ەلىمىزدە قازىر جالعىزباستى انالاردىڭ سانى – 444 مىڭ 800 بولسا, نەكەسىز تۋىلعان سابيلەردىڭ سانى دا 352 مىڭنان اسىپ جىعىلادى ەكەن. وتكەندە رەسەي تەلەارنالارىنىڭ بىرىندە جاساندى تۇسىك تاستاۋ جايىندا وتىكىزىلگەن توك-شوۋ باعدارلاماسىندا پراۆوسلاۆيەلىك ءبىر ءدىندار اكەي: «قوعامداعى وسى پروبلەمانى الدىمەن ەركەكتەردىڭ پروبلەماسى دەپ قاراعان ءجون. ەگەر ەرلەر وزدەرىنىڭ اكەلىك جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنگەندە بۇل اڭگىمە تۋماس ەدى», دەپ بىزدىڭشە دۇرىس ءبىر ويدىڭ ۇشىعىن شىعاردى. شىنىندا جەتىمدەر سانىنىڭ ارتۋىنا, تاستاندى بالالاردىڭ كوبەيۋىنە تەك ايەلدەر كىنالى مە؟!
«مەيىرىمدىلىك – ماحاببات, قايىرىمدىلىق, ادالدىق سەكىلدى اق جۇرەكتەن شىعادى», دەيدى دانىشپان شاكارىم. وزگەنىڭ مۇڭىنا جان اۋىرىپ, قىسىلعاندا قولۇشىن بەرىپ, جان جىلىلىعىن سەبە ءبىلۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلمايتىن قاسيەت پە دەپ قالامىن كەيدە. ويتكەنى, ءوزى ءۇشىن ەمەس, ءتىپتى وتباسىنا, تۋعان-تۋىستارىنا ەش قاتىسى جوق, ايتەۋىر قايمانا ءبىر قازاق بالاسى ءۇشىن تىنىم كورمەي, سول ءۇشىن كوشەدەگى ادامداردى توقتاتىپ, وكىمەتتىڭ, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ەسىگىن قاعىپ, كەڭسە جاعالاپ, زىر جۇگىرىپ ءجۇرۋدى ەكىنىڭ ءبىرى جاسامايتىنى انىق.
ءبىر كۇنى اپكەم ەكەۋمىز بازارعا باردىق. بالالاردىڭ ويىنشىعى ساتىلىپ جاتقان تۇسقا ايالداپ ەدىك, ءبىر جىگىت اعاسى بولىپ قالعان ازامات سىپايى تۇردە: «كەشىرىڭىزدەر, ماعان ءسال عانا, ءارى كەتسە بەس مينوتكە ۋاقىتتارىڭىزدى قياسىزدار ما؟»–دەيدى قيىلىپ. مۇندايدا كوشەدە جۇرسەڭ اياعىڭا ورالىپ, جىپ-جىلى سويلەپ, قولىنداعى كىتابىن تىققىشتايتىن ميسسيونەرلەردىڭ ءبىرى مە دەپ تىكسىنىپ تە قالاسىڭ عوي. جوق, ونداي ەمەس, ءتۇر-باسىنا قاراساڭىز ءجوندەم ادام ءتارىزدى. توقتادىق. «كەشىرىڭىزدەر, بالالاردىڭ ويىنشىقتارىن قاراپ جاتىرسىزدار عوي, سوندىقتان دا سىزدەرگە بوبەكتەر جايىندا بىرەر اۋىز ءسوز ايتسام دەپ ەدىم».
ەسىمىن ءجۇزباي دەگەن ازامات ءجونىن ايتتى. وسى استاناداعى «ميراس ا» قايىرىمدىلىق قورىنان ەكەن. «ءبىز قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتىمەن كەلىسىپ, وسىنداعى 3 پەرزەنتحانامەن جۇمىس ىستەيمىز. ونداعىمىز, پەرزەنتحانادا بالاسىن تاستايمىن دەگەن قىزدارمەن سويلەسىپ, بالالارىن تاستاتقىزباي, باراتىن جەرلەرى جوق بولسا شىعارىپ الىپ, ارنايى ورتالىعىمىزعا اكەلەمىز, ولاردىڭ جىگىتتەرىن تاۋىپ الىپ سويلەسەمىز, اتا-انالارىمەن كەزدەستىرەمىز. ءتىپتى, ءبىزدىڭ ارالاسۋىمىزبەن بالالارىنىڭ اكەسىنە قوسىلىپ, كادىمگىدەي وتباسىن قۇرىپ جاتقاندار بار. بۇگىنگە دەيىن 37 قىزدى شىعارىپ الىپ, وتاندارىنا قوستىق. قازىرگى كۇنى ورتالىعىمىزدا 8 قىز بار», – دەدى ءبىزدى توقتاتقان ازامات.
