1979-دىڭ «شىرعالاڭى»
ءۇشىنشى ونجىلدىعىنىڭ شەءرۋلىشەجىرەءسىن باستاعان تاتتىلىگىتالاسسىز تاۋەلسىزدىگىمىز توبەدەنسالبىراپ تۇسە قالعان جوق. بۇلتاۋەلءسىزدىك حالىق ساناسىنداكومەسكىلەنبەگەن ءىرىلى-ۇساقتىۇلت-ازاتتىق كوتەءرىلىستەرىندەشىمىرلانىپ, ۇلان دالا ۇلدارىنىڭ ۇلىشايقاستارىندا شىڭدالعان. ال سولحالىق قوزعالىستارىنىڭ بارلىعىنىڭءبىردەي ۇرپاققا ۇلاعات بولار تاريحيباعاسى بەرىلىپ, تولىق شىنايى شەجىرەسىجاسالدى ما؟ ارينە جوق. ازاتتىقجولىنداعى كۇرەس تاريحىنىڭاقتاڭداق تۇستارىنىڭ ءبىرى – 1979 جىلىتسەلينوگراد وبلىسىنىڭ ورتالىعىندابولعان «اقمولا كوتەءرىلىسى» بولاتىن.سول تاريحي اقتاڭداقتىڭ ورنىنتانىمال جۋرناليست-جازۋشى,مەملەكەتتىك قاۋىپءسىزدىك كوميتەءتىنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى امانتايكاكەن تولىقتىرعان سياقتى.
ءۇشىنشى ونجىلدىعىنىڭ شەءرۋلىشەجىرەءسىن باستاعان تاتتىلىگىتالاسسىز تاۋەلسىزدىگىمىز توبەدەنسالبىراپ تۇسە قالعان جوق. بۇلتاۋەلءسىزدىك حالىق ساناسىنداكومەسكىلەنبەگەن ءىرىلى-ۇساقتىۇلت-ازاتتىق كوتەءرىلىستەرىندەشىمىرلانىپ, ۇلان دالا ۇلدارىنىڭ ۇلىشايقاستارىندا شىڭدالعان. ال سولحالىق قوزعالىستارىنىڭ بارلىعىنىڭءبىردەي ۇرپاققا ۇلاعات بولار تاريحيباعاسى بەرىلىپ, تولىق شىنايى شەجىرەسىجاسالدى ما؟ ارينە جوق. ازاتتىقجولىنداعى كۇرەس تاريحىنىڭاقتاڭداق تۇستارىنىڭ ءبىرى – 1979 جىلىتسەلينوگراد وبلىسىنىڭ ورتالىعىندابولعان «اقمولا كوتەءرىلىسى» بولاتىن.سول تاريحي اقتاڭداقتىڭ ورنىنتانىمال جۋرناليست-جازۋشى,مەملەكەتتىك قاۋىپءسىزدىك كوميتەءتىنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى امانتايكاكەن تولىقتىرعان سياقتى.
مىنە, مەنىڭ الدىمدا امانتاي كاكەننىڭ «شىرعالاڭ نەمەسە تاعى دا نەمىس اۆتونومياسى تۋرالى» اتتى سالماقتى كىتابى جاتىر. اۆتور بۇل ەڭبەگىنە «دەرەكتى تولعام» دەگەن ايدار تاعىپتى. مەن بۇل جيىرما باسپا تاباقتان تۇراتىن, تاريحي دەرەكتەر مەن قۇجاتتاردان قۇرالعان شىعارمانى شىنايى عىلىمي-زەرتتەۋ ەڭبەك دەر ەدىم. اقيقاتىندا بۇل كىتاپتى وقىپ شىعۋ ماعان وڭاي بولعان جوق. ءتورت كۇنگە سوزىلعان سول وقيعانىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەن ادام رەتىندە «شىرعالاڭدى» ءبىر تولعانىس, ءبىر كۇدىكپەن قولعا الدىم. بۇرىن 1979 جىلعى «اقمولا كوتەرىلىسى» حاقىندا مەرزىمدى باسىلىمداردا اراكىدىك ءتيىپ-قاشتى ماقالالار جارىق كورگەنى بولماسا, «تۇكىرىگى جەرگە ءتۇسپەي تۇرعان» توتاليتارلىق يمپەريانىڭ شەشىمىنە قارسى شىققان حالىقتىق قوزعالىستى جان-جاقتى زەرتتەگەن مۇنداي سۇبەلى دۇنيە جوق بولاتىن. جاستىق جىگەر جەتەگىمەن بەلسەنە ارالاسىپ, ودان كەيىنگى ءومىرىمنىڭ ورنەگىنە وزىندىك ءىز قالدىرعان بۇل وقيعا تۋرالى مەن سودان بەرگى وتكەن وتىز جىلدان استام ۋاقىتتا بىردە-ءبىر رەت قالام تارتىپ كورمەپپىن. ول ارينە, جازۋ قولدان كەلمەگەندىكتەن ەمەس. ەلىمىزدىڭ, جەرىمىزدىڭ بولاشاق تۇتاستىعىنا شىن مانىندە تەمىرقازىق بولعان سول ءبىر ۇلى وقيعانىڭ ءمان-ماعىناسىن اشىپ, كيەلى ناتيجەسىن ۇلت ساناسىنا ساليقالى ساپادا سىڭدىرە الامىن با دەگەن جاۋاپكەرشىلىك توقتامى ەدى.
امانتاي كاكەن وسى ءبىر تولعانىستىڭ دا, كۇپتى كوڭىل كۇدىكتىڭ دە شىمىلدىعىن سىرىپ تاستاعانداي بولدى. «شىرعالاڭ» شىن مانىندە تاقىرىپتىڭ تولعاقتى تۇيىندەرىن تەرەڭ پايىمداعان, وقيعاعا ءادىل باعا بەرۋ ماقساتىندا ايتار ويدى تاريحي قۇجاتتارمەن تياناقتاعان, اۆتورلىق اسىرە بايانداۋلارعا بارماي پىكىرلەردىڭ ءبارىن تىرنەكتەپ جيناعان دەرەكتەرمەن تۇيىندەگەن تولىمدى دۇنيە ەكەن. كىتاپ نەگىزىنەن «تاعدىرعا مويىن ۇسىنباي», «مەملەكەتتىلىك ءۇشىن كۇرەس», «تسەلينوگراد كوتەرىلىسىنەن سوڭ», «قۇجاتتار. ماقالالار. ەستەلىكتەر» اتتى تولىمدى-تولىمدى ءتورت تاراۋدان تۇرادى. اۆتوردىڭ بۇل كىتاپتى جازۋعا جان-جاقتى ىزدەنىس, تىڭعىلىقتى دايىندىقپەن كەلگەنى العاشقى تاراۋدان-اق ايقىن تانىلادى. وندا رەسەي يمپەرياسىنىڭ اۋماعىنا نەمىستەردىڭ العاش قونىستانۋ كەزەڭى – ءحىى عاسىردىڭ سوڭىنان باستاپ, 1924 جىلدىڭ 20 اقپانىندا كەڭەستىك حالىق كوميسسارلارىنىڭ دەكرەتى بويىنشا ەدىل جاعالاۋىندا نەمىس اۆتونوميالى رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلۋىنا دەيىنگى رەسەيلىك نەمىستەردىڭ تاريحي شەجىرەسى كەڭىنەن كورىنىس تاپقان. امانتاي كاكەن تاريحشىلارعا ءتان ناقتىلىق تاسىلمەن قۇجاتتىق دەرەكتەردى مولىنان پايدالانا وتىرىپ, يمپەريا قۇرامىنداعى نەمىس حالقىنىڭ رەسپۋبليكالىق قۇرىلىمعا ءبىرىككەنگە دەيىنگى بىرنەشە عاسىرلىق شەجىرەسىن شەبەر باياندايدى.
