتان, بولمەنى قاجەتتى تەمپەراتۋرادا ۇستاۋدىڭ جانە اۋاسىن ءجيى جەلدەتىپ, تازالاپ تۇرۋ دا ماڭىزدى. ءتىپتى كىشكەنتايدىڭ وكپەسىنىڭ تىنىس الۋى دۇرىستالا ءتۇسۋى ءۇشىن, تەك شالقاسىنان جاتقىزباي, ءالسىن-ءالسىن قىرىنا اۋدارىپ تۇرۋ كەرەك. ال سۋعا ءتۇسىرۋ دەگەن كادىمگىدەي دايىندالاتىن پروتسەسىمىز ەدى. سۋعا شومىلدىرۋ ءۇشىن اۋەلى سۋدى قايناتىپ الىپ, ودان ءتيىستى تەمپەراتۋراعا دەيىن سالقىنداۋىن كۇتەتىنبىز. سول ۋاقىتتا جانتالاسىپ, بالانىڭ باسىنان باسقا دەنەسى تولىق باتىرىلىپ تۇراتىن سۋعا تۇسىرگەن كەزىمىزدە, توڭىپ قالماسىن دەپ بىرەۋمىز جىلىتقىش ۇستاپ تۇرىپ, ءبىرىمىز بالانى وراپ الاتىن جايالىقتى جىلىتىپ تۇراتىنبىز, – دەپ ەسكە الادى گۇلنار ەسىمدى انا.
ارينە اتا-اناعا شالا تۋعان بالاسىنىڭ بولاشاقتا دەنى ساۋ ازامات بولىپ وسەتىنىن ءبىلۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سوندىقتان دارىگەرلەر ادامزات تاريحىندا ورنى بار, ايتۋلى تۇلعالار – ناپولەون بوناپارت, يسااك نيۋتون, البەرت ەينشتەيننىڭ كەزىندە شالا تۋعانىن ايتىپ, پسيحولوگيالىق تۇرعىدان كەڭەس بەرىپ جاتادى.
الەمدە جىل سايىن قاراشا ايىندا شالا تۋىلعان بالالاردىڭ كۇنىن اتاپ ءوتۋ ءداستۇرى بار. اتا-انالار مەن وسى سالادا ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن دارىگەرلەر ۋاقىتىنان بۇرىن تۋعان نارەستەلەردى جەتىلدىرۋدەگى وزەكتى ماسەلەلەردى وسى كۇنى كەڭىنەن تالقىلاپ, ولارعا قوعامنىڭ تۇسىنىستىكپەن قاراپ, قولداۋ كورسەتۋىنىڭ قاجەتتىلىگىنە كوڭىل بولۋگە شاقىرادى. ويتكەنى بالالاردىڭ شالا تۋى دامۋ دەڭگەيى مەن ءال-اۋقاتىنىڭ تۇرلىلىگىنە قاراماستان, كەز كەلگەن وتباسى تاپ بولاتىن پروبلەما. سوندىقتان ومىرگە بالا كەلۋ قۋانىشىمەن بىرگە وتباسى ءۇشىن قوسىمشا جۇك ارتىلاتىنىن تۋعان-تۋىسقاندارمەن قاتار ءاربىر جۇمىس بەرۋشىنىڭ دە تۇسىنىستىك تانىتۋى ماڭىزدى, دەيدى شالا تۋىلعان بالالاردىڭ حالىقارالىق كۇنى ورتالىققا جينالعان اتا-انالار. «شالا تۋعان شاقالاقتىڭ جەتىلۋىندە اناسىمەن قاتار اكەسى دە, اتا-اجە, باۋىرلارى دا كوپ ءرول اتقارادى. ەگەر وسى كەزدە سابيگە تۇسەتىن نازار مەن ەڭبەك شوعىرلانىپ, ءبىر باعىتتى تۇزبەسە جەتىستىككە جەتۋ قيىن. سوندىقتان مۇنداي وتباسىنداعى وتاعاسى اسىراۋشىلىعىنا قوسا بالاسى ءۇشىن جيىرەك جۇمىستان سۇرانۋىنا, ماماندارعا كورسەتۋگە بارۋىنا تۋرا كەلەدى. ال ونى كوپ رەتتە جۇمىس بەرۋشىلەر ۇعىنا بەرمەيدى. ايتەۋىر قازاقتىڭ باۋىرمالدىعىنىڭ ارقاسىندا تۋىنداعان پروبلەمالاردى شەشۋدە تۋعان-تۋىسقان كومەككە كەلەدى. جاقىن جەردە ەت جاقىنىڭ بولسا جاقسى, ايتپەسە وتە قيىن», دەيدى بىزبەن اڭگىمەلەسىپ, سىرىن جايىپ سالعان كەلىنشەك.
