تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىن بەرۋدىڭ بىرىڭعاي تەتىگىن جاساعان ءجون
بيىلعى جولداۋىندا ەلباسى ن.نازارباەۆ ۇكىمەت قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارۋى كەرەك ەكەنىن, سونىڭ ىشىندە تابىس پەن ءومىر ساپاسىنىڭ ءوسۋىن ناقتى اتاي كەلە, حالىقتىڭ تۇرعىن ۇيمەن قامتىلۋى ءبىرىنشى كەزەكتە قاراستىرىلعانى ءجون ەكەندىگىن ايتتى.
وسى تاپسىرمانىڭ ورىندالۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2018 جىلعى 5 ناۋرىزداعى «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى ۇندەۋىنىڭ ورىندالۋى مۇمكىندىك بەرەر ەدى دەپ ايتا الامىز. وندا ەلباسى ءاربىر وتباسىنىڭ يپوتەكالىق نەسيەمەن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋىنا مۇمكىندىك تۋدىراتىن «7-20-25» باعدارلاماسىن ۇسىنىپ, ول ناقتى ىسكە قوسىلدى. وسى باعدارلاما بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرگە 3,8 مىڭ ءوتىنىش (45 ملرد تەڭگەگە جۋىق) ءتۇسىپ, ونىڭ 2,5 مىڭى (30 ملرد تەڭگەدەن ارتىق) ماقۇلدانعان بولاتىن.
الايدا, ايماقتاردا بولعانىمىزدا تۇرعىندار تاراپىنان وسى ماسەلەگە قاتىستى كوپتەگەن سۇراق قويىلدى. ايتىلعان ماسەلەلەر قاتارىندا اكىمدەردىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن العاشقى جارنانى سۋبسيديالاندىرۋى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر. وسى ماسەلەنىڭ تولىق شەشىلمەۋى ايماققا قاجەتتى پەداگوگتار, دارىگەرلەر, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جانە ت.ب. ماماندىق يەلەرى ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىنا قولجەتىمدىلىكتى قيىنداتىپ جىبەرگەن كورىنەدى. سوندىقتان اتالعان ماسەلەنى اكىمدەردىڭ ىڭعايىنا قاراي شەشۋگە قالدىرماي, جالپى ەل بويىنشا بىرىڭعاي تەتىك جاساپ شىعارۋ قاجەت دەپ سانايمىز. وندا العاشقى جارنا كىمدەرگە بەرىلەتىندىگى, سومانىڭ كولەمى, ايماقتاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارىنىڭ كولەمى سياقتى ماسەلەلەر قاراستىرىلعانى ءجون بولار ەدى.
سونىمەن قاتار «7-20-25» باعدارلاماسىنا سايكەس ساتىپ الىنۋعا ءتيىستى تۇرعىن ۇيلەر دە جەتىمسىز بولىپ وتىر, سوندىقتان بۇل ماسەلەنى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تۇرعىزىلىپ جاتقان ۇيلەردىڭ ەسەبىنەن شەشۋدى ۇسىندىق.
تۇرعىنداردىڭ تاعى ءبىر ماسەلەسى – حقو بەرگەن انىقتامالاردىڭ تەك ءبىر كۇنگە جارايتىنى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن نەسيەلىك ءوتىنىش راسىمدەۋ پروتسەسى كەزىندە ازاماتتار ءبىر كۇنگە ۇلگەرە الماي قالاتىندىقتان, پروبلەمالار تۋىپ جاتاتىنى. سوندىقتان «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس وسى پروتسەدۋرانى جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن دە قاراستىرۋ كەرەك دەپ سانايمىز.
ولگا پەرەپەچينا,
سەنات دەپۋتاتى
كىتاپحانا ءىسى كوڭىل ءبولۋدى قاجەت ەتەدى
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا جانە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىندا اتاپ وتكەن مىندەتتەرىن ورىنداۋ ءۇشىن قوعامنىڭ تۇراقتى دامۋىنداعى جانە جەكە تۇلعانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قالىپتاستىرۋداعى كىتاپحانالاردىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە.