مىنە, وسىلاي ءبىر ورتالىققا شوعىرلانىپ, ۇيىپ وتىرعان ۇلت, تۇتاس ءبىر اۆتونوميالى رەسپۋبليكانىڭ حالقى كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ 1941 جىلعى 28 تامىزداعى جارلىعىمەن 24 ساعاتتا دەپورتاتسيالانىپ, مىلتىقتىڭ كۇشىمەن جەر اۋدارىلدى. ەدىل جاعالاۋىنان كۇشتەپ كوشىرىلگەن 497 841 نەمىس ازاماتتارىنىڭ 420 مىڭنان استامى قازاقستانعا ايدالدى.
1920-1932 جىلدارداعى اقسيراق اشتىقتان جالپى سانىنىڭ 75 پايىزىن جوعالتىپ, ستاليندىك قۋ-عىن-سۇرگىننەن تۇرالاي سەلدىرەگەن قازاق حالقى جاعدايىنىڭ مۇشكىلدىگىنە قاراماستان تابيعي كەڭقولتىق, ادالدىعىنىڭ ارقاسىندا جالاڭاش-جالپى اشىق اسپان استىندا ۇيلىققان حالىقتاردى باسپاناسىنىڭ ءبىر بۇرىشىنا پانالاتىپ, جارتى نانىن ءبولىستى. حح عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى ۇلى ناۋبەتتى باستان وتكەرگەن حالىقتار تاعدىرلاس, مۇڭداس ەدى. قازاق حالقىنىڭ سول ءبىر سۇراپىل دا اۋىر جىلدارداعى زور ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن, اسقان باۋىرمالدىلىعىن قازاقستانعا زورلىقپەن قونىستاندىرىلعان بارلىق حالىقتار, ونىڭ ىشىندە نەمىستەر دە بارىنشا سەزىنىپ, شەكسىز قۇرمەتپەن ەسكە الىپ, ەشقاشان ۇمىتقان ەمەس.
قازاق حالقىنىڭ سول ءبىر اۋىر تاريحي كەزەڭدەردەگى اسقان ادامي باۋىرمالدىلىعىنا دەگەن شىنايى قۇرمەت سەزىمى 1979 جىلعى «اقمولا كوتەرىلىسى» كەزىندە نەمىستەر تاراپىنان ايرىقشا سەزىلدى. كوكپ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ قازاق كسر-ءنىڭ قۇرامىندا نەمىس اۆتونوميالى وبلىسىن قۇرۋ تۋرالى شەشىمىن بىرەن-ساراڭ بولماسا, نەگىزىنەن قازاقستاندىق نەمىستەردىڭ باسىم كوپشىلىگى قولداعان جوق. سول كەزدە تسەلينوگراد قالاسىنداعى كەڭەستەر ءۇيىنىڭ جەتىنشى قاباتىندا «فروينشافت» گازەتىنىڭ جۋرناليستەرىمەن كورشى تۇرىپ, قويان-قولتىق ارالاسىپ جۇرگەندە وعان تالاي رەت كۋا بولدىق. بۇل تۋرالى امانتاي كاكەن «شىرعالاڭ» كىتابىندا بىلاي دەيدى: «بۇدان سوڭ ماسكەۋلىكتەر نەمىستىڭ بيلىك باسىندا جۇرگەن ازاماتتارى – كراسنوزنامەن اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ا.براۋنمەن, كەڭشار ديرەكتورلارى ا.ريممەرمەن, د.بۋرباحپەن ءسويلەسۋ ءۇشىن اۋدانعا ءجۇرىپ كەتتى. كەيىن ولارمەن سۇحباتتاسقان نەمىس باسشىلارى: «قازاقستاننان اۆتونوميا سۇراعانىمىز جوق. بىزگە جاندارىڭ اشىسا, ەدىل جاعالاۋىنداعى رەسپۋبليكامىزدىڭ شاڭىراعىن قايتا كوتەرىڭدەر, ال مۇنداعى جاعدايىمىز جاقسى» دەگەن تۇرعىدا جاۋاپ بەرگەنىن ايتتى».
