كەشە اقپاراتتىق داۋلاردى قاراۋ جونىندەگى قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىسى ءوتتى. وعان ەقىۇ/دياقب مەن تمد-دان بايقاۋشىلار ميسسيالارىنىڭ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن باقىلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا» رقب-ءنىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق جسدپ مەن «ادىلەت» دەموكراتيالىق پارتياسىنان بايقاۋشىلار قاتىستى.
كەڭەس مۇشەلەرى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ وتكىزەتىن باق مونيتورينگىنىڭ ارالىق قورىتىندىلارىن تالقىلادى. بۇل تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى بايلانىس جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ءلاززات تانىسباي باياندادى. ونىڭ حاباردار ەتۋىنشە, مونيتورينگ 53 باسپا باسىلىمدارىن, 13 رەسپۋبليكالىق تەلەارنالار مەن 5 راديوارنالاردى قامتيدى. مونيتورينگ ءمالىمەتتەرىنە سايكەس 2011 جىلعى 16-28 جەلتوقسان ارالىعىنداعى كەزەڭدە باسپا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جسدپ تۋرالى 40 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 16 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 24 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس باق-تاردا), «اق جول» قدپ تۋرالى 37 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 16 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 21 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس باق-تاردا), «ادىلەت» دپ تۋرالى 34 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 16 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 18 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس باق-تاردا), «اۋىل» قسدپ تۋرالى 30 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 15 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 15 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس باق-تاردا), قكحپ تۋرالى 36 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 14 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 22 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس باق-تاردا), «نۇر وتان» حدپ تۋرالى 47 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 15 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 32 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس باق-تاردا), قپپ تۋرالى 27 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 14 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 13 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس باق-تاردا) جانە «رۋحانيات» پارتياسى تۋرالى 39 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 15 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 24 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس باق-تاردا) شىققان.
ال تەلەۆيزيالىق ارنالاردا اتالعان كەزەڭدە ەفيرگە جسدپ تۋرالى 81 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 43 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 38 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس تەلەارنالاردا), «اق جول» قدپ تۋرالى 96 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 51 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 45 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس تەلەارنالاردا), «ادىلەت» دپ تۋرالى 89 (ونىڭ ىشىندە 50 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 39 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس تەلەارنالاردا), «اۋىل» قسدپ تۋرالى 66 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 46 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 20 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس تەلەارنالاردا), قكحپ تۋرالى 98 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 48 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 50 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس تەلەارنالاردا), «نۇر وتان» حدپ تۋرالى 98 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 40 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 58 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس تەلەارنالاردا), قپپ تۋرالى 72 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 46 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 26 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس تەلەارنالاردا) جانە «رۋحانيات» پارتياسى تۋرالى 93 ماتەريال (ونىڭ ىشىندە 50 ماتەريال مەملەكەتتىك جانە 43 ماتەريال مەملەكەتتىك ەمەس تەلەارنالاردا) شىققان.
راديودان جسدپ تۋرالى 12 ماتەريال, «اق جول» قدپ تۋرالى 11 ماتەريال, «ادىلەت» دپ تۋرالى 9 ماتەريال, «اۋىل» قسدپ تۋرالى 11 ماتەريال, قكحپ تۋرالى 10 ماتەريال, «نۇر وتان» حدپ تۋرالى 18 ماتەريال, قپپ تۋرالى 10 ماتەريال جانە «رۋحانيات» پارتياسى تۋرالى 11 ماتەريال بەرىلگەن.
