مۋفتي ازيز حاسانوۆيچ,
حورۆاتيانىڭ مەشيحات
يسلام قوعامى ۇيىمىنىڭ توراعاسى:
– وسىنداي جيىنعا قاتىسۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەت. وسىمەن ەكىنشى مارتە قازاقستانعا كەلىپ وتىرمىن. بۇعان دەيىن دە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىنە قاتىسقان بولاتىنمىن.
مارتەبەلى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى ماسەلەدە كوتەرگەن باستامالارى الەم ءۇشىن قاجەت. مۇنداي جيىن كوپتەگەن تۇيتكىلدەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق سەزد جۇمىسى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرەتىنىنە سەنىمىم مول.
الەمدەگى احۋال كۇردەلەنىپ تۇرعان قازىرگىدەي كەزدە نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدەگى ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىن ءبىر جەرگە جيناپ, پىكىر الماسۋ الاڭىن ۇيىمداستىرا الىپ وتىر.
وسىنداي جيىندار بەيبىتشىلىكتى, تولەرانتتىلىقتى, بىرلىكتى ناسيحاتتايدى. بۇل تۇرعىدا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى زور. سونىمەن قاتار كونفەسسياارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋدا قازاقستان الەم ەلدەرىنە ۇلگى بولاتىنىن ايتا كەتكىم كەلەدى.
الەمدەگى ءدىني تۇيتكىلدەردى شەشۋ ءۇشىن سەزد اياسىندا قابىلدانعان شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋىمىز قاجەت. وسى كونفەرەنتسياعا كەلگەن قۇرمەتتى مەيمانداردىڭ ءبارى الەمدە بەيبىتشىلىك ورناتۋدى كوزدەيدى. ولاردىڭ ءبارى ءوز ەلىنە بارعان سوڭ وسىندا جاسالعان كەلىسىمدەردى حالىققا جەتكىزۋگە كومەكتەسەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتىن وسىنداي اۋقىمدى جيىن وتكىزۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. سونداي-اق الەمنىڭ ءدىنباسىلارىن جيناپ, كەلەلى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا ۇمتىلىسىن جوعارى باعالايمىن.
دميتري بايدەك,
ۋسپەن كافەدرالدى سوبورىنىڭ
اعا ءدىن قىزمەتكەرى, پروتەرەي:
– بۇگىنگى استانا دىندەر اراسىنداعى ساليقالى سۇحبات الاڭىنا اينالدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. وعان كەزەكتى التىنشى رەت ءوتىپ جاتقان ءداستۇرلى دىندەر سەزىنە جينالعانداردىڭ اۋقىمدى دالەل. بۇل شارانىڭ قامتىعان تاقىرىپتارىنىڭ دا وزەكتى ەكەنىن, ءتۇرلى كونفەسسيا وكىلدەرىنىڭ كۇردەلى قوعام ماسەلەلەرىن جەكە-جەكە ەمەس, بىرىگىپ شەشۋگە دەگەن ۇمتىلىسىن بايقاتادى. وسى ورايدا قازاقستان حالقى دا باسشىمىز ۇستانعان باعىتقا ساي بۇكىل الەمگە ءوزىنىڭ ءبىرتۇتاس بەرىك بىرلىگىن پاش ەتىپ, ۇنەمى تولەرانتتىلىقتىڭ, ءدىني توزۋشىلىكتىڭ تۇراقتىلىعىن كورسەتىپ كەلەدى.
مىنە, ءار ءۇش جىل سايىن وتەتىن ءداستۇرلى دىندەر وكىلدەرىنىڭ سەزىنىڭ باستاۋىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇر. قازاقستاندى زايىرلى مەملەكەت رەتىندە تانىتىپ قانا قويماي, ءدىن تۇرعىسىنان دا كوپتەگەن مەملەكەتتەرگە جول كورسەتە بىلەتىن, تۋرا جولعا نۇسقاۋ بەرەتىن تەمىرقازىق ەتكەن باسشىنىڭ ەڭبەگى, الاتىن ورنى ولشەمگە كەلمەيدى.
