ءتيىمسىز سۋبسيديالار سانى قىسقارادى
اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىن 5 جىل ىشىندە كەمىندە 2,5 ەسەگە ۇلعايتۋ مىندەتى قويىلعان بولاتىن. وسىعان سايكەس, ۇكىمەت بيىل شىلدە ايىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2021 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن وزەكتەندىرىپ, قايتا بەكىتكەن.
− بيىل ەكىنشى جارتىجىلدىقتان باستاپ شاعىن جانە ورتا شارۋا قوجالىقتارىنا نەگىزدەلەتىن ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا ۇزاقمەرزىمدى سالالىق باعدارلاما ىسكە اسىرىلا باستادى. بۇل ءۇشىن ارنايى جەڭىلدەتىلگەن «سىباعا» كرەديتتىك ءونىمىن ىسكە قوستىق. بۇگىندە 600-دەن استام فەرمەر كرەديت الدى. فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردىڭ ءىرى قارا ساتىپ الۋ بويىنشا جىلدىق جوسپارى 50 مىڭ باستى قۇرايدى. 11 ايدا 67 مىڭنان استام باسقا ءوتىنىم قابىلداندى, 55 مىڭ باسقا ارنالعان كرەديت ماقۇلدانىپ, بەرىلدى, – دەدى ا.ەۆنيەۆ. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بيىلعى 11 ايدىڭ ناتيجەسى بويىنشا سيىر ەتىن ەكسپورتتاۋ كولەمى 14,5 مىڭ توننا بولعان. جىل سوڭىنا دەيىن سيىر ەتىنىڭ ەكسپورتى جوسپارلانعان 15 مىڭ توننادان اسىپ تۇسپەك. سونداي-اق سالالىق ءسۇت باعدارلاماسى ءسۇت ءوندىرۋ كولەمىن 10 جىلدا 1 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. ماقساتقا جەتۋدىڭ ينديكاتيۆتىك كورسەتكىشتەرى ايقىندالدى. 2027 جىلعا دەيىن قۋاتتىلىعى 400 باسقا دەيىن جەتەتىن جاڭا 527 وتباسىلىق, قۋاتتىلىعى 400 باسقا دەيىن جەتەتىن 19 وندىرىستىك تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, ءدال ۇيىمداسقان شارۋاشىلىقتار ءسۇتتىڭ نەگىزگى بولىگىن بەرەدى. اتالعان شارۋاشىلىقتار 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا, 10 ايدىڭ ىشىندە 7,8%-عا كوپ ءسۇت وندىرگەن. ال جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار وسى ۋاقىت ارالىعىندا نەبارى 1,9%-عا عانا ارتىق ءسۇت وندىرگەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ بويىنشا وزگەرىستەر ورىن العانىن, ەندى ينۆەستيتسيالىق سالىمداردى وتەۋ ۇلەسى بارلىق پاسپورتتار بويىنشا 25 پايىز بولىپ بەلگىلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ شەڭبەرىندە ءتيىمسىز سۋبسيديالار سانى قىسقاراتىنىن ايتتى.
− مۇنداي سۋبسيديالارعا وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى گەكتارلىق, مال شارۋاشىلىعىنداعى ونىمدىلىكتى سۋبسيديالاۋ جاتقىزىلادى. رەفورمالاۋ قورىتىندىسى بويىنشا 54 سۋبسيديا تۇرىنەن 34 سۋبسيديا قالادى. قالعاندارى بارىنشا وڭتايلاندىرىلىپ, جىل سوڭىنا دەيىن تولىق اۆتوماتتاندىرىلادى, – دەدى ول.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ەسەبىنە سايكەس, قازاقستاننان قىتايعا ەكسپورتتالاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى 42 پايىزعا ۇلعايعان.