اۋماعى بويىنشا مەملەكەتتىك باق-تاردا شىققان ماتەريالداردىڭ 14% – «اق جول» قدپ-نىڭ, 14% – «ادىلەت» دپ-نىڭ, 14% – «نۇر وتان» حدپ-نىڭ, 13% – «اۋىل» قسدپ-نىڭ, 12% – جسدپ-نىڭ ۇلەسىندە, ال قكحپ, قپپ مەن «رۋحانيات» پارتياسىنىڭ ارقايسىنا 11%-دان كەلەدى. ال مەملەكەتتىك تەلەارنالارداعى بەينەسيۋجەتتەردىڭ ۇزاقتىعى بويىنشا: رۋحانيات» پارتياسى تۋرالى – 20%, «نۇر وتان» حدپ تۋرالى – 13%, «اق جول» قدپ, «ادىلەت» دپ جانە قپپ تۋرالى – 12%-دان, قكحپ مەن «اۋىل» قسدپ تۋرالى – 11%-دان, جسدپ تۋرالى – 9%.
«وسىلايشا, سايلاۋعا قاتىسىپ وتىرعان ساياسي پارتيالاردىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا تەڭ قول جەتكىزۋى, جالپى العاندا, ورىندالىپ وتىر دەگەن تۇجىرىم جاساۋعا بولادى. باسپا جانە ەلەكتروندىق باق-تاردا ولاردىڭ قىزمەتى نەگىزىنەن تەڭ جاعدايدا جانە شامامەن العاندا بىردەي مولشەردە جاريالانىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە قازىرگى ساتتە مەملەكەتتىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بارلىق ساياسي پارتيالاردىڭ قىزمەتىن بەلسەندى جاريا ەتىپ كەلسە, مەملەكەتتىك ەمەس بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بيلىك پارتياسىنا كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ وتىر», – دەدى ءلاززات تانىسباي.
قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى بۇل پىكىرمەن كەلىستى, سونداي-اق ورتسايلاۋكومعا باق-تاردىڭ ۇگىت ناۋقانىن جاريالاۋ بويىنشا جۇمىسىندا ورىن الىپ وتىرعان كەمشىلىكتەرگە قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىمدار بەردى. اتاپ ايتقاندا, كەيبىر باسپا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ۇگىت ماتەريالدارىن قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن كورسەتپەي جاريالاۋى سايلاۋ زاڭناماسى بەلگىلەگەن تالاپتاردان اۋىتقۋ بولىپ تابىلاتىنى نۇسقالدى.
دەگەنمەن, قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى, «يندۋستريالنايا كاراگاندا» وبلىستىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ۆلاديمير رىجكوۆ سايلاۋالدى ۇگىت باستالعالى بەرگى كەزەڭدە قاراعاندى وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تاراپىنان سايلاۋالدى ۇگىت ەرەجەلەرىنىڭ بۇزىلۋى تۋرالى ءبىر دە ءبىر ءوتىنىش كەلىپ تۇسپەگەنىن اتاپ ءوتتى. «كەيبىر ۇساق كەمشىلىكتەرگە قاراماستان, بۇل قازاقستاندىق باق-تار مەن جۋرناليستتەردىڭ ۇگىت كەزەڭىندە سايلاۋ زاڭناماسىمەن بەلگىلەنگەن ەرەجەلەردى بۇلجىتپاي ساقتاي وتىرىپ جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەنگەنىن كورسەتەدى», – دەدى ول.
قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىسىنا قاتىسقان ساياسي پارتيالاردىڭ, ەقىۇدياقب ميسسياسىنىڭ بايقاۋشىلارى ءوز كەزەگىندە مەملەكەت سايلاۋعا قاتىسىپ وتىرعان ساياسي پارتيالاردىڭ باق-تارعا قول جەتكىزۋىنىڭ تەڭ جاعدايىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىن ايتتى. ال قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى, ەۋروپالىق قۇقىق ساراپتاۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, «چەلوۆەك ي زاكون» رەسپۋبليكالىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى مارات ءباشىموۆ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى مەيلىنشە ءجيى قوياتىن باق-تاردىڭ سايلاۋالدى ۇگىت ناۋقانى بارىسىنداعى قىزمەتىنە قاتىستى سۇراقتار بويىنشا بىرقاتار تۇسىنىكتەمەلەر بەردى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.