ەلباسىمىز قازاقستان باسشىسى عانا ەمەس, قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق اكەسى سياقتى. بۇل تەك يدەيا, باستاما كوتەرۋ تۇرعىسىنان ەمەس, قوعام تىنىسىن تاپ باسىپ وتىراتىن ءاربىر قادامىندا, بارلىعىن قامقورلىعىنا الۋعا تىرىساتىندىعىندا ما دەپ ويلايمىن.
قازاقستاندا ءتۇرلى سەنىمدەگى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ورتاق تاتۋلىقتا ەشقانداي قاقتىعىسسىز بىرگە عۇمىر كەشۋدە. قوعامىمىزدا ءوزىنىڭ سەنىمىن كۇشپەن تاڭاتىن, ءدىنىنىڭ دۇرىستىعىن اگرەسسيامەن دالەلدەيتىن جاعداي ورىن الا قويعان جوق. قازاقستان حالىقتارى مەملەكەتتىك مەرەكەلەردى ورتاق تويلاپ, ۇنەمى كەز كەلگەن ىستە اۋىزبىرشىلىك ۇستانىپ كەلەدى. قوعامداعى ورتاق ىسكە جۇمىلۋىمىزدىڭ ءوزى ءبىزدىڭ بەرىك ىرگەمىزدى بەكىتە تۇسەدى. بۇل – تاماشا دۇنيە, قالىپتى ادامي قارىم-قاتىناس.
يمام فەيسال ابدۋل راۋف,
Cordoba Initiative ۇيىمىنىڭ توراعاسى (اقش):
– الەمدە ءدىن اتىن جامىلعانداردىڭ جاعىمسىز ارەكەتىن تالقىلايتىن جيىندار كوپ. الايدا مۇنداي جيىندار, ياعني جەر جاھاننىڭ دىندەرى كوشباسشىلارىنىڭ ءبىر ارنادا توعىسىپ, پىكىر الماسۋى سيرەك جاعداي.
نەگىزى, ءدىننىڭ باستى ماقساتى – ادامداردى قۇدايمەن بايلانىستىرۋ. ەگەر ادام قۇدايدى تانىسا, وندا ول ەشقاشان باسبۇزار, ەكسترەميست بولمايدى. ونىڭ ورنىنا مەيىرىمدى, كوركەم مىنەز يەسى اتانادى.
الايدا قازىرگى تاڭدا ءدىن اتىن جامىلىپ, ادامداردى الشاقتاتۋعا, ەلدىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعىن بۇزۋعا تالپىنىپ جۇرگەندەر كوپ. سوندىقتان وسىنداي كونفەرەنتسيالاردىڭ ءدىننىڭ شىنايى ءمانىن تۇسىنۋگە, ساياسي كوشباسشىلاردىڭ وسى باعىتتا شەشىم قابىلداۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىن. ادامزات اراسىنداعى ىزگىلىكتى ناسيحاتتاۋعا ۇلەس قوسادى.
مۇنداي جيىندار وتكىزىپ, سونىمەن شەكتەلىپ قالۋ الەمدەگى ءدىني ماسەلەلەردى تولىققاندى شەشپەيدى. تۇيتكىلدەرگە قاتىستى شەشىم قابىلدايتىندار – ساياسي تۇلعالار. سوندىقتان ولاردىڭ بۇگىنگىدەي سەزگە قاتىسۋىنىڭ ماڭىزى زور. قاراپايىم ادامدار وزدەرى ءۇشىن عانا جاۋاپ بەرە الۋى مۇمكىن. ال ساياساتكەرلەر ەل ءۇشىن, قوعامعا قاجەتتى شەشىمدەردى قابىلدايدى.
الەم كوشباسشىلارى ءجيى-ءجيى جينالىپ, جاھاندىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پىكىر الماسىپ تۇرۋى ءتيىس. بۇل تۇرعىدان العاندا, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستامالارىن قولدايمىن. ول – الەمدە بەيبىت ءومىر قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ايانباي تەر توگىپ جۇرگەن ساياساتكەرلەردىڭ ءبىرى.
