تاريح • 17 قازان، 2018

امانگەلدى باتىردىڭ تۋى قانداي بولعان؟

399 رەتكورسەتىلدى

ولكەتانۋشى ءشوپتىباي ءباي­دىل­دين 1916 جىلعى ۇلت-ازات­تىق كوتەرىلىسىنىڭ نەگىزگى باسشى­لارى امانگەلدى، كەيكى باتىر­لار، ابدىعاپار تۋرالى ءبىراز ەڭبەكتەنىپ، زەرتتەۋ جۇر­گىزگەن. ءوزى تورعاي ءوڭىرى­نىڭ تۋماسى بولعاندىقتان ول وسى ايماقتاعى ۇلت-ازات­تىق كوتەرىلىسى جانە وعان قاتى­سۋشىلار، نەگىزگى كەيىپكەر­لەر تۋرالى كوزكورگەندەر­مەن كەزدەسىپ، ولاردىڭ مالى­مەت­تەرىن، كورگەن وقيعالارىن قاعازعا ءتۇسىرىپ، جازىپ الىپ وتىرعان. شوكەڭ كوپتەن بەرى 1916 جىلى امانگەلدىنىڭ ساربازدارى كوتەرىپ شىققان تۋى تۋرالى ايتىپ كەلەدى. 

– بالا كەزىمدە اكەم ءبايدىلدا، اجەم ناعيپا، سەيىتقاسىم كوكەم ءبىزدىڭ تورەلەر اۋلەتىندە تۋ بولعانىن، ونى 1932 جىلى اشتىقتا ەلدەن اۋار كەزدە جىلانشىق بويىنداعى ادەن تورە دەگەن جەردەگى كەنجەباي دەگەن اكەمىزدىڭ ۇيىندەگى تەرەزە كوسىگى استىنا قۇرىم كيىزگە وراپ تىققانىن ايتىپ وتىراتىن. سول تۋدى جاسىرعان سەيىتقاسىم جامبىل ۇلى امانگەلدى ساربازدارىنىڭ ءبىرى بولعان. ول اشارشىلىقتا جەزقازعان اسىپ، سوناۋ تاجىكستانعا دەيىن بارىپ، تورعايعا 40-جىلدارى عانا ورالعان. سول كىسى 1982 جىلى 86 جاسىندا قايتىس بولادى. 1965 جىلى جاسىرعان جەردەن تۋدىڭ جۇرناعىن تاپقان دا سول كىسى. تۋدى تاپقاندا ونىڭ قاسىندا امانگەلدى باتىردىڭ جەكە كومەكشىسى، سوعىس كوميسسارى بولعان سۇلتان بەكتاسوۆ، ءبايدىلدا وماروۆ، سارجان مۇقان ۇلى، بايزاق ءبايدىلدين دەگەن كىسىلەر بولعان، – دەيدى ءشوپتىباي اعا. 

تۋ قانداي بولعان ەدى؟ امانگەلدى اۋداندىق مۋزەيىندەگى امانگەلدى باتىر كوتەردى دەگەن تۋدىڭ ءتۇسى قىزىل، ارابشا جازۋى بار. ءشوپتىباي اعايدىڭ ايتۋىنشا، ول مىنا ءوزى ايتىپ وتىرعان تۋعا ۇقسامايدى. تۋدىڭ جۇرناعى تابىلعاننان كەيىن ويۋشى، سۋرەتشىلىگى بار شوكەڭ ۋاقىتىسىندا كورگەن سۇلتان بەكتاسوۆ، سەيىتقاسىم جامبىل ۇلى دەگەن كىسىلەردىڭ ايتۋى­مەن ونىڭ سۋرەتىن سالىپ شىعادى. 

– امانگەلدىنىڭ مىڭباسى بولعان اتامبەكتىڭ ىبىرايى دەگەن كىسى بىردە ۇيگە كەلىپ، تۋدىڭ قاعازعا سالىنعان سۋرەتىن كورگەن سوڭ: «تۋدى اينىتپاي سالىپسىڭ، قاراعىم! تۋ وسىنداي بولاتىن» دەپ قۋانعان ەدى. كوزكورگەندەردىڭ ماعان سيپاتتاۋىنشا، تۋدىڭ ءتۇسى جالپى اق بولعانىمەن، ول بوز، كوكشىل تارىزدەنىپ، قۇبىلىپ تۇراتىن ماتا ەكەن. تۋ تومەن سالبىراپ تۇرعان، بەتىندە ءۇش بولەك، ءۇش تۇمارشا بولعان. ءار تۇمارشانىڭ جيەگىنە قۇران اياتى جازىلعان قۇستىڭ سۇيەگى بەكىتىلگەن. ال تۋدىڭ جيەگىنە جاعالاي سۋ سيىردىڭ (تەڭىز حايۋانى) قىلىنان شاشاق جاساپ ىلىنگەن. تۋدىڭ ۇشار باسىندا كولەمى شاي كەسەدەي كۇمبەز بەينەلى التىن اشەكەيى بولعان. اشارشىلىقتا ونى ساتىپ جىبەرسە كەرەك، – دەيدى ولكەتانۋشى.

ايتپاقشى، تۋدى تاپقاندا ونىڭ ماتاسى ۇستاۋعا كەلمەي ۇگىتىلىپ كەتەدى، تەك تۇمارعا بايلانعان قۇس سۇيەگى، سۋ سيىردىڭ قىلى عانا قالادى. تۋدان قالعان وسى جۇرناقتاردى كوزى اشىق سۇلتان بەكتاسوۆ پوشتامەن تسەلينوگراد وبلىستىق مۋزەيىنە جىبەرسە كەرەك. بىراق كەيىن ىزدەگەندە ولكەتانۋشى ءشوپتىباي مۋزەيدەن تاپپايدى. 

ءنازيرا جارىمبەت،

«ەگەمەن قازاقستان»

قوستاناي

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇعىنا بىلگەنگە – ۇلت تاعدىرى

ساياسات • بۇگىن، 06:57

كوڭىلگە مەدەت بولعان ماقالا

رۋحانيات • بۇگىن، 06:56

54 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:39

ەل بولىپ ەڭسەرەمىز

ساياسات • بۇگىن، 06:20

بۋمەرانگ

رۋحانيات • بۇگىن، 05:54

قورعاۋشىلارعا دا قولداۋ قاجەت

ايماقتار • بۇگىن، 05:46

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان سىرقات

ايماقتار • بۇگىن، 05:43

اقيرەكتە – ارىستان باب...

تانىم • بۇگىن، 05:33

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار