بۇگىندە قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە اۋدانداردىڭ قۇرىلعانىنا 90 جىل تولۋى سالتاناتپەن اتالىپ ءوتىپ جاتىر. «كەڭ بايتاق قازاق جەرىندە سوۆەت بيلىگى تولىق ورناپ, بايلار تاركىلەنىپ, ءداستۇرلى ۇلتتىق شارۋاشىلىق كۇيرەگەن تۇستا پايدا بولعان كەڭەستىك اۋدانداردىڭ مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ كىمگە كەرەك؟!» دەگەن نارازى پىكىرلەر دە ەستىلىپ قالىپ ءجۇر. بىراق تاريحىمىزدان سىزىپ تاستاي المايتىن جەتپىس جىلدىق كەڭەستىك كەزەڭ – بۇگىنگى اعا ۇرپاقتىڭ سانالى عۇمىرى وتكەن ءداۋىر. سوندىقتان دا اقجايىق اۋدانى بۇل داتانى – وتكەندى سارالاۋ, باردى باعالاۋ ءۇشىن عىلىمي جيىن تۇرىندە وتكىزۋدى ءجون ساناپتى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ورال قالاسىنان ارنايى شاقىرىلعان كاسىبي تاريحشىلار ءوڭىردىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان ءسوز قوزعاپ, ارحيۆ دەرەكتەرىمەن بايىعان باياندامالارىمەن ءبولىستى. باتىس قازاقستان يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سامات قۇرمانالين بۇگىنگى اقجايىق اۋدانى اۋماعىنىڭ وتارلانۋ كەزەڭى, XVIII-ءحىح عاسىرداعى قازاق-ورىس قاتىناستارى تۋرالى ءسوز قوزعاسا, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سايالبەك عيززاتوۆ 1952 جىلى بوكەي ورداسى وڭىرىندە سىناق پوليگونى اشىلۋىنا بايلانىستى چاپاەۆقا كوشىرىلگەن ۇجىمدار تۋرالى ايتىپ بەردى. تاريحشى بايانداماسىندا ايتىلعان اۋدان تاريحىنىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنگىسى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر كوپشىلىك ءۇشىن جاڭالىق بولدى. ماسەلەن, پاتشالىق رەسەي كەزىندەگى وتارلىق ساياسات, جايىق وزەنىنىڭ جاعاسىنا جەرگىلىكتى حالىق – قازاقتاردى جاقىنداتپاۋ جارلىعى, ورال كازاچەستۆوسىنىڭ ويرانى مىنا دەرەكتەن دە كورىنىپ تۇر: قازىرگى اقجايىق اۋدانىنىڭ ىزىندە 90 جىل بۇرىن ءىلبىشىن ۋەزى قۇرىلعان كەزدە تۇرعىنداردىڭ 25 پايىزى عانا قازاق بولىپتى. ال بەلگىلى الاشتانۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى باقتىلى بورانباەۆا ءوز سوزىندە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان قازاق قىزدارى – اقجايىقتىق ارداگەرلەر تۋرالى جان-جاقتى ايتىپ بەردى. وسى وڭىردە سوۆەت وكىمەتى جىلدارى ەل باسقارعان عازيز حايمولدين, الەنعالي كەرەەۆ سياقتى اقساقالداردىڭ ەستەلىكتەرى دە اۋدان تاريحىنىڭ ۇلكەن كەزەڭىن قامتىپ ءوتتى.
- اقجايىق – باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى ەڭ ۇلكەن اۋدان, مۇندا ۇلكەندى-كىشىلى 52 ەلدىمەكەن بار. جايىق وزەنىنىڭ ەكى بەتىن ەن جايلاپ جاتقان ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى جىل سايىن جاقسارىپ كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە اۋىلدارىمىز كوگىلدىر وتىن مەن اۋىز سۋمەن تولىق قامتىلدى دەۋگە بولادى. ەل-جۇرتپەن جۇزدەسكەندە الدىمەن سۇرايتىنى – جايىقتىڭ سول جاعالاۋىنداعى اۋىلداردىڭ جولىن رەتتەۋ جانە ينتەرنەت ماسەلەسى. شىنى كەرەك, ينتەرنەت ماسەلەسى ءبىزدىڭ كوپ سالامىزدىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولىپ تۇر – ءبىلىم سالاسى دا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى دا, كۇندەلىكتى اقپارات الماسۋ, قارىم-قاتىناسىمىز دا جىلدام ينتەرنەت بايلانىسىن قاجەت ەتەدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى كەشىكپەي قولعا الامىز, - دەيدى اقجايىق اۋدانىنىڭ اكىمى قاليار ايتمۇحامبەتوۆ.
جيىننىڭ سوڭى اۋدان ارداگەرلەرىنە ارنالعان اسپەن قورىتىندىلاندى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان
سۋرەتتى تۇسىرگەن نۇربەك يحسان