توماش پەتا,
استاناداعى ريم-كاتوليكتىك اۋليە ماريا ارحيەپارحياسىنىڭ ارحيەپيسكوپى:
– قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن استانا قالاسىندا ءار ءۇش جىل سايىن وتكىزىلەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى – ۇلتى مەن ۇستاناتىن سەنىمىنە قاراماستان ادامزاتتىڭ ءبىر-بىرىنە جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىن ۇلكەن شارا. گەوگرافيالىق, رۋحاني, تىلدىك كەدەرگىلەر بولعانىمەن, ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى جاقسى تۇسىنۋگە تالپىنۋىمىز قاجەت دەپ ويلايمىن. مۇنداي ءىس-شارا ادامزاتتى ءبىر-بىرىنە جاقىنداتا ءتۇسىپ, ءوزارا تۇسىنىسۋگە اكەلەدى. بۇل قازىرگىدەي الەمدىك ارەناداعى ءدىني نانىم-سەنىم بويىنشا ورىن الىپ جاتقان قاقتىعىستاردىڭ اياسىندا قازاقستاننىڭ تولەرانتتى ەل ەكەنىنىڭ دالەلى. ەلدەگى زاڭدى تىركەلگەن 18 كونفەسسيا وكىلدەرى بۇگىندە ءبىر-ءبىرىنىڭ سەنىمىن سىيلاۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر.
جالپى, قازاقستاندا ءاربىر كونفەسسيانىڭ ءوز قىزمەتىن رەسمي جۇرگىزۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعانىن كوپشىلىك بىلەدى. ماسەلەن, كاتوليك سەنىمىندەگى 100 مىڭنان استام ادام ەش قىسپاقسىز ەلدىڭ بارلىق ايماعىندا ەركىن ءومىر سۇرۋدە. بۇل كاتوليك ءدىنىن ۇستانۋشىلاردىڭ بىرىگىپ, ورتاق قىزمەت جۇرگىزۋىنە, ۋاعىز تىڭداۋىنا, ءوز ورتاسىن ىزدەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىندىگىنىڭ دالەلى. استانا قالاسىندا ۆاتيكان ەلشىلىگىنىڭ ورنالاسۋى, وندا اپوستول ءنۋنتسيى دەپ اتالاتىن ريم پاپاسى وكىلىنىڭ بولۋى – قازاقستاندا ءدىني نانىم-سەنىم بوستاندىعى بار ەكەندىگىن دالەلدەيتىن تاعى ءبىر فاكت.
مەن پولشادا تۋىپ-وسكەنىممەن قازاقستانعا وسىدان 28 جىل بۇرىن شاقىرۋمەن كەلدىم. ءدىن جولىنداعى قىزمەتىم سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى
تايىنشا اۋدانىنىڭ وزەرنوە اۋىلىندا باستالدى. ال 2003 جىلى قازاقستان ازاماتتىعىن الدىم. تۇسىنە بىلگەن ادامعا ازاماتتىق اۋىستىرۋ ويلانىپ-تولعانىپ بارىپ قابىلداناتىن ۇلكەن قادام ەكەنى بەلگىلى. وسىنداي قادامعا بارۋ ارقىلى مەنىڭ جۇرەگىمدەگى قازاقستاننىڭ ورنى قانداي ەكەنىن كوپشىلىككە ۇعىندىرعان سياقتىمىن. جۇرگەن جەرىمدە ۇنەمى پولشانىڭ – انام, ال قازاقستاننىڭ اكەم سياقتى قوس قاناتىم ەكەنىن ايتىپ جۇرەمىن. ءار ادامنىڭ اكە-شەشەسى بار سياقتى, مەنىڭ دە اتا-انام بار. قازاقستان – مەن ءۇشىن ەكىنشى وتان. وسىندا وتكىزگەن 28 جىل, راسىندا ۇلكەن ۋاقىت. وسى جىلدار ىشىندە مەن قازاقشا وقىپ, قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرى مەن سالتى تۋرالى كوپتەگەن نارسەلەردى ۇيرەندىم. دوستارىم كوبەيدى. كوپتەگەن ادامدار تۋىسقانىما اينالدى.