ەندى ساۋالدى ءبىز قويۋعا كوشتىك. «دۇرىس ەكەن, سوندا بىزدەن سىزگە قانداي كومەك قاجەت, ورتالىقتا قىزدار قانشا ۋاقىت تۇرادى, بارلىعى دا قازاقتىڭ قىزدارى ما؟» – دەگەن ءتارىزدى ساۋالداردىڭ استىنا الدىق. الگى ازامات ولاردىڭ بارلىعىنا جاۋاپ بەرىپ جاتىر. مەن ءوزىمنىڭ جۋرناليست ەكەنىمدى, كەيىنىرەك كەلسەم, ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىسسام دەگەن ويىمدى ايتتىم. كەلىستىك. ۋادەلەسكەن كۇنى «ميراس» قايىرىمدىلىق قورى ورىن تەپكەن كەڭسەگە كەلدىم.
– مۇنداي قور قۇرۋ يدەياسى قايدان شىقتى؟ جالپى, وزدەرىڭىزدىڭ جۇمىستارىڭىز جايىندا كەڭىرەك ايتىپ بەرسەڭىز, – دەدىم ونىڭ ديرەكتورى ءجۇزباي سەرىككە.
– قور قۇرۋ يدەياسىنا كەلۋگە ليۋتەراندار اسەر ەتتى, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن ول. – بىردە وسى باۋىرلارىمىز قالاي وزگە دىندەرگە ءوتىپ كەتەدى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ, سولاردىڭ جيىنىنا باردىم. بارسام, 115 ورىندىق تۇر, سونىڭ 115-ىندە دە اقساقالدارى, اق جاۋلىقتى انالارى بار, جاس-كارىسى ارالاس بىرىڭعاي قازاق وتىر. سويتسەك, ولاردا وزدەرىنىڭ قاتارىن كوبەيتۋدىڭ ءبىر جولى – وت باسىپ قالعان قىزدارعا كومەك قولىن سوزىپ, كومەكتەسىپ, ارتىنان دىندەرىنە كىرگىزىپ الۋ ەكەن. كوڭىلىم كادىمگىدەي ورتايىپ, قۇلازىپ شىقتىم. سودان, قوي, حالقىمىز جەسىرىن جىلاتپاي, جەتىمىن جەبەگەن ەل ەدى عوي, باسقانى ايتپاعاندا, جۇرتىمىزدىڭ وسى ءبىر جاقسى قاسيەتىن نەگە تىرىلتپەسكە دەپ وسى جۇمىستى باستاۋعا نيەتتەندىم. قازىر يسلام دىنىندە دە ءتۇرلى اعىمدار پايدا بولىپ, جۇرتشىلىق قورقىپ قالعان ۋاقىت قوي, سودان رەسپۋبليكالىق مۇفتياتقا بارىپ: «ويىمىز سىزدەرگە كەدەرگى كەلتىرۋ ەمەس, تىزە قوسا قيمىلداۋ, ءوز قىزدارىمىزعا كومەكتەسەيىك, سىزدەر دە بۇل ىستەن شەت قالماساڭىزدار ەكەن», – دەدىم. ولار بۇل ويدى كەرەمەت جاقسى قارسى الدى. سودان قور اشىلۋىنا استاناداعى مەشىتتەردىڭ يمامدارىن شاقىردىق. وسىلايشا 2010 جىلدىڭ 25 مامىرىندا اشىلدىق. ەندى قالاداعى پەرزەنتحانالارمەن بايلانىس ورناتۋ ءۇشىن الدىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتىنەن رۇقسات الۋ كەرەك بولدى. ونداعىلار: «ەگەر سىزدەر ءبىر ءسابيدى پەرزەنتحانادان اناسىمەن بىرگە الىپ شىقساڭىزدار, سونىڭ ءوزى ۇلكەن ءىس», دەدى. ءسويتىپ, دەپارتامەنت باسشىسى زاڭگەرلەرىن, ماماندارىن شاقىرىپ الىپ, مەموراندۋمعا قول قويدىق. ءبىز ءۇشىن پەرزەنتحانالارعا بارۋعا جول اشىلدى. بىراق ءبىزدىڭ ۋاقىتىمىز تار, نەبارى 3 كۇننىڭ ىشىندە بالاسىن تاستايمىن دەگەن انامەن جولىعىپ, ونى رايىنان قايتارىپ, شىعارىپ الىپ كەتپەسەك, وندا بالا زاڭدى تۇردە «تاستاندى بالا» اتانادى دا بوبەكتەر ۇيىنە جونەلتىلەدى.