باياعىدا بالا شالا تۋسا تىماققا سالىپ ءوسىردى. قازىر دارىگەرلەر الاقانداي ءسابيدى ادام قاتارىنا قوسىپ جاتقانىمەن, قوعامنىڭ شالا تۋعان بالالار جونىندە بىلەتىنى از. ال ولاردىڭ سانىنىڭ وسە تۇسپەسە ازاياتىن ءتۇرى جوق. سوندىقتان دا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە «شالا تۋىلعاندار كۇنى» كەڭىنەن اتاپ وتىلە باستادى. تەلەۆيزيالىق حابارلار جانە سۇحباتتار, قايىرىمدىلىق كونتسەرتتەرى ۇيىمداستىرىلىپ, باق-تاردا ماقالالار جاريالانىپ, ءتۇرلى اكتسيا وتكىزىلەدى. باستى ماقسات – شالا تۋعان بالالار پروبلەماسىنىڭ قاۋپى مەن زارداپتارى تۋرالى قوعامدى اقپاراتتاندىرۋ. ەلىمىزدە بۇل ماسەلەگە قوعام مەن مەملەكەتتىڭ كوڭىل ءبولۋىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندىق پەريناتالدىق ورتالىقتاردا 500 گرامنان اسىپ تۋعان بالالارعا جانە انالارىنا بارلىق قاجەتتى كومەك كورسەتىلىپ كەلەدى. ولاردىڭ اراسىندا ءولىم-ءجىتىم ازايىپ, وتە تومەن سالماقپەن دۇنيەگە كەلگەن سابيلەردى باعىپ-كۇتىپ, ەل قاتارىنا قوسۋ كورسەتكىشى ارتا تۇسۋدە.
«UMC» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىعى پەدياتريا ءبولىمىنىڭ جانە انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ نەوناتولوگ, پەدياتر, حيرۋرگ, ورتوپەد, ۋرولوگ, كارديولوگ, پۋلمونولوگ, نەفرولوگ, ەندوكرينولوگ, گاستروەنتەرولوگ, نەۆروپاتولوگ, وتورينولارينگولوگ, وكۋليست جانە دەرماتولوگ دارىگەرلەرى وسى كۇنى كەلگەن بالالاردى تەكسەرۋدەن وتكىزىپ, كەڭەس بەردى. 130 بالا تەكسەرۋدەن ءوتىپ, 11 بالا جان-جاقتى تەرەڭدەتىلگەن دياگنوستيكالىق-ينسترۋمەنتالدىق زەرتتەۋدەن وتۋگە جىبەرىلسە, 5 بالاعا اۋرۋحاناعا جاتىپ جوسپارلى تۇردە ەمدەلۋ قاجەتتىگى تۋرالى كەڭەس بەرىلدى. ول بالالار «UMC» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىندا اقىسىز نەگىزدە, مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە تەگىن ستاتسيونارلىق ەم الاتىن بولدى. ال دەنساۋلىقتارى كەڭىنەن زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن جوعارىداعى 11 بالا «UMC» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىعىنا امبۋلاتوريالىق-دياگنوستيكالىق تەكسەرۋگە باعىتتالدى. شارا اياسىندا بالالار مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتكەننىڭ ۇستىنە, مەرەكەلىك كونتسەرتتى تاماشالاپ, انيماتورلار بالالاردىڭ كوڭىلدەرىن كوتەرىپ, ەستەلىك سىيلىقتار تابىس ەتتى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