ءبىز قازاقستاننىڭ زايىرلى ەل ەكەنىن بىلەمىز. بىراق ءدىن جولىنداعى ازاماتتار ەلىمىزدىڭ دە ازاماتتارى رەتىندە ءدىن مەن زايىرلىلىق جولدارىنىڭ ءوزارا ۇشتاسىپ جاتاتىندىعىن ۇعامىز. بۇل جايتتى بيلىك باسشىلارى دا جاقسى ۇعىنعاندىقتان ءدىن قىزمەتشىلەرىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن, ءماجىلىس جانە سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ەلدىڭ, قوعامنىڭ دامۋىنا قاتىستى ماڭىزدى ءىس-شارالاردان قالدىرماي, پىكىر الماسۋعا شاقىرىپ وتىرادى. مەن ءوز تاراپىمنان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءدىن جولىن ۇستانۋشىلاردىڭ ماسەلەسىنە ءۇستىرت قاراماي, ۇنەمى نازارىندا ۇستايتىنى ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى.
سۋامي پارامەيشن,
ءۇندىستان كونە موناستىر ۇيىمىنىڭ وكىلى:
– الەمدە كوپتەگەن ءداستۇرلى دىندەر بار. سولاردىڭ ءبارى بۇگىنگى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋدى وزدەرىنە زور ابىروي سانايدى دەپ ايتسام قاتەلەسپەيمىن. ويتكەنى كەز كەلگەن ءدىننىڭ باستى ماقساتى – بەيبىتشىلىك پەن ادامزاتتىڭ يگىلىگى.
دىندەر سەزىنىڭ كوزدەگەنى دە وسى. ادامزاتتىڭ بىرلىگى, دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىق بارىمىزگە قاجەت. ەگەر وسىنداي جيىندار بولماسا, كوپ نارسە جوعالتاتىن ەدىك. الەم دىندەرىنىڭ ءوزارا بايلانىسى اجىراپ, ءبىر-ءبىرىن ءتۇسىنۋى قيىنداي تۇسەدى. سونىمەن قاتار بۇگىنگى ءىس-شارادا تالقىلاناتىن تاقىرىپ تا الەمدە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق ورناتۋعا باعىتتالعان.
بۇگىنگى جيىنعا قاتىسقانىما شەكسىز قۋانىشتىمىن. سونداي-اق كونفەرەنتسيا بارىسىندا ايتىلاتىن ماسەلەلەر مەن سويلەيتىن سپيكەرلەردىڭ پىكىرلەرىن اسىعا كۇتەمىن. ەلىمە قايتقان سوڭ جيىندا كوتەرىلگەن تاقىرىپتار مەن ورتاق كەلىسىمدەردى ارىپتەستەرىمە جەتكىزەمىن.
الەمدە تۋىنداعان تۇيتكىلدەردىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن بارشا ادامزاتقا ورتاق الاڭ تابىلۋى ءتيىس. ياعني, ءار ازامات وزىنە عانا ەمەس, الەمگە ورتاق, شارتاراپقا پايدالى ارەكەت ەتۋى ءتيىس. مەنىڭ ءدىنىم وسىنداي ۇستانىمدى دۇرىس كورەدى.
ءدىن – رۋحاني ءومىردىڭ تىرەگى. ەگەر وسى رۋحاني ءومىردى ىزگىلەندىرە الساق, ءدىن ەشقانداي ماسەلەگە اينالماس ەدى. ءبىز ادامزات رەتىندە كوركەم مىنەز كورسەتىپ, جاقسى امالدار جاساساق الەم قازىرگىدەن دە جاقسى بولا تۇسەدى. وسى تۇرعىدا بۇگىنگىدەي اۋقىمدى شارالاردىڭ الار ورنى ەرەكشە. جيىن كوپشىلىكتى جانە جەكە ادامداردى ورتاق ماسەلەنى بىرلەسىپ شەشۋگە جۇمىلدىرادى دەپ ەسەپتەيمىن.
قازاقستاندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى, كونفەسسياارالىق تاتۋلىققا جاسالعان قادامدار مەن باستامالاردى كورىپ قۋانامىن. الەمگە سىزدەردىڭ تاجىريبەلەرىڭىزدى جەتكىزۋ ءۇشىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قولداۋى قاجەت.
