قالا تۇرعىندارى ءۇشىن كۇزدىڭ قازان ايى اۋا رايىمەن دە, تابيعي تارتۋلارىمەن دە ەرەكشەلەندى. «اتاكەنت» ىسكەرلىك ورتالىعىنىڭ الاڭىندا الماتى وبلىسىنىڭ بالقاش, ەڭبەكشىقازاق, جامبىل, ىلە, تالعار, قاراساي, كەگەن, پانفيلوۆ, رايىمبەك, ۇيعىر اۋداندارىمەن قاتار تەكەلى قالاسىنان اكەلىنگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ 240 توننا شاماسىندا 45-تەن اسا تۇرلەرى ۇسىنىلدى. ونىڭ ىشىندە ەت ونىمدەرى 15,3, ءسۇت ونىمدەرى – 6,2, كوكونىستەر – 64,8, بالىق – 4,0, جەمىس-جيدەكتەر – 24,3, كارتوشكا – 28,4 جانە 93,8 توننا باسقا دا ءونىم تۇرلەرى بار. جالپى سوماسى 102,5 ملن تەڭگەنى قۇرايدى.
الماتى قالاسى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى قانات كاكەننىڭ ايتۋىنشا, الماتى باسقا وڭىرلەرگە تاۋەلدى بولعاندىقتان, وسىنداي كەڭەيتىلگەن جارمەڭكەلەر ءجيى وتكىزىلىپ تۇرادى. دەمالىس كۇندەرى قالا اۋداندارىنداعى جارمەڭكەلەرگە قاجەتتى ونىمدەر جاقىن ورنالاسقان اۋدانداردان اكەلىنەدى. الداعى دەمالىس كۇندەرىندە قالا تۇرعىندارىنا ارنالعان قولايلى جارمەڭكەلەردى جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان, ت.ب. وبلىستارمەن بىرلەسە وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىندە الماتى اۋماعىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وسىرۋگە جەر تەلىمدەرى قاراستىرىلماعاندىقتان, الماتى يندۋستريالى ايماعىندا 17 گەكتار اۋماقتا جىلىساي جۇمىس ىستەيدى. الداعى ۋاقىتتا تاعى دا 10 گەكتار جەرگە جىلىساي سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. قانات كاكەن ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جارمەڭكەلەر ۇيىمداستىراردان بۇرىن باعاعا قاتىستى مونيتورينگ ۇيىمداستىرىلادى. سونىڭ ناتيجەسىنە وراي الەۋمەتتىك جارمەڭكەلەردە تۇرعىندارعا قويلى باعامەن ونىمدەر ۇسىنىلادى.
الماتى وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سايات ساكمولديننىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋدەگى الەۋەتى ارتىپ كەلەدى. مىسالى, «اقسۋ» جانە «كوكسۋ» قانت زاۋىتتارى ىسكە قوسىلىپ, قوسىمشا جۇمىس ورىندارىمەن قاتار تابيعي تازا ءونىم ءوندىرۋ مۇمكىندىگى مولايىپ وتىر. الماتى وبلىسى بويىنشا قانت ونىمدەرىنە سۇرانىس 29 مىڭ توننانى قۇرايدى. ال قانت زاۋىتتارىنىڭ ونىمدىلىگى 35 توننا شاماسىندا. الداعى ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىشتى 42 تونناعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال قالعان قانت ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنە جونەلتىلەتىن بولادى.
بۇگىندە وبلىس ەت ونىمدەرىن ءوندىرۋ جاعىنان دا ىشكى نارىقتى تولىق قامتاماسىز ەتىپ وتىر دەۋگە نەگىز بار. جىلىنا 350 مىڭ توننادان استام ەت, 719 مىڭ توننا ءسۇت ونىمدەرى وندىرىلەدى. وزبەكستان, قىرعىزستان جانە ساۋد ارابياسى سياقتى ەلدەرگە ەت ەكسپورتتالدى. وبلىس اۋماعىندا 406 قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قازىرگى كەزدەگى جۇكمەتەسى 68-70 پايىزدى قۇراسا, الداعى ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىشتى 100 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىرگى كەزدە ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بايلانىستى قايتا وڭدەۋ كەشەندەرى سالىنۋدا. جامبىل اۋدانىندا شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن, جىلىنا 8 مىڭ توننا دايىن ءونىم شىعارۋ مۇمكىندىگى بار «يمپەريا فۋد» ترانسۇلتتىق كومپانياسىنىڭ جۇمىسى جەلتوقساندا ىسكە قوسىلاتىن بولادى. الاكولدە «قايىڭدى» جشس بار, ونىڭ قايتا وڭدەۋ كولەمى 16 مىڭ توننانى قۇرايدى. سونداي-اق, گەرمانيانىڭ «باۋمان» كومپانياسى قوي ەتىن وڭدەۋمەن اينالىسادى. جىلىنا 30 مىڭ توننا دايىن ءونىم بەرۋ الەۋەتى بار. وسى سالادا 2019-22 جىلدارى يتاليالىق كومپانيا سيىر ەتىن وڭدەۋ ءوندىرىسىن ىسكە قوساتىن بولادى. قازىرگى كەزدە جامبىل اۋدانىنداعى «قارعالى» زاۋىتى قايتا جاراقتالىپ, ىسكە قوسىلعان. وندا تەرى, ءجۇن ونىمدەرىن وڭدەۋ جۇمىستارى جولعا قويىلعان.
ال تابيعي تازا ەت, ءسۇت, كارتوشكا ونىمدەرىمەن ەرەكشەلەنەتىن ءوڭىر رايىمبەك اۋدانىنان جارمەڭكەگە 4 ملن 700 مىڭ تەڭگەنىڭ ونىمدەرى اكەلىنگەن. ونىڭ ىشىندە ەت (سيىر ەتى – 1600 كگ, جىلقى ەتى – 370 كگ), كارتوشكا ونىمدەرىمەن (7 توننا) قاتار سارى ماي (100 كگ), قىمىز (100 ل), قۇرت (150 كگ), جەنت سياقتى ەكولوگيالىق تازا ونىمدەر بار. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى سامات ساتىلعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىس اكىمشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن اۋداندا گوللانديادان اكەلىنگەن جوعارى سورتتى تۇقىم ەگىلگەن. قازىرگى كەزدە كارتوشكا وندىرۋمەن اينالىساتىن اۋدانداعى 6 شارۋا قوجالىعى 1 گەكتاردان 500 تسەنتنەر ءونىم الىپ وتىر. ەندى «نارىنقولدىڭ كارتوشكاسى» برەندىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا كارتوپتىڭ جوعارى سورتتى ونىمدەرىن ءوسىرۋ جولعا قويىلىپ, الداعى ۋاقىتتا وڭدەۋ تەحنولوگيالارىن دا ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. كەلەسى جىلدان باستاپ كارتوپتان جاسالعان تابيعي ءارى ەكولوگيالىق تازا, جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەر نارىققا شىعارىلماق. كارتوشكا وسىرۋگە تابيعاتى قولايلى ءوڭىر وسى سالاداعى جۇمىستاردى جانداندىرىپ, اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋگە باعىتتالعان ماقساتتى جوبالاردى جۇزەگە اسىراتىن بولادى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
"ەگەمەن قازاقستان"
الماتى
