جاپونيادا پەرزەنتحانالار مەن اۋرۋحانالاردا ء«تورتىنشى» ءنومىر بولمايدى. ال ءتورتىنشى قاباتتى «شيكاي» ەمەس, «يونكاي» دەيدى. «يون» – 4 سانىنىڭ ەكىنشى وقىلۋى.
شىعىس ازيا حالىقتارى 4 سانىن قوعامدىق ومىردە قولدانباۋعا تىرىسادى. ماسەلەن, اتالمىش مەملەكەتتەردە پەرزەنتحانا, اۋرۋحانالار عانا ەمەس, ليفت نومىرلەرىنەن دە 4 تسيفرىن كەزدەستىرمەيسىز. تۇرعىن ۇيلەردە 4-ءشى ءنومىرلى پاتەر جوق. كوشەدەگى كولىكتەردىڭ نومىرىنەن دە بۇل تسيفر بايقالمايدى. سونداي-اق شىعىس ازيا حالىقتارى نومىرىندە 4 سانى بار ۇشاققا مىنۋدەن قورقادى.
ءتورتتى قاسىرەت سيمۆولى دەپ ءبىلۋ سوناۋ ەجەلگى حەيان داۋىرىنە دە ءتان. حەيان داۋىرىندەگى مەملەكەت قايراتكەرى فۋدزيۆارانو سانەسۋكەنىڭ 982 جىلعى «وۋكي» دەگەن كىتابىندا (تاريحي كۇندەلىك) ء«تورت ادامدى جامان ىرىمعا بالاپ, بەس ادام دەپ بەكىتتىم» دەپ جازىلعان.
جاپونيا اتادان جەتكەن ىرىم-تىيىمداردى كۇنى بۇگىنگە دەيىن قاتاڭ ساقتاپ وتىر. قازىرگى كەزەڭدەگى 4 سانىمەن بايلانىستى ناقتى مىسالدار كەلتىرسەك, شيدزۋوكا قالاسى, سۋرۋگا اۋدانىنداعى اۆتوتۇراقتا 4 ءنومىرى جوق. ال اۋرۋحانالار مەن تۇرعىن ءۇي پاتەرلەرىنىڭ رەتتىك سانىندا 4 مۇلدەم قولدانىلمايدى. مىسالى, №203 پاتەردەن كەيىن №205 پاتەر تۇر.
تەمىر جول جەلىسىندە دە 4 سانى قولدانىلمايدى. مىسالى, تاكاماتسۋ كوتوحيرا ەلەكترلىك تەمىر جولىندا ساناق 40-قا جەتپەي, 39-بەن بىتەدى. ازىق-ت ۇلىككە قاتىستى دا 4 سانىن پايدالانۋ جامان ىرىم سانالادى. جاپوننىڭ سپورتتىق كوماندالارىندا 42 ءتارىزدى رەتتىك ءنومىر قولدانىلمايدى. جاپون تىلىندە 24 (نيشي) – ەكى رەت ءولۋ, 33 (ساندزان) باقىتسىز, قاسىرەتتى دەگەن يەروگليفتەردىڭ وقىلۋىمەن سايكەس بولعاندىقتان ءساتسىز تسيفرلار سانالادى.
جاپونيادا 9 سانى دا ازاپتالۋ يەروگليفىمەن ماندەس. بۇل مەملەكەتتىڭ اۋرۋحانالارىندا 9-ءنومىرلى پالاتا جوق. توعىزدىڭ ازاپتالۋدى بىلدىرەتىن «كۋرۋشيمۋ» دەگەن سوزگە نەگىز بولاتىن «كۋ» يەروگليفىمەن دىبىستالۋى بىردەي بولعاندىقتان اۋرۋحانالاردا توعىزىنشى قابات, توعىزىنشى پالاتا دەگەن اتىمەن جوق. بۇل تىلدىك ەرەكشەلىك تەك جاپون تىلىنە عانا ءتان بولسا كەرەك. بۇل تەك اۋرۋحانالارعا عانا ەمەس, تۇرعىن ۇيلەرگە دە قاتىستى. جاپوندار 3, 5, 7, 8 ساندارىن كيەلى دەپ بىلەدى.
قىتايدا دا 4 سانىن كەيبىر سالالاردا قولدانبايدى. مىسالى, قىتايدىڭ اسكەري اۋە كەمەلەرىندە بۇل تسيفر جوق. قىتايدا بەستى بەينەلەيتىن يەروگليف پەن «جوق» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەتىن ءسوز «wǔ» دەپ وقىلادى. ءبىر قىزىعى, بۇل ەلدە يەروگليفتىك تۇرعىدان وقىلۋى ء«ولىم جوق» دەگەن ءماندى بىلدىرەتىن 54 سانى جاقسى ىرىمعا بالاناتىن كورىنەدى. قىتايدا 14 سانى (shísǐ) «ون رەت ءولۋ» جانە «شىنىمەن ءولۋ» دەگەن ماندەگى يەروگليفتىڭ وقىلۋىمەن سايكەس بولعاندىقتان, جاقسى سانعا جاتپايدى.