سونىمەن قازاقستاندا نەمىس اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ قۇرىلاتىندىعى شىندىققا اينالدى. «شىرعالاڭ» اتتى كىتاپتا بۇل ماسەلە بۇلتارتپايتىن تاريحي قۇجاتتارمەن ءدالەلدەنەدى. كىتاپتا ساياسي بيۋرو ءمۇشەسى يۋ.اندروپوۆ باستاعان كوميسسيانىڭ 1978 جىلى تامىزدا ماسەلەنى جان-جاقتى زەرتتەپ, دايىنداعان قۇجاتى, كوكپ ساياسي بيۋروسىنىڭ قاۋلىسى, اۆتونوميا تۋرالى ەرەجە تۇپنۇسقادا بەرىلگەن. سونىمەن بىرگە قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ نەمىس اۆتونوميالى وبلىسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىعىنىڭ, كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ جارلىعىنىڭ, قازاق كسر-ءنىڭ وسى ماسەلەگە بايلانىستى شىعارعان ارنايى زاڭىنىڭ جوبالارى جاريالانعان. ماۋسىم ايىندا ەرەيمەنتاۋ قالاسىنا قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ا.كوركين باستاعان ارنايى كوميسسيا كەلىپ, بولاشاق اۆتونوميانىڭ اۋماعى مەن باسشى كادرلارىنا دەيىن بەلگىلەگەن. امانتاي كاكەن ناقتى قۇجاتتارمەن ايقىنداعانداي, نەمىس اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ ورتالىعى ەرەيمەنتاۋ قالاسى بولىپ بەلگىلەنىپ, ونىڭ قۇرامىنا قازىرگى قاراعاندى, كوكشەتاۋ, پاۆلودار ءجانە تسەلينوگراد وبلىستارىنىڭ قۇرامىنداعى بەس اۋداننىڭ اۋماعى بەرىلگەن. سوندا نەمىس اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ جالپى كولەمى 46 مىڭ شارشى شاقىرىم, حالقى 202 مىڭ ادام بولىپ بەلگىلەنگەن. بولاشاق نەمىس اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلىعىنا ا.براۋن جانە ا.ريممەر تاعايىندالاتىن بولىپتى. ءبارى جان-جاقتى شەشىلگەن, كەلىسىلگەن. تەك ەندى باس حاتشى, كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ ءتوراعاسى ل.برەجنەۆتىڭ جارلىققا قول قويۋ ماسەلەسى عانا قالعان.
بىراق تاريحتا تۇڭعىش رەت جارتى الەمدى جەتپىس جىل بويى «اشسا الاقانىندا, جۇمسا جۇدىرىعىندا» ۇستاعان قىزىل يمپەريانىڭ بۇيرىعى ورىندالماي قالدى. ونى ورىنداتپاعان حالىق تەگەۋرىنى, 1979 جىلى 16-19 ماۋسىم كۇندەرى تسەلينوگراد قالاسىندا بولعان حالىق كوتەرىلىسى ەدى. بۇعان دەيىن 1979 جىلعى تسەلينوگراد وقيعاسىن تىلگە تيەك ەتكەندەر «ستۋدەنت جاستاردىڭ قارسىلىعى» دەگەن ءماسەلەمەن شەكتەلىپ كەلگەن. امانتاي كاكەن ءوزىنىڭ وسى ءبىر تاريحي سۇبەلى ەڭبەگىندە ونى بۇكىلحالىقتىق قوزعالىس دەڭگەيىنە كوتەرىپ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانعان ارقالى اقىن, مارقۇم حاميت ەرعاليەۆتىڭ ماقالاسىنان الىنعان «اقمولا كوتەرىلىسى» دەگەن پىكىرمەن تۇيىندەيدى.
ازاتتىق اڭساعان حالقىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك شەجىرەسىندەگى 1979 جىلعى «اقمولا كوتەرىلىسىنىڭ» تاريحي ماڭىزىن قىسقا قايىرىممەن ايتىپ جەتكىزۋگە بولماس. ويلاپ قاراڭىزشى, «اق دەگەنى العىس, قارا دەگەنى قارعىس» كوكپ وك ساياسي بيۋروسىنىڭ سول شەشىمى جۇزەگە اسىپ, قازاقستان اۋماعىندا نەمىس اۆتونوميالى رەسپۋبليكاسى قۇرىلىپ كەتسە, نە بولاتىن ەدى؟ وندا بۇگىنگى ءبىرتۇتاس قازاقستان رەسپۋبليكاسىن كوز الدىمىزعا ەلەستەتۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. اۆتور «شىرعالاڭ» اتتى ەڭبەگىندە بۇل ماسەلەنى بىلاي تۇيىندەيدى: «1979 جىلى نەمىستەر اۆتونوميا السا, ونان سوڭعى كەزەك ۇيعىر مەن كارىستىكى ەدى. ولار دا بۇل ماسەلەنى كۇن تارتىبىنە شىعارۋعا ءازىر بولاتىن. ءسويتىپ, قازاق ەلى ءبىر باسىندا بالەنباي اۆتونومياسى بار, سونىڭ سالدارىنان قاندى قىرعىننىڭ وشاعىنا اينالىپ وتىرعان قازىرگى كاۆكازيا, ياعني قاپ تاۋىنا اينالماس پا ەدى؟!.».
«شىرعالاڭدا» وسىنداي زور تاريحي ماڭىزى بار كوتەرىلىستى كىم ۇيىمداستىردى, لەكتور شاپروۆتىڭ سوزىنەن كەيىن كوتەرىلگەن تسەلينوگراد اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتتەرى ساياسي بيۋرونىڭ شەشىمىن وزگەرتەتىندەي وسىنداي تەگەۋرىندى قارسىلىقتى ۇيىمداستىرا الار ما ەدى, دەگەن سياقتى سۇراقتار ءتوڭىرەگىندە كوپ پىكىر ايتىلادى. بىراق ناقتى ءتۇيىن جاسالمايدى. وسى رەتتە ءوزىم كوزىممەن كورىپ, باسىمنان ءوتكەرگەن بىرەر ءجايتتى ايتا كەتكىم كەلەدى. 19 ماۋسىمدا وتەتىن نەگىزگى ەرەۋىلگە دايىندىق بارىسىندا 16-18 ماۋسىم ارالىعىندا ءبىز پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ جاتاقحاناسىندا حالىقتى ەرەۋىلگە شاقىرعان ترانسپورانتتار مەن ۇندەۋلەر دايىندادىق. سول كۇندەرى ەرەۋىلگە شىعاتىن ستۋدەنتتەر زۆەنولارعا ءبولىنىپ, زۆەنولار بريگادالارعا توپتاستى. سوندا ستۋدەنتتەر وزدەرىنە باسشىلىق جاساعان زۆەنو جەتەكشىسىنەن ارتىق ەشكىمدى ءبىلمەيتىن ەدى. ەكىنشىدەن, 16 ماۋسىم كۇنى ورتالىق الاڭداعى ميتينگىدەن كەيىن تسەلينوگراد تەمىر جول ۆوكزالىنا دەيىن كەلىپ, ۆوكزال الدىنداعى الاڭدا تاعى دا ميتينگ وتكىزىلدى. سوندا تسەلينوگراد ستانساسىنا كەلىپ توقتاعان بىرنەشە پويىز جارتى ساعاتقا كەشىكتىرىلىپ, جولاۋشىلاردىڭ ميتينگىگە قاتىسۋىنا ءمۇمكىندىك جاسالدى. ۆوكزال الاڭىنداعى ميتينگى اياقتالىسىمەن ونداعان بوس اۆتوبۋستار كەلىپ, ستۋدەنتتەردى جان-جاققا تاراتىپ اكەتتى. ال مۇنداي جان-جاقتى ويلاستىرىلعان ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالارىنىڭ تەك ستۋدەنتتەردىڭ عانا قولىنان كەلە قوياتىن ماسەلە ەمەس ەكەندىگىن وزدەرىڭىز دە تۇسىنەرسىزدەر.