− قازىر كوپتەگەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى – بالىق ءونىمى, اسىل تۇقىمدى جىلقىلار, مۇزداتىلعان قوي ەتى, بال, بيداي كەبەگى, سويا بۇرشاعى, سويىلاتىن جىلقىلار, سيىر ەتى, جوڭىشقا, ۇن, وسىمدىك مايى, ارپا, جۇگەرى قىتاي نارىعىنا جىبەرىلىپ وتىر. وسى ارقىلى توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قىتاي ەلىنە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 42 پايىزعا ۇلعايدى. يران تاراپىمەن ءتىرى قويدى, توڭازىتىلعان ءارى سالقىنداتىلعان قوي ەتىن, سيىر ەتىن, جۇمىرتقانى جەتكىزۋگە ارنالعان ۆەتەريناريالىق تالاپتار كەلىسىلدى. ال بيىل ءتىرى مال جەتكىزۋگە قويىلاتىن تالاپتاردى كەلىسۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق ءىرى قارا جانە ۇساق مالدى ساۋد ارابياسىنا, ال ەت پەن ەت ونىمدەرىن, تاۋىق جۇمىرتقاسىن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە جەتكىزۋگە قاتىستى شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى, – دەدى ا.ەۆنيەۆ.
ۆيتسە-مينيستر قازاقستاندىق 171 كاسىپورىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا قۇقىق بەرەتىن شەتەلدىك ەلدەر تىزىمىنە ەنگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. 153 كاسىپورىن ءتۇرلى اگروونەركاسىپ كەشەنى ونىمدەرىن قىتايعا ەكسپورتتاۋ قۇقىعىنا يە بولسا, 17 بالىق وڭدەۋشى كاسىپورىن ەۋرووداققا بالىق ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا رۇقسات العان.
ەكونوميكالىق ماڭىزى بار تۇجىرىمداما بەكىتىلدى
2020-2025 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان باعدارلامادا ىشكى نارىقتى وتاندىق تاۋارلارمەن تولتىرۋ, وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ, شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى قوسا العاندا, جەكەلەي ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ارقىلى ءىرى, ۇزدىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋ كوزدەلگەن.
− بۇگىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءوسىمى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءۇش نەگىزگى ماسەلە انىقتالدى. ءبىرىنشى, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيا اعىنىنىڭ جەتىسپەۋى. 2010-2017 جىلدار ارالىعىندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 2,3 ەسە ءوستى. الايدا, بۇل ءوسىم قارقىنى سالانىڭ جالپى قوسىلعان قۇنىمەن سالىستىرعاندا نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنەن ارتتا ەكەنىن كورسەتەدى. مىسالى, قازاقستانداعى كورسەتكىش – 17%, رەسەيدە – 20% جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرى بويىنشا – 26%. ەكىنشىدەن, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىن سانى 1,3 ەسە ءوستى. بىراق بۇل سالا بويىنشا رەسەيدەن (2,2 ەسە) جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىنەن (شامامەن 6 ەسە) ارتتا قالىپ وتىرمىز, – دەدى ج. قاسىمبەك.
ءۇشىنشى, شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ «كۇردەلىلىگى» تومەن. گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «ەكونوميكالىق كۇردەلىلىك» كورسەتكىشى بويىنشا قازاقستان 84-ءشى ورىندى يەلەنىپ وتىر, رەسەي – 48 جانە بەلارۋس – 31-ورىندا. اتالعان مەجەلى كورسەتكىشتەردى ارتتىرۋ جوسپارى باعدارلامادا جان-جاقتى ناقتىلانعان. ج.قاسىمبەكتىڭ بايانداماسىندا بولاشاقتا ەلدەگى كاسىپورىندار ءۇش توپقا بولىنەتىندىگى ايتىلدى.
