مەملەكەت باسشىسى فينلياندياعا ساپارىنىڭ العاشقى كۇنى حەلسينكيدە «Nokia» كومپانياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ريستو سيلاسماامەن كەزدەستى.
قازاقستان پرەزيدەنتى «Nokiا» برەندى تەلەكوممۋنيكاتسيالىق سالاداعى جەتىستىكتەرى ارقىلى الەمگە تانىلعاندىعىن جانە كومپانيا قازاقستاننىڭ سەنىمدى سەرىكتەسىنە اينالعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
– «Nokiا» كومپانياسى 2007 جىلدان بەرى ءبىزدىڭ ەلىمىزبەن قارىم-قاتىناس ورناتتى. قازىرگى كۇنى كومپانيانىڭ قارجى اينالىمى 20 ملرد اقش دوللارىن قۇرايدى, – دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ كومپانيا باسشىلىعىنا قازاقستاندا اۆتوماتتاندىرۋ, روبوتتاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت ادىستەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋ ارقىلى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ قولعا الىنعاندىعى تۋرالى ايتىپ, «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ ەنگىزىلۋىنە جەكە توقتالدى.
ءوز كەزەگىندە ريستو سيلاسماا اتالعان كەزدەسۋگە مۇمكىندىك جاساعاندىعى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىسىن ءبىلدىرىپ, قازاقستاندىق كومپانيالارمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن جەتكىزدى.
– ءسىز الەمدە وتە تانىمال تۇلعاسىز جانە تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىنەتىن ساناۋلى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ءبىرىسىز. مەن ءسىزدىڭ تسيفرلى تەحنولوگيالارعا اسا كوڭىل بولەتىندىگىڭىزدى بىلەمىن, – دەدى ر.سيلاسماا.
كەزدەسۋ سوڭىندا تاراپتار جاڭا بايلانىس تەحنولوگيالارىن, ونىڭ ىشىندە يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى دامىتۋ مەن ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ جوبالارىنا 5G ستاندارتتارىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ فينليانديا بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى جىلى شىراي, اشىق-جارقىن اڭگىمەگە نەگىزدەلدى. ونىڭ دا ءبىر سىرى بار. مەملەكەت باسشىسى حەلسينكيگە وسىدان 9 جىل بۇرىن مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەندە فينليانديانىڭ بيزنەس-كاپيتاندارىمەن ارادا ءدال وسىنداي جوعارى ناتيجەلى سۇحبات بولعان ەدى.
بۇل جولى مەملەكەت باسشىسىمەن كەزدەسۋگە تەك سۋوميدا عانا ەمەس, ەۋرووداققا, ءتىپتى الەمگە تانىمال كاسىپكەرلەر قاتىستى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ فينليانديا رەسپۋبليكاسى قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار دوستىق پەن ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەنىن ايتتى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى فينليانديا قازاقستانعا 300 ميلليون اقش دوللارىنان استام ينۆەستيتسيا قۇيدى. قازاقستاندا فين كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن ءتۇرلى سالالاردا 100-گە جۋىق كاسىپورىن تىركەلگەن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ءتيىمدى بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشاتىنىن ايتىپ, بۇگىنگى كەزدەسۋدىڭ ماقساتى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى جانداندىرۋ جانە جاڭا ارىپتەستەر ىزدەستىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ينۆەستورلارمەن جانە بيزنەس وكىلدەرىمەن ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىل جۇرگىزۋ ماقساتىمەن «قازاق ينۆەست» جانە «قازاق ەكسپورت» ۇلتتىق كومپانيالارى قۇرىلدى. پرەزيدەنت جانىندا شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى. مەتاللۋرگيا, مۇناي وڭدەۋ, ماشينا جاساۋ, حيميا, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋ سياقتى باسىم باعىتتاعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا كورپوراتيۆتىك, جەر جانە مۇلىك سالىقتارىنان بوساتۋ قاراستىرىلعان, جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ليتسەنزيا الۋ جانە كەلىسىمشارتتار جاساسۋ ءتارتىبى جەڭىلدەتىلگەن. سونداي-اق شەتەلدەردەن جۇمىس كۇشىن تارتۋ ءىسى كۆوتاسىز ءارى رۇقسات الۋسىز جۇرگىزىلەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان بيزنەسمەندەرگە قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى جەكەشەلەندىرۋ جونىندە جانە بۇل ىسكە شەتەلدەردەن, سونىڭ ىشىندە فين ينۆەستورلارىنان سۇرانىس بار ەكەنىن ايتتى.
– ءبىز فينليانديا-قىتاي باعىتى بويىنشا قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەتىن جاڭا تەمىر جول اشقانىمىزعا قۋانىشتىمىز. ەندى بۇل باعىت بويىنشا جانە كەرى قاراي جونەلتىلەتىن كونتەينەرلىك تاسىمال ۋاقىتى تەڭىز جولىنا قاراعاندا 4 ەسە قىسقارادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالىپ, فين كومپانيالارىن اگرووندىرىس كەشەنىندەگى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بەلسەندى اتسالىسۋعا شاقىردى.