الدىمەن بىزگە دارىگەرلەردەن حابار ءتۇسەدى, سودان پەرزەنتحاناعا بارىپ, جاس بوسانعان انامەن سويلەسەمىز. «قىزىم, نە ءۇشىن تاستاپ جاتىرسىڭ؟» دەگەن ساۋالىمىزعا 3 ءتۇرلى ايتىلاتىن جاۋاپ بار. ءبىرىنشىسى – الداندىم, ۇيلەنەمىن دەگەن جىگىتىم قاشىپ كەتتى, دەسە, ەكىنشىسى – اتا-اناما كۇيە جاقتىم, ەل بەتىنە قاراعىسىز ەتتىم, ەندى ولار مەنى كەشىرمەيدى, دەيدى. ءۇشىنشىسى – بارار جەرىم جوق, تۇراتىن ورىن, تىرشىلىك ەتەر جاعدايىم جوق, دەيدى. سودان اكە-شەشەنى ۋاقىت شەشەدى, باۋىر ەتى بالاسىنىڭ جازا باسقانىن كەشىرمەيتىن اتا-انا جوق, ەرتەڭ-اق جيەنىن باۋىرىنا باسادى, ال سەن قازىر تاستاساڭ, ەرتەڭ وپىق جەيسىڭ, ءومىر بويى وكىنىشىڭ وزەگىڭدى ورتەيتىن بولادى, اتا-اناڭمەن سويلەسەيىن, ءتىپتى, سەنى ورتالىققا الىپ كەتەيىن, اكە-شەشەڭدى بالاڭنىڭ قىرقىنان شىققانىندا شاقىرامىز, دەپ پەرزەنتحانادان كادىمگىدەي راسىمىمەن شىعارىپ الامىز. نەمەسە قاشىپ جۇرگەن جىگىت بولسا, ونى ادرەسىمەن ىزدەپ بارىپ سويلەسەمىز.
العاشىندا قىزدىڭ اناسىمەن سويلەسكەندە: «اتاما جۇزىقارانى, ول ءبىر شىرىگەن جۇمىرتقا», دەپ بەت قاراتپايدى. سودان كىشكەنتايدى قىرقىنان شىعاراردا ەڭ بولماسا العاشقى راسىمىنە قاتىسىڭىز, دەپ اناسىن الدىرىپ, بالانى بەسىككە سالىپ, قىرقىنان شىعارىپ, ازان شاقىرىپ ات قويىپ, ءوزىمىز جاسايتىن كىشىگىرىم داستارقانعا كەلتىرەمىز. سوندا انا بايعۇس: «شىراعىم, راحمەت, ايدالاداعى سەندەر وسىلاي جاساپ جاتقاندا, ءىشتەن شىققان ق ۇلىنىما ءبىز قاتتىلىق جاساپپىز, بارىپ اكەسىنە ايتامىن», دەپ جىلايدى. نە كەرەك, وسىدان كەيىن جيەندەرىن كوپ ۇزاتپاي ءبىزدىڭ ۇيدەن الىپ كەتەدى.
جاس قىزدار بالانى جورگەككە قالاي وراۋدى دا بىلمەيدى, قور قىزمەتكەرلەرىنىڭ كوشە جاعالاپ ءجۇرىپ ايتقان ءاڭگىمەسىنەن كەيىن ءوز ەرىكتەرىمەن كەلىپ, قۇرمانكۇل, تورعاي, توتى سىندى ۆولونتەر اپايلار جاس انالارعا كومەكتەرىن كورسەتتى. جالپى, ءبىز قانداي كومەك بولسا دا قۋانا قارسى الامىز. داۋلەتتى ادامداردىڭ كيىمدەرى توزبايدى عوي, موداسى وتكەن كيىمدەرىن اكەلىپ بەرسە, ونى دا مۇقتاج ادامدارعا ۇلەستىرەمىز. ازىق-ت ۇلىك بولسا دا قۋانا الامىز. جاڭا جىلدا اياز اتا ەمەس قىدىر اتا كەلدى, دەپ بالالارعا قاجەتتى سىيلىقتار جاسادىق.
بۇل جۇمىسىمىزدى ەستىگەن جاننىڭ بارلىعى بىردەي قولدايدى دەپ تە ايتا المايمىن. زينادان تۋعان شاتاعا بولا سونشاما الاوكپە بولىپ نە كورىندى, دەپ كۇستانالايتىندار دا تابىلادى. بىراق, جەتىمىن جىلاتپاعان ەلدىڭ, جەسىرىن جاتقا بەرمەگەن ەلدىڭ ۇرپاعى ەدىك قوي, ءبىز بالالارىمىزدى جەتىمدەر ۇيىنە جىبەرىپ, ولاردى شەت ەلدىكتەردىڭ اسىراپ, جات جەرگە اكەتۋلەرى جان اۋىرتار ءجايت ەمەس پە. پاتريوتتىق سەزىم دەگەننىڭ ءوزى نە؟ قارىنداسىڭ جىلاسا, ودان تۋعان شارانا تۋماي جاتىپ, قوعامنان قاعاجۋ كورسە, ەرتەڭىمىز نە بولادى دەگەن وي مازا بەرمەدى.
وسىنداي جاعدايلار قايتالانباسىن, جاستارعا وي سالسىن, ءارى قوعامنىڭ قارجىلىق ەسەبىنە سەپتىگى بولسىن, دەپ اۋەسقوي ارتىستەردەن تەاتر اشتىق. سونىمەن, سپەكتاكلدەر, كونتسەرتتەر قويامىز. ستسەناري قىزداردىڭ باسىنان وتكەن ناقتى وقيعالارعا قۇرىلعان. قازىر سونى مەكتەپتەر مەن جوو-لاردا ستۋدەنتتەر اراسىندا قويىپ ءجۇرمىز. سوسىن جاستاردىڭ سەكتالارعا ءوتىپ كەتۋلەرىنە قۇرىلعان «شەشىلمەگەن ءتۇيىن» دەگەن دە سپەكتاكلىمىز بار. كورەرمەندەر وتە جاقسى قابىلدايدى. قازىرگى كۇنى ورتالىقتا 8 قىز بالالارىمەن تۇرىپ جاتىر, بارىپ سويلەسۋىڭىزگە دە بولادى.
ديرەكتوردىڭ سوزىنەن كەيىن ورتالىقتارىنا سوقتىم.
– مەنىڭ ءبىر جارىم جاسىمدا اكەم مەن انام اجىراسىپ كەتىپتى. انام بايعۇس ءالى قاناتتارى قاتايماعان ءۇش بالامەن جەسىر قالدى. ال ءۇش جاسقا تولعانىمدا انام ەكىنشى رەت تۇرمىس قۇردى. وگەي اكەنىڭ اتى وگەي ەمەس پە, بىزگە مۇلدەم دۇرىس قارامادى. ەڭ باستىسى, انامىزعا ءسوز كەلتىرمەيىك دەپ ۇندەمەي وگەي اكەمىزدىڭ ايتقانىن ىستەپ جۇرە بەردىك, تاياقتى دا جەيمىز, ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, كورمەگەن قيىندىعىمىز جوق. وگەي اكەمنەن تۋعان ءبىر ۇل, ءبىر قىز بار, ولاردىڭ ءومىرى پاتشاداي. ءبىز سولاردان قالعان كيىمدى كيىپ, ارقاشان ەكىنشى ورىندا تۇراتىنبىز. انام وگەي اكەمە قارسى ەشتەڭە ايتا المايدى. ال ءوزىمنىڭ تۋعان اكەم بولسا, اناممەن اجىراسقاننان كەيىن بىزگە مۇلدەم كەلمەدى. سول كەتكەننەن مول كەتتى, ەكىنشى رەت ۇيلەندى دەپ ەستىدىك. بىزگە ءبىر رەت بولسا كەلىپ, بالالارىنىڭ حال-جاعدايىن بىلمەدى.
مەن التىنشى سىنىپقا كەلگەندە ءوزىمنەن ەكى جاس ۇلكەن جىگىتكە عاشىق بولدىم. كەزدەسىپ جۇرگەنىمىزگە ءۇش جىل تولعاندا, ياعني مەن توعىزىنشى سىنىپتى بىتىرگەندە سول جىگىتىمنەن اياعىم اۋىرلاپ قالدى. بىراق جىگىت اۋقاتتى جەردەن بولعاندىقتان, ونىڭ اتا-اناسى مەنى الۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بولدى. قىزىمدى تۋعاندا, اكەمدى ىزدەستىرىپ تاپتىم, بىراق ول مەنەن باس تارتتى. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن قايتىس بولدى دەپ ەستىدىم. ومىرگە كەلمەي جاتىپ نەبىر قيىندىقتى ماڭدايىما ءۇيىپ-توگىپ بەرەتىندەي تاعدىرىما نە جازدىم دەپ ناليتىن ساتتەرىم دە بولادى. نە كەرەك, قىزىم توميريس دۇنيەگە كەلدى. قىزىم ءبىر جاسقا تولعان كۇننىڭ ەرتەڭىنە ءسابيىمدى اناما قالدىرىپ, استاناعا جۇمىس ىستەۋگە جولعا شىقتىم.