شانحايداعى عيماراتتاردا 4, 13, 14 ءنومىرلى ليفت تۇيمەلەرى جوق. قىتايدا ءۇيدىڭ ءنومىرى 4 سانىنا سايكەس كەلسە, 3b نەمەسە 3+1 دەپ تاڭبالانادى. قوناقۇيلەردە دە 4 ءنومىرلى بولمە نەمەسە قابات كورىنبەيدى. بۇل ەلدە دە اۆتوكولىك نومىرلەرىنە 4 سانى قوسىلماعان. تورتپەن بايلانىستى 14, 24, 54, ت.ب. ساندار دا ساتسىزدىككە اكەلەتىن ءنومىر دەپ تانىلعان.
ۆەتنامدار تورتتەن گورى ءۇش سانىنان قورقادى. ويتكەنى قاتىگەزدىكتى بەينەلەيتىن يەروگليف پەن ءۇش سانىن بەينەلەيتىن تاڭبانىڭ وقىلۋى بىردەي ەكەن: (tam). ۆەتنام حالقىندا ءۇش سانى جاماندىققا بالانادى. ۆەتنامدار ءتورتتى دە جاقسىلىق نىشانى دەپ ەسەپتەمەيدى. بۇل ەلدەگى عيماراتتاردا «ەكىنشى قاباتتىڭ» ۇستىنە بىردەن «بەسىنشى قابات» ورنالاسقان.
جاپون, كورەي, قىتاي وتباسىلارىندا ادام ناۋقاستانىپ قالسا, ءتورت (شي, شى, سا) دەگەن ءسوزدى دىبىستامايدى. جاپون تىلىندە جامان ىرىم شاقىراتىن سانداردى يميكادزۋ دەيدى. كەيبىر جەرلەۋ ءراسىمىن وتكىزەتىن كومپانيالاردىڭ تەلەفون ءنومىرى 4444 بولىپ جازىلادى.
شىعىس ازيا مەملەكەتتەرىندە 4 سانى بار نەمەسە 4 سانى كوبىرەك قامتىلعان تەلەفون نومىرلەرى ارزان باعامەن ساتىلادى. ال «Nokia» كومپانياسى شىعىس ازيا مەملەكەتتەرىنە شىعاراتىن ۇيالى تەلەفون مودەلدەرىنە 4-پەن بايلانىستى اتاۋ قويماعان. سەبەبى بۇل ايماقتاعى حالىقتار ەجەلدەن نانىم-سەنىمدەرىن بۇزباي, بەرىك ۇستانىپ كەلەدى.
شەتەلدىك ۇيالى تەلەفون كومپانيالارىنىڭ شىعىس ازيا ەلدەرىنە 4 ءنومىرلى ونىمدەردى شىعارماۋى مىنانداي وقيعامەن بايلانىستى بولسا كەرەك. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن فين كومپانياسى Nokia 3310 مودەلدى ونىمدەردى ساتىلىمعا شىعارعانى بەلگىلى. ۇيالى تەلەفوننىڭ وسى ءتۇرى جىلدام ساتىلىپ كەتكەن سوڭ كومپانيا بۇرىنعىدان گورى جەتىلگەن Nokia 3410 مودەلىن نارىققا شىعارادى. الايدا ازيا ەلدەرىندە اتالمىش ماركا وتپەي قالادى. الەم بويىنشا ميلليون ساندى ۇيالى تەلەفوننىڭ تەك 148-ءى عانا ساتىلادى. ساتىلىمداعى بۇل ساتسىزدىكتىڭ سەبەبىن كومپانيانىڭ باستى كەڭسەسىنىڭ تازالىقشىسى نەپالدىق ازامات ءتۇسىندىرىپ بەرگەن ەكەن. ول جالپى ازيا حالىقتارىنىڭ تانىمىندا ءتورتتىڭ ءساتسىز سان ەكەنىن, سوندىقتان اتالمىش ايماق تۇرعىندارى وسى تسيفر جازىلعان تاۋاردى الۋدان قاشاتىنىن جەتكىزەدى. سودان بەرى شەتەلدىك ۇيالى بايلانىس كومپانيالارى شىعىس ازيا ەلدەرى ءۇشىن 4 سانىن تەلەفون ماركالارىنا قولدانبايدى.
شارافات جىلقىباەۆا
