ارينە, جولداۋدا ايتىلعان جوعارىداعى جايلاردىڭ ماڭىزى ايرىقشا ەكەندىگى بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە كەز كەلگەن وتباسى ءۇشىن باسپانانىڭ دا ورنى بولەك. اتام قازاق, ء«ۇيى جوقتىڭ كۇيى جوق» دەگەن ءسوزدى تەگىن ايتتى دەيسىز بە؟ سوڭعى سەگىز جىل ىشىندە «قولجەتىمدى باسپانا», «2020 جىلعا دەيىنگى وڭىرلەردى دامىتۋ», «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى» باعدارلامالارى اياسىندا اقمولا وبلىسىندا مەملەكەت قارجىسى جانە ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن 2494,6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل باعىتتا جىل سايىن تۇرعىن ءۇيدى مولىنان سالىپ كەلە جاتقان كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ ۇلەسى قوماقتى. نەگىزى وبلىستىڭ بارلىق وڭىرىندە مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن اۋقىمدى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىستارى جۇرگىزىلۋدە.
وبلىستاعى تۇرعىن ءۇيدىڭ 65 پروتسەنتى جەكەمەنشىك تۇرعىن ءۇي سالۋشىلار ەسەبىنەن جۇرگىزىلۋدە. سەگىز جىلدىڭ ىشىندە 1,5 ميلليون شارشى مەتر جەكەمەنشىك تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇل دەگەنىڭىز 9,9 مىڭ وتباسى ءوز باسپانا جاعدايىن جاقسارتىپ الدى دەگەن ءسوز. كوممەرتسيالىق ءۇي سالۋشىلاردىڭ جەكە ينۆەستيتسياسى ەسەبىنەن 565,5 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىندى. وسى ورايدا, كوكشەتاۋ قالاسىنداعى «كگس ساۋدا», «الۋا قۇرىلىس» سەرىكتەستىكتەرى مەن «جاقىپوۆ» جەكە كاسىپورنى ءتارىزدى جەكەمەنشىك تۇرعىن ءۇي سالۋشىلاردىڭ ۇلەسىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون.
وتكەن جىلدىڭ باسىنان بەرى بۇرىنعى «قولجەتىمدى باسپانا», «2020 جىلدارعا دەيىنگى وڭىرلەردى دامىتۋ», «نۇرلى جول» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس باعدارلامالارى بىرىلىكتىرىلىپ, «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسى باستاۋ العان بولاتىن. وڭىردە جالعا بەرۋ جانە نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى, جەمەكەنشىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ جانە وسى قۇرىلىستى ىنتالاندىرۋ ءتارىزدى باعدارلامانىڭ باستى باعىتى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بيىل ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى وبلىستا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 464,7 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ تۋرالى جوسپارلاعان بولاتىن. جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا 248,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىندى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بيىل رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن, قۇندى قاعازدار شىعارۋ ارقىلى «بايتەرەك» دەۆەلوپمەنت» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قارجىسىن تارتۋ ەسەبىنەن 9,6 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلدى. كوكشەتاۋ, اتباسار جانە ششۋچينسك قالالارىندا, بالكاشين, استراحان سەلولارىندا, قوسشى مەن سابىندى اۋىلدارىندا 511 پاتەرلىك 14 تۇرعىن ءۇي سالىنۋدا. سالىستىرىپ قارايتىن بولساق, بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن ءۇش ەسە كوپ. جالپى, كوكشەتاۋداعى قۇرىلىس قارقىنىن وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرا بەزبەندەسەڭىز, ءوسىمنىڭ ەكى ەسەگە جۋىق ەكەنىن باعامدار ەدىڭىز. ءبىر عانا وبلىس ورتالىعىنىڭ وزىندە 12 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلمەكشى.
قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ ايرىقشا قارقىن الۋىندا جەكەمەنشىك تۇرعىن ءۇي سالۋشىلاردىڭ دا وزىندىك ۇلەسى بار. «جەكەمەنشىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ اياسىندا جەكەمەنشىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى وبلىستاعى جەتى اۋداننىڭ 14 ەلدى مەكەنىندە باستالدى. وڭىرلەردە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمى بار جەر ۋچاسكەلەرىن دايىنداۋ بۇل ماقساتقا تيىسىنشە سەرپىن بەرۋدە. بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1,8 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. قارجى تولىق يگەرىلگەن كەزدە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن 2,5 مىڭ جەر ۋچاسكەسى قامتاماسىز ەتىلەدى.
مەملەكەت تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ وسۋىنە ءاردايىم ۇلكەن قولداۋ كورسەتۋدە. قۇرىلىس جۇمىستارى تىكەلەي قارجىلاندىرىلىپ, داعدارىس اياقتالدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ نارىقتىق تەتىكتەردى ءتيىمدى پايدالانىپ, ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك, اكىمدەر, باسپانا باعاسىن ارزانداتۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاساۋ كەرەكتىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن.
