قازاقستان • 11 قازان, 2018

الەمدىك جانە ءداس­تۇرلى دىندەر كوشباس­شى­لارى­نىڭ VI سەزى. قاتىسۋشىلار لەبىزى

760 رەت
كورسەتىلدى
10 مين
وقۋ ءۇشىن
الەمدىك جانە ءداس­تۇرلى دىندەر كوشباس­شى­لارى­نىڭ VI سەزى. قاتىسۋشىلار لەبىزى

مۋفتي ازيز حاسانوۆيچ, 

حورۆاتيانىڭ مەشيحات 

يسلام قوعامى ۇيىمىنىڭ توراعاسى:

– وسىنداي جيىنعا قاتىسۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەت. وسىمەن ەكىنشى مارتە قا­زاق­ستانعا كەلىپ وتىرمىن. بۇعان دەيىن دە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سە­زىنە قاتىسقان بولاتىنمىن. 

مارتەبەلى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ وسى ماسەلەدە كوتەرگەن باستا­ما­لارى الەم ءۇشىن قاجەت. مۇنداي جيىن كوپتەگەن تۇيتكىل­دەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق سەزد جۇمىسى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرەتىنىنە سەنىمىم مول. 

الەمدەگى احۋال كۇردەلەنىپ تۇرعان قازىرگىدەي كەزدە نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدەگى ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىن ءبىر جەرگە جيناپ, پىكىر الماسۋ الاڭىن ۇيىمداستىرا الىپ وتىر. 

وسىنداي جيىندار بەيبىتشىلىكتى, تولەرانت­تىلىقتى, بىرلىكتى ناسيحاتتايدى. بۇل تۇرعىدا پرەزي­دەنت ن.نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى زور. سونىمەن قاتار كونفەس­سيا­ارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋدا قازاقستان الەم ەلدەرىنە ۇلگى بولاتىنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. 

الەمدەگى ءدىني تۇيتكىلدەردى شەشۋ ءۇشىن سەزد اياسىندا قا­بىلدانعان شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋىمىز قاجەت. وسى كونفە­رەنتسياعا كەلگەن قۇرمەتتى مەيمانداردىڭ ءبارى الەمدە بەيبىت­شىلىك ورناتۋدى كوزدەيدى. ولاردىڭ ءبارى ءوز ەلىنە بارعان سوڭ وسىندا جاسالعان كەلىسىمدەردى حالىققا جەتكىزۋگە كومەكتەسەدى. 

قازاقستان پرەزيدەنتىن وسىنداي اۋقىمدى جيىن وتكىزۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. سونداي-اق الەمنىڭ ءدىنباسىلارىن جيناپ, كەلەلى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا ۇمتىلىسىن جوعارى با­عالايمىن.

دميتري بايدەك,

ۋسپەن كافەدرالدى سوبورىنىڭ 

اعا ءدىن قىزمەتكەرى, پروتەرەي: 

– بۇگىنگى استانا دىندەر اراسىنداعى ساليقالى سۇحبات الاڭىنا اينالدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. وعان كەزەكتى التىنشى رەت ءوتىپ جاتقان ءداستۇرلى دىندەر سەزىنە جينالعانداردىڭ اۋقىمدى دالەل. بۇل شارانىڭ قامتىعان تاقىرىپتارىنىڭ دا وزەكتى ەكەنىن, ءتۇرلى كونفەسسيا وكىلدەرىنىڭ كۇردەلى قوعام ماسەلەلەرىن جەكە-جەكە ەمەس, بىرىگىپ شەشۋگە دەگەن ۇمتىلىسىن بايقاتادى. وسى ورايدا قازاقستان حالقى دا باسشىمىز ۇس­تان­عان باعىتقا ساي بۇكىل الەمگە ءوزىنىڭ ءبىرتۇتاس بەرىك بىرلىگىن پاش ەتىپ, ۇنەمى تولەرانتتىلىقتىڭ, ءدىني توزۋشىلىكتىڭ تۇراقتىلىعىن كورسەتىپ كەلەدى. 

مىنە, ءار ءۇش جىل سايىن وتەتىن ءداستۇرلى دىندەر وكىلدەرىنىڭ سەزىنىڭ باستاۋىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇر. قازاقستاندى زايىرلى مەملەكەت رەتىندە تانىتىپ قانا قويماي, ءدىن تۇرعىسىنان دا كوپتەگەن مەملەكەتتەرگە جول كورسەتە بىلەتىن, تۋرا جولعا نۇسقاۋ بەرەتىن تەمىرقازىق ەتكەن باسشىنىڭ ەڭبەگى, الاتىن ورنى ولشەمگە كەلمەيدى. 