− ءبىرىنشى توپ «مىقتى تىل» – بۇل وڭدەۋ ونەركاسىبى كاسىپورىندارى, ولاردىڭ ەسەبىنەن حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى قوسا العاندا, وتاندىق ءونىمنىڭ كولەمى مەن اسسورتيمەنتى كەڭەيتىلەدى. سونداي-اق بولاشاق ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ پۋلى قۇرىلادى. ەكىنشى توپ – «باسەكەگە قابىلەتتى وندىرۋشىلەر». بۇل – جۇمىس ىستەيتىن ەكسپورتتاۋشىلار, ولاردىڭ مىندەتى – ەكسپورتتىق تاۋارلار نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ جانە كۇردەلىلىگىن ارتتىرۋ. ءۇشىنشى توپ – «سالماقتى ورتالىقتار», ونىڭ ىشىندە بازالىق سالالارداعى, سونداي-اق ترانسۇلتتىق كومپانيالار مەن شەتەلدىك ينۆەستورلار قاتىساتىن ءىرى, كاپيتالدى قاجەت ەتەتىن جوبالار, – دەدى ج.قاسىمبەك.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ سوزىندە ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ تۇجىرىمدامانىڭ مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن مىندەتتەرگە ساي كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
تۇرعىن ءۇي سالاسىن تسيفرلاندىرۋدىڭ ارتىقشىلىعى مول
جيىندا تالقىلانعان كەلەسى ماسەلە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋعا ارنالعان بولاتىن. بۇل تۋرالى بايانداما جاساعان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج.قاسىمبەك كوپپاتەرلى ۇيلەرگە ورناتىلاتىن ەسەپتەۋ قۇرالدارىنىڭ پايداسىن ءتۇسىندىردى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كوپپاتەرلى ءۇيدىڭ جالپى جىلۋىن ەسەپتەيتىن قۇرالداردى ورناتۋ ارقىلى اي سايىنعى تولەماقىنى 36 پايىزعا ازايتۋعا بولادى. ماسەلەن, 60 شارشى مەترلىك ەكى بولمەلى پاتەردىڭ جىلۋى ءۇشىن اقىنىڭ كولەمى ورتاشا ەسەپپەن 2 720 تەڭگەگە دەيىن تومەندەيدى. ال رەسپۋبليكا بويىنشا جىل سايىن 32,5 ملرد تەڭگەنى ۇنەمدەپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بار.
− وسى ورايدا اقتوبە قالاسىندا جالپىۇيلىك جىلۋدى ەسەپتەۋ قۇرالى مەن اۆتوماتتى جىلۋ پۋنكتىن ورناتقاننان كەيىنگى ۇنەمدەۋ شارالارىن مىسال رەتىندە كەلتىرۋگە بولادى. وتكەن جىلى 29,8 شارشى مەترلىك پاتەردىڭ قازان ايىنداعى جىلۋى ءۇشىن 3 547 تەڭگە تولەندى. جىلۋدى ەسەپتەۋ قۇرالى مەن اۆتوماتتى جىلۋ پۋنكتىن ورناتقاننان كەيىن 2018 جىلدىڭ قازان ايىندا جىلىتۋ قۇنى 466 تەڭگەنى قۇرادى, ياعني ۇنەمدەلگەن قارجىنىڭ كولەمى – 3 081 تەڭگە نەمەسە 86,8 پايىز, – دەدى ج.قاسىمبەك. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنە سايكەس, رەسپۋبليكا بويىنشا كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردە ەسەپتەۋ قۇرىلعىلارىن ورناتۋ كورسەتكىشى 45 پايىزدى قۇرايدى. ياعني بۇگىندە 50 مىڭعا جۋىق ۇيگە ارنايى قۇرىلعى ورناتىلعان, ەندى 62 مىڭى قاجەت ەكەندىگى انىقتالىپ وتىر.
− بۇگىندە قاناتقاقتى رەجىمدە «e-SHANYRAQ» دەپ اتالاتىن تۇرعىن ءۇي قورى مەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇردىق. جوبانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ە-SHANYRAQ-قا 190 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى قوسۋ كوزدەلىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا 1405 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي تەحنيكالىق پاسپورتتار مەن 3862 ەسەپتەۋ قۇرىلعىسى جۇيەگە قوسىلعان, – دەدى ج.قاسىمبەك. ونىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەرگە شامامەن 2 مىڭنان استام تەحنيكالىق پاسپورت جانە 4 مىڭنان استام ەسەپتەۋ قۇرىلعىسىن قوسۋ جوسپارلانعان. الداعى ءتورت جىلدا كورسەتكىش 100 پايىزعا جەتەدى دەگەن بولجام بار.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋعا ارنالعان بارلىق جوبالاردى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىرىپ, اتالعان جوبالاردىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن تاعى ءبىر ەكشەپ الۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