– قازاقستان ەكونوميكانى جەدەل جاڭعىرتۋعا, جاڭا تەحنولوگيا مەن يننوۆاتسيانى ەنگىزۋگە بەت الدى. «تسيفرلى قازاقستان» ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. فين كومپانيالارىنىڭ وسى سالاداعى تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىز ءۇشىن پەرسپەكتيۆتى الاڭ بولا الار ەدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ارتىقشىلىقتارى جانە سونىڭ جانىنان اشىلعان جوعارى تەحنولوگيالىق بيرجا جونىندە ايتىپ, وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا شانحاي قور بيرجاسى مەن NASDAQ امەريكالىق بيرجاسىنىڭ اتسالىسقانىن اتاپ ءوتتى.
– «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ «جاسىل», يسلامدىق جانە يننوۆاتسيالىق قارجى قۇرالدارىن دامىتۋدىڭ وڭىرلىك ورتالىعىنا اينالۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار. فين كومپانيالارىن وسى ورتالىقتىڭ جۇمىسىنا اتسالىسۋعا شاقىرامىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
كەزدەسۋ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ فين كاسىپكەرلەرى ەكى ەل اراسىنداعى بيزنەستى دامىتۋ جانە ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىكتى نىعايتۋ ءۇشىن قازاقستاندا جاسالىپ وتىرعان بارلىق مۇمكىندىكتەردى پايدالاناتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
اتاپ وتەرلىگى, قازاقستان مەن فينليانديانىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 2017 جىلى 307,9 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. ال 2018 جىلدىڭ قاڭتار-شىلدە ايلارىندا ساۋدا اينالىمى 160 ملن اقش دوللارىنا جەتكەن. سوڭعى 13 جىلدا (2005 جىلدان 2018 جىلدىڭ 1 توقسانىندا) قازاقستانعا فينليانديادان تارتىلعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 334 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. بۇگىندە قازاقستاندا فين تاراپىمەن بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ سانى جۇزدەن اسىپ جىعىلادى.
قازاقستان-فينليانديا ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارىنىڭ نەگىزىن حيميا, جەڭىل ونەركاسىپ, تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيا كەشەنى, قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋ, جوعارى تەحنولوگيالىق سىر وندىرىسىندەگى بايلانىستار قۇرايدى.
قازاقستان-فينليانديا قارىم-قاتىناستارى «جاسىل» ەكونوميكا سالاسىندا دا قارىشتاپ دامىپ كەلەدى. ناقتىراق ايتقاندا, 2013 جىلى قازاقستان مەن فينليانديا اراسىندا «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋ جانە جاڭعىرتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى دەكلاراتسياعا قول قويىلعانى بەلگىلى. ال 2014 جىلى فينليانديا رەسپۋبليكاسى «التىن كوپىر» ىقپالداستىق باعدارلاماسى تۋرالى حارتياعا قول قويدى. وعان قوسا, 2017 جىلى «جاسىل قارجىلاندىرۋ» اياسىندا قازاقستانعا ەۋروپا دامۋ جانە قايتا قۇرۋ بانكى ارقىلى 1 ملن ەۋرو ءبولىندى.
ەلباسى ساپارىنىڭ اياسىندا قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعى مەن فينليانديا سالالىق تەحنولوگيالار فەدەراتسياسى اراسىندا ماشينا جاساۋ سالاسىندا ءوزارا ءىس-قيمىل جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل ەكونوميكانىڭ كوپتەگەن سالاسىندا, اتاپ ايتقاندا ينجەنەريا, ستارتاپ جوبالار, جاڭا تەحنولوگيالار, يننوۆاتسيا مەن ماشينا جاساۋ سالالارىنداعى 1600 كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرىپ وتىرعان فەدەراتسيامەن كەلىسىمنىڭ بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتىلۋدە. قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى مەيرام پىشەمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كەلىسىم ەكى ەل اراسىنداعى بيزنەس-جوبالاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار فينليانديا سالالىق تەحنولوگيالار فەدەراتسياسىن «Nokiا» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ريستو سيلاسماانىڭ باسقارۋى قازاق-فين ىسكەرلىك بايلانىستارىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسپەك.
– بۇل كەلىسىم قازاقستان-فينليانديا كاسىپكەرلەرىنە ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا بايلانىسۋعا مۇمكىندىك اشادى. سونىڭ ناتيجەسىندە الەمدە يننوۆاتسيالىق جاڭاشىلدىقتارى, تىڭ ويلارى ارقىلى ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن فينليانديا بيزنەس وكىلدەرىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار نىعايا تۇسپەك, – دەدى كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا سۇحبات بەرگەن م.پىشەمباەۆ.
جالپى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ فينليانديا رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارى اياسىندا ءبىرىنشى كۇنى 20-دان اسا كوممەرتسيالىق قۇجاتقا قول قويىلدى. ال بۇگىن قول قويىلۋى ءتيىس قۇجاتتار قاتارىندا قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى, سونداي-اق فينليانديانىڭ ەكونوميكالىق دامۋ جانە قامتۋ مينيسترلىگى جانە فينليانديانىڭ قورشاعان ورتا مينيسترلىگى اراسىندا ەنەرگەتيكا جانە «جاسىل» ەكونوميكا سالاسىنداعى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم جانە قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن فينليانديانىڭ كولىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى اگەنتتىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم بار.
ەلباسى ساپارى بۇگىن دە جالعاسادى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
حەلسينكي (فينليانديا)