كىتاپحانا سالاسىنىڭ اعىمداعى جاعدايىندا ونىڭ قىزمەتتەرىنە كەرى اسەر ەتەتىن جانە شەشىمىن تالاپ ەتەتىن بىرقاتار جۇيەلى ماسەلەلەر بار. اتاپ ايتقاندا, كىتاپحانا سالاسىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىنىڭ جەتىلمەگەندىگى, كىتاپحانا قورىن تولىقتىرۋ وزەكتىلىگى مەن جاڭارۋىنىڭ السىزدىگى, رەسپۋبليكانىڭ كىتاپحانا سالاسىنداعى بىلىكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرى جالاقىسىنىڭ تومەندىگى, كىتاپحانالاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق بازاسىنىڭ قاناعاتتاندىرعىسىز جاعدايى جانە ت.ب.
وسىعان وراي, كىتاپحانالار قىزمەتىنىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەۋ نەگىزىندە ۇكىمەتكە بىرقاتار ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندە ۇسىنىستار جولداندى. اتاپ ايتقاندا, كىتاپحانا ءىسىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن جاساۋ قاجەت. سونىمەن قاتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «كىتاپحانا ءىسى تۋرالى» زاڭىن ازىرلەۋ دە وزەكتى. قازىرگى تاڭدا قولدانىستاعى زاڭنامالىق جانە نورماتيۆتىك اكتىلەر كىتاپحانالارعا اقپاراتتىق, مادەني جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىن تولىق تۇردە جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى بارلىق كىتاپحانا قورىن تسيفرلى جۇيەگە كوشىرۋ, كىتاپحانالىق-اقپاراتتىق رەسۋرستاردى بىرىڭعاي ينتەگراتسيالانعان جۇيەگە بىرىكتىرۋ.
رەسپۋبليكانىڭ زاعيپ جانە ناشار كورەتىن ازاماتتارعا ارنالعان ارناۋلى كىتاپحانالارى قىزمەتىنىڭ مودەلدى ستاندارتىن جاساۋ دا وزەكتى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى پايدالانۋشىلار ءۇشىن كىتاپحانالىق-اقپاراتتىق قىزمەت كورسەتۋ جاعدايىن جاساۋدىڭ ءتيىستى دەڭگەيى قاراستىرىلماعان.
بۇعان قوسا ەلىمىزدىڭ كىتاپحاناشىلار قاۋىمداستىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ وقۋدى قولداۋ جانە كىتاپحانالاردى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «وقيتىن قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جاسالىپ جۇزەگە اسىرىلسا ءجون بولار ەدى.
كىتاپحانالاردىڭ قورلارىن تولىقتىرۋدى جوو مەن كوللەدجدەردەگى گرانتتار سانىن ارتتىرۋ جولىمەن كىتاپحانا كادرلارىن دايارلاۋدى مەملەكەتتىك قولداۋ, كىتاپحانا ماماندارىنىڭ بىلىكتى قۇرامىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ءوسىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ دا كوكەيكەستى. كاسىپتىڭ بەدەلى مەن ءيميدجىن كوتەرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق كاسىبي مەرەكە – «كىتاپحاناشى كۇنى» بەلگىلەنسە قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
اتالعان ۇسىنىستار ەلىمىزدەگى كىتاپحانا سالاسىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا جانە قازىرگى قوعام وركەندەۋىنىڭ ىرگەتاسى سانالاتىن ساپالى ادام كاپيتالىن قالىپتاستىرۋدا وڭ ناتيجەسىن بەرەر ەدى دەپ سانايمىز.
دينار نوكەتاەۆا,
سەنات دەپۋتاتى
«قازاگروقارجىنىڭ» جاعدايى قالاي بولماق؟
جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى بويىنشا «قازاگروقارجى» اق باسەكەلەستىك ورتاعا شىعارىلۋ ءۇشىن جەلتوقسان ايىنا ساتۋعا قويىلدى.
وسىعان بايلانىستى ءبىز دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ەگەر شەتەلدىك ينۆەستورعا ساتىلىپ كەتەتىن جاعداي تۋا قالسا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەر قورىنىڭ قوماقتى بولىگىن باسقارۋدىڭ تاۋەكەلىن ۇكىمەتتىڭ قانشالىقتى ەسكەرگەنىن سۇراعان بولاتىنبىز. بۇل اسىرەسە پرەزيدەنتتىڭ جەر كودەكسىندەگى كەيبىر باپتاردىڭ ورىندالۋىنا موراتوري جاريالاعانىنا قاتىستى. جالپى, بۇل باعىتتا نازار اۋداراتىن بىرقاتار ماسەلە بار.
بۇگىنگى تاڭعا دەيىن 24 نىسان قازاقستاننىڭ رەزيدەنتى بولىپ تابىلمايتىندارعا ساتىلدى, ال ساتىلۋعا قويىلعان 100-گە جۋىق نىسان ساتىپ الۋشى تابىلماعاندىقتان جويىلدى. «قازاگروقارجىعا» وسى ەكى نۇسقا دا بىزدىڭشە قول ەمەس, ويتكەنى ونى ساتۋ تۇتاس اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ءوزىنىڭ كەرى اسەرىن تيگىزەتىن بولادى. قازىر «قازاگروقارجى» تەحنيكالاردىڭ قارجىلىق ليزينگىندە ەڭ ءىرى ويىنشى بولىپ وتىر. سولاي بولسا دا قازاقستاندىق اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارى پاركىنىڭ جاڭالانۋى جىلىنا 1,5 پايىزدان اسپايدى, ال اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ جالپى ەلىمىز بويىنشا 87 پايىزىنىڭ توزىعى جەتكەن. سونىمەن بىرگە «قازاگروقارجىدان» زايم العاندا كوپتەگەن شارۋا جانە فەرمەرلىك قوجالىقتار وزدەرىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولداناتىن جەرلەرىن كەپىلدىككە قويعانىن دا ۇمىتۋعا بولمايدى. قازىر «قازاگروقارجىنىڭ» پورتفەلىندە 1 ملن 300 مىڭ گەكتار جەر كەپىلدە, سسۋدالىق پورتفەل 239 ملرد تەڭگە, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قور الدىنداعى ينۆەست جوبالار بويىنشا قارىز 60 ملرد تەڭگەدەن ارتىق! وسى كەپىل جانە قارجىلىق قارىزداردىڭ جايى نە بولاتىنىن ۇكىمەت ەسەپكە الدى ما ەكەن؟
بۇدان بۇرىن, بىلتىرعى 18 مامىردا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى «قازاگروقارجىنى» باسەكەلەستىك ورتاعا شىعارۋدىڭ قانداي تيىمدىلىگى بار دەگەن دەپۋتاتتىق ساۋالىن ۇكىمەتكە جولداعان بولاتىن. وعان بەرىلگەن جاۋاپتا جەكەشەلەندىرۋ پروتسەسىنە تاۋەلسىز كونسۋلتانت رەتىندە «دەلويت تسف» كومپانياسىنىڭ تارتىلعانى ايتىلىپ, ونىڭ ستراتەگيالىق ينۆەستورعا ناقتى ساتىلۋ كەرەكتىگى تۋرالى ۇسىنىس بەرگەنى جەتكىزىلگەن. سونىمەن بىرگە «قازاگروقارجى» حولدينگىنىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا, اتالمىش كومپانيا ەۋروپا, ازيا جانە امەريكانىڭ 86 كومپانياسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, ستراتەگيالىق ينۆەستوردى تابا الماعانى بەلگىلى بولدى. ەندى «قازاگروقارجىنى» جويۋ تاۋەكەلى كۇتىپ تۇر.
قورىتا ايتقاندا, بۇگىنگى كەزەڭدە «قازاگروقارجىنى» ساقتاۋ ارقىلى ءبىز مەملەكەت باسشىسى الدىمىزعا قويعان مىندەتتەردى ورىنداۋعا مۇمكىندىك الار ەدىك, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2,5 ەسە ارتتىرۋعا دا ول ءتيىمدى ىقپال ەتكەن بولار ەدى.