جارتى الەمدە ۇستەمدىگىن ءجۇرگىزىپ وتىرعان مەملەكەت باسشىلىعىنىڭ شەشىمىنە قارسى شىققان قوزعالىسقا قاتىسۋشىلار تەكسەرىلمەي, جاۋاپقا تارتىلماي قالعان جوق. ونى وسى ەرەۋىلگە قاتىسۋشى رەتىندە مەن دە باسىمنان وتكەردىم. وسى ورايدا سول كەزدە ناعىز ۇلتجاندىلىق تانىتىپ, تاعدىرىما بەي-جاي قاراماي قولۇشىن بەرگەن تسەلينوگراد وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ماعاۋيا ەسماعامبەتوۆا مەن سەكتور مەڭگەرۋشىسى, مارقۇم سابىر سيپاتوۆقا قارىزدارمىن. تسەلينوگراد قالاسىنداعى ەرەۋىلگە قاتىسۋشىلارعا تەك قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى د.ا. قوناەۆتىڭ «بۇل وقيعا سالدارىنان ءبىردە-ءبىر ادام زارداپ شەكپەيتىن بولسىن» دەگەن تاباندى نۇسقاۋىنىڭ ارقاسىندا قاتاڭ جازا قولدانىلمادى.
حح عاسىرداعى حالىقتار تۇرمەسىنە اينالعان ۇلى دەرجاۆا ۇلتتاردىڭ دا, ۇلىستاردىڭ دا مۇددەسىمەن ەشقاشان ساناسىپ كورگەن ەمەس. كرەمل شەشىمى كەڭەستەر قۇرامىنداعى حالىقتار ءۇشىن بۇلتارتپاس قاعيدا, بۇلجىماس زاڭ بولاتىن. قازاقستاندا نەمىس اۆتونوميالى وبلىسىن قۇرۋ جونىندەگى ساياسي بيۋرونىڭ 1979 جىلعى ماۋسىمداعى شەشىمى دە بۇلجىماي ورىندالاتىن وسىنداي پارمەن ەدى. بىراق قاسيەتتى جەرىن قاستەرلەي بىلەتىن قازاق حالقى ۇرپاعىنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن تايسالماي قىلىشىنان قان تامعان قىزىل يمپەرياعا قارسى شىقتى. قارسى كەلگەندە قانعا بوكتىرەتىن توتاليتارلىق ماشينەنىڭ مۇنداي قارسىلىقتى كەشىرمەيتىنىن دە ءبىلدى. بىراق تاريح تارازىسى ازاتتىق سۇيگىش ادال حالىقتىڭ ءمۇددەسىنە باسىمدىق بەردى. عاسىرلار بويى قازاق جۇرتىنىڭ قاسيەتتى مەكەنى بولعان تۋعان جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعى ساقتالىپ قالدى. «اقمولا كوتەرىلىسىنىڭ» تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىنداعى تاريحي دا, ساياسي دا ماڭىزى وسىندا. ال امانتاي كاكەننىڭ «شىرعالاڭ» اتتى كىتابى سول ايتۋلى وقيعانىڭ شىنايى دا كەمەل شەجىرەسىن جاساعان. ءسوزىمىزدى وسى كىتاپقا پىكىر جازعان بەلگىلى نەمىس جازۋشىسى گەرولد بەلگەردىڭ مىنا سوزىمەن تۇيىندەيىك: «ۋبەجدەن: ي كازاحي, ي نەمتسى, ي – ۆوزموجنو – رۋسسكيە بۋدۋت بلاگودارنى زا ستول زناچيتەلنىي ي وبەكتيۆنىي ترۋد جۋرناليستا ي پيساتەليا امانتايا كاكەنا».
***
ءبارى جان-جاقتى شەشىلگەن, كەلىسىلگەن. تەك ەندى باس حاتشى, كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى ل.برەجنەۆتىڭ جارلىققا قول قويۋ ماسەلەسى عانا قالعان.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