ەلباسىمىز قازاقستان باسشىسى عانا ەمەس, قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق اكەسى سياقتى. بۇل تەك يدەيا, باستاما كوتەرۋ تۇرعىسىنان ەمەس, قوعام تىنىسىن تاپ باسىپ وتىراتىن ءاربىر قادامىندا, بارلىعىن قامقورلىعىنا الۋعا تىرىساتىندىعىندا ما دەپ ويلايمىن. 

قازاقستاندا ءتۇرلى سەنىمدەگى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ورتاق تاتۋلىقتا ەشقانداي قاقتىعىسسىز بىرگە عۇمىر كەشۋدە. قوعامىمىزدا ءوزىنىڭ سەنىمىن كۇشپەن تاڭاتىن, ءدىنىنىڭ دۇرىستىعىن اگرەسسيامەن دالەلدەيتىن جاعداي ورىن الا قويعان جوق. قازاقستان حالىقتارى مەملەكەتتىك مەرەكەلەردى ورتاق تويلاپ, ۇنەمى كەز كەلگەن ىستە اۋىزبىرشىلىك ۇستانىپ كەلەدى. قوعامداعى ورتاق ىسكە جۇمىلۋىمىزدىڭ ءوزى ءبىزدىڭ بەرىك ىرگەمىزدى بەكىتە تۇسەدى. بۇل – تاماشا دۇنيە, قالىپتى ادامي قارىم-قاتىناس. 

يمام فەيسال ابدۋل راۋف, 

Cordoba Initiative ۇيىمىنىڭ توراعاسى (اقش):

– الەمدە ءدىن اتىن جامىلعانداردىڭ جاعىمسىز ارەكەتىن تالقىلايتىن جيىندار كوپ. الايدا مۇنداي جيىندار, ياعني جەر جاھاننىڭ دىندەرى كوشباسشىلارىنىڭ ءبىر ارنادا توعىسىپ, پىكىر الماسۋى سيرەك جاعداي. 

نەگىزى, ءدىننىڭ باستى ماقساتى – ادامداردى قۇدايمەن بايلانىستىرۋ. ەگەر ادام قۇدايدى تانىسا, وندا ول ەشقاشان باسبۇزار, ەكسترەميست بولمايدى. ونىڭ ورنىنا مەيىرىمدى, كوركەم مىنەز يەسى اتانادى. 

الايدا قازىرگى تاڭدا ءدىن اتىن جامىلىپ, ادامداردى الشاق­تا­تۋعا, ەلدىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعىن بۇزۋعا تالپىنىپ جۇرگەندەر كوپ. سوندىقتان وسىنداي كونفەرەنتسيالاردىڭ ءدىننىڭ شىنايى ءما­نىن تۇسىنۋگە, ساياسي كوشباسشىلاردىڭ وسى باعىتتا شەشىم قابىل­داۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىن. ادامزات اراسىنداعى ىزگىلىكتى ناسيحاتتاۋعا ۇلەس قوسادى. 

مۇنداي جيىندار وتكىزىپ, سونىمەن شەكتەلىپ قالۋ الەمدەگى ءدىني ماسەلەلەردى تولىققاندى شەشپەيدى. تۇيتكىلدەرگە قاتىستى شەشىم قابىلدايتىندار – ساياسي تۇلعالار. سوندىقتان ولاردىڭ بۇگىنگىدەي سەزگە قاتىسۋىنىڭ ماڭىزى زور. قاراپايىم ادامدار وزدەرى ءۇشىن عانا جاۋاپ بەرە الۋى مۇمكىن. ال ساياساتكەرلەر ەل ءۇشىن, قوعامعا قا­جەتتى شەشىمدەردى قابىلدايدى. 

الەم كوشباسشىلارى ءجيى-ءجيى جي­نالىپ, جاھاندىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پىكىر الماسىپ تۇرۋى ءتيىس. بۇل تۇرعىدان العاندا, قازاق­ستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستامالارىن قول­دايمىن. ول – الەمدە بەيبىت ءومىر قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ايانباي تەر توگىپ جۇرگەن ساياساتكەرلەردىڭ ءبىرى.