«7-20-25» يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇيدى نەسيەلەۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ قولداۋىمەن وبلىس تۇرعىندارىنىڭ العان نەسيەسىنە مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرادى. 2018 جىلدىڭ شىلدە ايىنان باستاپ يپوتەكالىق نەسيە بەرىلە باستادى. العاشقى نەسيەنى وبلىس ورتالىعىنداعى «تسەنتر كرەديت بانكى» اكتسيونەرلىك قوعامى بەردى. سونداي-اق «7-20-25» باعدارلاماسى اياسىندا قۇرىلىس كولەمىن قامتاماسىز ەتۋ, اۋداندارداعى تۇرعىن ءۇي سالۋعا ينجەنەرلىك كوممۋنكاتسيا قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدى كوبەيتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنا جىل سايىن قوسىمشا قارجى ءبولۋ قاراستىرىلۋدا. 2018 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن وسى ماقساتقا 3,2 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى.
كوكشەتاۋ, ستەپنوگور قالالارى مەن اقكول, ارشالى, اتباسار, شورتاندى اۋداندارىندا سۋمەن جانە ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىن, كوكشەتاۋ قالاسى مەن تسەلينوگراد اۋدانىندا كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ سىرتقى ينجەنەرلىك جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان. «جوعارى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ستۋدەنت جاستاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ» ءۇشىنشى باستاماسى بويىنشا وبلىستا وقۋ ورىندارىنا قانشالىقتى جاتاقحانا قاجەت ەكەندىگى انىقتالدى. وبلىس ورتالىعىندا 2870 ورىندىق جاتاقحانا قۇرىلىسىنىڭ تيپتىك جوبالارىن جاساۋ ءۇشىن كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ اكىمدىگى ءار وقۋ ورنىنىڭ جانىنان جالپى كولەمى 4,6 گەكتار جەر ۋچاسكەسىن ۇسىندى. وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى 244 ورىندىق جاتاقحانانىڭ تيپتىك جوباسىن جاساۋدى وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋعا بيۋدجەتتىك ءوتىنىم دايىندادى. توعىز قاباتتى عيمارات جوباسىنىڭ سمەتالىق قۇنى 673 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
ەندى تۇرعىنداردىڭ ءومىر سۇرۋگە جايلى ورتا قالىپتاستىرۋىنا كەدەرگى بولىپ وتىرعان كەيبىر جايلار تۋرالى ايتا كەتسەك, ارتىق بولماس. بىرىنشىدەن, كوكشەتاۋ – رەسپۋبليكادا جىلۋ ەلەكتر ستانساسى جوق جالعىز قالا. ستانسا بولماۋى سەبەپتى ەنەرگيا قۋاتى مەن ىستىق سۋ وندىرىلمەيدى. قالا تۇرعىندارى قىسى-جازى سۋ جىلىتقىش قۇرالداردى پايدالانادى. ەنەرگيا قۋاتىنىڭ قىمباتتىعى تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىنا كەرى اسەر ەتۋدە. ونىڭ ۇستىنە جوعارىدا قالادا سوڭعى جىلدارى قۇرىلىستىڭ قارقىن العاندىعىن جان-جاقتى باياندادىق. ورتالىق قازاندىقتىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بولعاندىقتان, جاڭا عيماراتتاردى جىلۋمەن قامتۋ قيىندىق تۋعىزۋى ابدەن مۇمكىن. وتكەن قىستىڭ وزىندە كوپقاباتتى ۇيدە تۇراتىندار سان مارتە شاعىمداندى. بيىلعى سالىنعان نىساندار جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلعان كەزدە جاعداي ودان سايىن كۇردەلەنە ءتۇسۋى كادىك.
ەلىمىزدىڭ ورتالىق جانە سولتۇستىك ايماقتارىن گازسىز قالدىرماۋ ءۇشىن قىزىلوردا وبلىسىنداعى قاراوزەك – جەزقازعان – قاراعاندى – تەمىرتاۋ – استانا باعىتى بويىنشا جاڭا گاز قۇبىرىن سالۋ جوباسى كوكشەتاۋعا دەيىن قامتىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولماس پا؟ سوندىقتان بۇل جوبا اياسىندا اقمولا, كوكشەتاۋ وڭىرلەرى دە ءتۇپتىڭ-تۇبىندە گازسىز قالماي, وسى باعىتتا اتقارىلاتىن كۇردەلى, كۇردەلى دە بولسا قاجەتتى جۇمىستىڭ يگى ناتيجەسىن كورەدى دەگەن سەنىمگە جەتەلەيدى. جولداۋدا ايتىلعان ءومىر سۇرۋگە جايلى ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ تۇپكى ماقساتى دا وسى ەمەس پە؟..
بايقال ءبايادىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