مۇرات تەمىرجانوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
تالاپ-ارىزدىڭ مەرزىمىن قىسقارتۋ – ءومىر تالابى
مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ سوڭعى جولداۋىندا, باسقا شارالاردىڭ قاتارىندا, سالىق بويىنشا نەگىزگى قارىزدارىن وتەگەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ وسىمدەر مەن ايىپپۇلدارىنا سالىقتىق امنيستيا جاساۋدى تاپسىردى.
بۇل تاپسىرما سالىق تالاستارى بويىنشا جاسالىپ كەلگەن تالاپ-ارىزدار مەرزىمىنىڭ ۇزاقتىعىندا دا ارتىق ۋاقىت بارى جونىندەگى بايىرعى پروبلەمانىڭ بەتىن اشتى. ماسەلە ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى تالاپ-ارىز مەرزىمىنىڭ ۇزاقتىعى 5 جىل بولۋىندا جانە ول قارىزدى قولدان وسىرە بەرەتىندىگىندە. بىزدە بەس جىل بۇرىنعى, بىرنەشە رەت تەكسەرىلگەندە تابىلماعان سالىق ەسەبىندەگى الدامشى جەتىمسىزدىكتەرگە زاڭناماعا سايكەس قارجىلىق سانكتسيالار سالىنادى. ءسويتىپ بولماشى سوما بەس جىلدىق ايىپپۇلدار مەن ءوسىمنىڭ ارقاسىندا قوماقتى قارىزعا اينالادى. وسىنىڭ سالدارىنان جەتىمسىزدىككە قوسىلاتىن ايىپپۇلدار مەن ءوسىمنىڭ كولەمى قارىزدىڭ وزىنەن الدەقايدا اسىپ كەتىپ, كاسىپورىندى تىعىرىققا تىرەيدى. باق دەرەكتەرىنە جۇگىنەتىن بولساق شوب-تىڭ وسىنداي قارىزدارى 2018 جىلى 257 ملرد تەڭگەگە جەتكەن, ونىڭ ىشىندەگى ايىپپۇلدار مەن وسىمدەر 122,5 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى ناق وسى جونسىزدىكتى جويۋعا باعىتتالىپ وتىر. سوندىقتان ماجىلىستەگى «اق جول» فراكتسياسىنىڭ مۇشەلەرى بۇل شەشىمدى قۋانا قولدايمىز جانە وسىندايدىڭ الداعى ۋاقىتتا بولماعانىن قالايمىز.
ءبىزدىڭ فراكتسيا بۇل ماسەلەنى 2013 جىلدان بەرى كوتەرىپ, ۇكىمەتتەن تالاپ-ارىزدىڭ مەرزىمىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە باسقا ەلدەردەگى سياقتى 5 جىلدان 3 جىلعا ازايتۋدى ۇسىنىپ كەلگەن ەدى. سوڭعى رەت 2017 جىلدىڭ 19 قاڭتارى مەن 15 ناۋرىزىنداعى ساۋالدارىمىزدا ۇسىندىق. بىراق ءاربىر جولى ۇكىمەتتەن «مەملەكەت پەن بيزنەس تەڭگەرىمىنە سايكەس ەمەس» دەگەن سياقتى ءوزىمىزدى قولداماعان جاۋاپ العانبىز. بىراق 2017 جىلدىڭ كۇزىندە سالىق كودەكسىنە ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار تۋرالى زاڭ جوباسىنا ونى ۇكىمەت ءوزى ەنگىزگەن بولاتىن. ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز ەنگىزىلدى دەپ بوركىمىزدى اسپانعا اتۋدان اۋلاقپىز, بىراق ايتەۋىر بۇدان بيزنەس پەن مەملەكەت ۇتسا بولدى.
پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىنداعى امنيستيا وسى ءىستىڭ ورىندالۋىنا جول اشىپ وتىر. ەندى ۇكىمەت تە تالاپ-ارىزدىڭ مەرزىمىن 5 جىلدان 3 جىلعا شەگەرەر دەگەن ءۇمىتىمىزدى ايتىپ, ءبىز پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا تاعى دا ساۋال جولدادىق.
ازات پەرۋاشەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