توماش پەتا,

استاناداعى ريم-كاتوليكتىك اۋليە ماريا ارحيەپارحياسىنىڭ ارحيەپيسكوپى:

– قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاما­سىمەن استانا قالا­سىندا ءار ءۇش جىل سايىن وت­كى­زىلەتىن الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى – ۇلتى مەن ۇستاناتىن سەنىمىنە قاراماستان ادام­زاتتىڭ ءبىر-بىرىنە جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىن ۇلكەن شارا. گەوگرافيالىق, رۋحاني, تىل­دىك كەدەرگىلەر بولعانىمەن, ءبىز ءبىر-ءبىرى­مىزدى جاقسى تۇسىنۋگە تالپىنۋىمىز قاجەت دەپ ويلايمىن. مۇنداي ءىس-شارا ادام­زاتتى ءبىر-بىرىنە جاقىنداتا ءتۇسىپ, ءوزارا تۇسىنىسۋگە اكەلەدى. بۇل قازىرگىدەي الەم­دىك ارەناداعى ءدىني نانىم-سەنىم بويىنشا ورىن الىپ جاتقان قاقتىعىستاردىڭ اياسىن­دا قازاقستاننىڭ تولەرانتتى ەل ەكەنى­نىڭ دالەلى. ەلدەگى زاڭدى تىركەلگەن 18 كون­فەسسيا وكىلدەرى بۇگىندە ءبىر-ءبىرىنىڭ سە­نى­مىن سىيلاۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. 

جالپى, قازاقستاندا ءاربىر كون­فەس­سيانىڭ ءوز قىزمەتىن رەسمي جۇرگىزۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعانىن كوپشىلىك بىلەدى. ماسەلەن, كاتوليك سەنىمىندەگى 100 مىڭنان استام ادام ەش قىسپاقسىز ەلدىڭ بارلىق ايماعىندا ەركىن ءومىر سۇرۋدە. بۇل كاتوليك ءدىنىن ۇستانۋشىلاردىڭ بىرىگىپ, ورتاق قىزمەت جۇرگىزۋىنە, ۋاعىز تىڭ­داۋىنا, ءوز ورتاسىن ىزدەۋىنە مۇم­كىندىك بەرەتىندىگىنىڭ دالەلى. اس­تانا قالاسىندا ۆاتيكان ەلشى­لىگىنىڭ ورنالاسۋى, وندا اپوستول ءنۋنتسيى دەپ اتالاتىن ريم پاپاسى وكىلىنىڭ بولۋى – قازاقستاندا ءدىني نانىم-سەنىم بوستاندىعى بار ەكەندىگىن دالەلدەيتىن تاعى ءبىر فاكت. 

مەن پولشادا تۋىپ-وسكەنىممەن قازاق­ستانعا وسىدان 28 جىل بۇرىن شاقى­رۋ­مەن كەلدىم. ءدىن جولىنداعى قىزمەتىم سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى 

تا­يىنشا اۋدانىنىڭ وزەرنوە اۋىلىندا باستالدى. ال 2003 جىلى قازاقستان ازاماتتىعىن الدىم. تۇسىنە بىلگەن ادامعا ازاماتتىق اۋىستىرۋ ويلانىپ-تولعانىپ بارىپ قابىلداناتىن ۇلكەن قادام ەكەنى بەلگىلى. وسىنداي قادامعا بارۋ ارقىلى مەنىڭ جۇرەگىمدەگى قازاقستاننىڭ ورنى قانداي ەكەنىن كوپشىلىككە ۇعىندىرعان سياقتىمىن. جۇرگەن جەرىمدە ۇنەمى پولشانىڭ – انام, ال قازاقستاننىڭ اكەم سياقتى قوس قاناتىم ەكەنىن ايتىپ جۇرەمىن. ءار ادامنىڭ اكە-شەشەسى بار سياقتى, مەنىڭ دە اتا-انام بار. قازاقستان – مەن ءۇشىن ەكىنشى وتان. وسىندا وتكىزگەن 28 جىل, راسىندا ۇلكەن ۋاقىت. وسى جىلدار ىشىندە مەن قازاقشا وقىپ, قازاق حال­قىنىڭ ءداستۇرى مەن سالتى تۋرالى كوپتەگەن نارسەلەردى ۇيرەندىم. دوستارىم كوبەيدى. كوپتەگەن ادامدار تۋىسقانىما اينالدى. 

ءبىز قازاقستاننىڭ زايىرلى ەل ەكەنىن بىلەمىز. بىراق ءدىن جولىنداعى ازاماتتار ەلىمىزدىڭ دە ازاماتتارى رەتىندە ءدىن مەن زايىرلىلىق جولدارىنىڭ ءوزا­را ۇشتاسىپ جاتاتىندىعىن ۇعامىز. بۇل جايتتى بيلىك باسشىلارى دا جاقسى ۇعىن­عاندىقتان ءدىن قىزمەتشىلەرىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن, ءماجىلىس جانە سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ەلدىڭ, قوعامنىڭ دامۋىنا قاتىستى ماڭىزدى ءىس-شارالاردان قالدىرماي, پىكىر الماسۋعا شاقىرىپ وتىرادى. مەن ءوز تاراپىم­نان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءدىن جولىن ۇستانۋشىلاردىڭ ماسەلەسىنە ءۇستىرت قاراماي, ۇنەمى نازارىندا ۇس­تايتىنى ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى.

سۋامي پارامەيشن, 

ءۇندىستان كونە موناستىر ۇيىمىنىڭ وكىلى:

– الەمدە كوپتەگەن ءداس­تۇرلى دىندەر بار. سولاردىڭ ءبارى بۇگىنگى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋدى وزدەرىنە زور ابىروي سانايدى دەپ ايتسام قا­تەلەسپەيمىن. ويتكەنى كەز كەلگەن ءدىننىڭ باستى ماق­­ساتى – بەيبىتشىلىك پەن ادام­­زاتتىڭ يگىلىگى. 

دىندەر سەزىنىڭ كوزدە­گەنى دە وسى. ادامزاتتىڭ بىرلىگى, دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىق بارىمىزگە قاجەت. ەگەر وسىنداي جيىندار بولماسا, كوپ نارسە جوعالتاتىن ەدىك. الەم دىندەرىنىڭ ءوزارا بايلانىسى اجىراپ, ءبىر-ءبىرىن ءتۇسىنۋى قيىنداي تۇسەدى. سونىمەن قاتار بۇگىنگى ءىس-شارادا تالقىلاناتىن تاقىرىپ تا الەمدە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق ورناتۋعا باعىتتالعان. 

بۇگىنگى جيىنعا قاتىسقانىما شەكسىز قۋانىشتىمىن. سونداي-اق كونفەرەنتسيا بارىسىندا ايتىلاتىن ماسەلەلەر مەن سويلەيتىن سپيكەرلەردىڭ پىكىرلەرىن اسى­عا كۇتەمىن. ەلىمە قايتقان سوڭ جيىن­­دا كوتەرىلگەن تاقىرىپتار مەن ور­تاق كە­لى­سىم­دەردى ارىپتەستەرىمە جەتكىزەمىن. 

الەمدە تۋىنداعان تۇيت­كىل­دەردىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن بارشا ادامزاتقا ورتاق الاڭ تابىلۋى ءتيىس. ياعني, ءار ازامات وزىنە عانا ەمەس, الەمگە ورتاق, شارتاراپقا پايدالى ارەكەت ەتۋى ءتيىس. مەنىڭ ءدىنىم وسىنداي ۇستانىمدى دۇرىس كورەدى. 

ءدىن – رۋحاني ءومىردىڭ تىرەگى. ەگەر وسى رۋحاني ءومىردى ىزگى­لەن­­دىرە الساق, ءدىن ەشقانداي ماسەلەگە اي­نالماس ەدى. ءبىز ادامزات رەتىندە كور­كەم مىنەز كورسەتىپ, جاقسى امالدار جا­ساساق الەم قازىرگىدەن دە جاقسى بولا تۇسەدى. وسى تۇرعىدا بۇگىنگى­دەي اۋقىمدى شارالاردىڭ الار ور­نى ەرەكشە. جيىن كوپشىلىكتى جانە جە­كە ادامداردى ورتاق ماسەلەنى بىرلەسىپ شە­شۋگە جۇمىلدىرادى دەپ ەسەپتەيمىن. 

قازاقستاندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى, كونفەسسياارالىق تاتۋ­لىققا جاسالعان قادامدار مەن باس­تامالاردى كورىپ قۋانامىن. الەمگە سىزدەردىڭ تاجىريبەلەرىڭىزدى جەتكىزۋ ءۇشىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قولداۋى قاجەت. 

سوڭعى جاڭالىقتار