سونىمەن, ەلورداداعى قىم-قۋىت ءومىرىم باستالدى, مۇندا كەلگەندە ىستەمەگەن جۇمىسىم قالمادى. اسپازشى دا, ەدەن جۋشى دا, قۇرىلىسشى دا بولدىم. ارنايى ماماندىعىم بولماعاننان كەيىن بارلىق جۇمىستى ىستەپ شىقتىم. مۇندا ءاپكەم ەكەۋمىز بىرەۋدىڭ جەرتولەسىندە تۇرىپ جاتتىق, پاتەر جالداۋعا قاراجاتىمىز بولمادى. كافەدە اسپازشى بولىپ ءجۇرىپ, ازامات ەسىمدى جىگىتپەن تانىستىم. جاعدايىمدى سول تۇسىنەر دەپ ويلادىم, سەبەبى, ول دا مەن سياقتى جاستايىنان نەبىر قيىندىق كورگەن جەتىمدەر ءۇيىنىڭ ءتاربيەلەنۋشىسى ەدى. از ۋاقىتقا بولسا دا باقىتتى ءومىر كەشىپ جاتتىم. ول باقىتتىڭ دا عۇمىرى ۇزاققا سوزىلمايتىنىن بىلسەمشى. ەكەۋمىز ءۇيلەنىپ وتاۋ قۇرامىز دەگەن مەندە ءتاتتى ارمان-قيال بولعان ەدى. ەكىنشى بالاما اياعىم اۋىرلاعانىنا جەتى اي بولسا دا جۇمىس ىستەپ ءجۇردىم. ادەتتەگىدەي ءبىر كۇنى جۇمىستان كەلسەم, تەرەزەنىڭ الدىندا ءبىر پاراق قاعاز تۇر. وندا بىلاي دەپ جازىلىپتى: «كەشىر, جادىرا, مەن ساعان ۇيلەنە المايمىن. مەنىڭ ءالى ونداي جاۋاپكەرشىلىكتى موينىما الار مۇمكىندىگىم جوق. بالانى نە ىستەيسىڭ, ونى ءوزىڭ بىلەرسىڭ. ارينە, كەشىرە الساڭ كەشىرەرسىڭ. قوش بول, جادىرا».
سونىمەن, قالىڭ تۇماننىڭ ىشىندە تاعى دا جالعىز ءوزىم قالدىم. ەكى كوزدىڭ جاسىنا ەرىك بەرىپ, جاستىعىمدى شىلق-شىلق سۋ ەتەمىن. ەلگە بارار بەت جوق, ءبىرىنشى قىزىمدى انام ءوسىرىپ جاتىر. ەندى مىنانداي بولىپ بارىپ تۇرسام, وگەي اكەمنىڭ ولتىرەتىنى ايدان انىق, ونىمەن قويماي ەل-جۇرتتىڭ بەتىنە قالاي قاراماقپىن؟ ول ۋاقىتتا اپكەم تۇرمىسقا شىققان, سوعان باردىم. بار پانا ىزدەرىم سول ءاپكەم عانا, تۋعان اعام دا وسى قالادا تۇرادى, بىراق ودان پايدا جوق. ەكى اي ءاپكەمنىڭ قولىندا تۇردىم. گۇلنازىم قىستا تۋدى. قىستىڭ قاقاعان ايازىمەن بىرگە, ءسابيىمنىڭ شىرىلداعان داۋىسى ودان سايىن مەنىڭ مۇزداعان جۇرەگىمدى قاتايتا ءتۇستى. سانام سان ساققا جۇگىرۋدە, بالامنان باس تارتپاسام قالاي بولادى. بىراق قايدا بارامىن, قايتىپ كۇن كورەمىن, بالا تۇگىلى ءوزىمدى اسىراۋعا جاعدايىم جوق. اۋىلعا بارسام قالاي بولادى, ەل-جۇرتتىڭ بەتىنە قالاي قاراماقپىن, وگەي اكەم ۇيگە كىرگىزە مە, انامدى تىرىدەي جەرگە كومبەكپىن بە؟ دەگەن ساۋالدار ميىمدى اشىتتى.
اقىرى, بالادان باس تارتۋعا شەشىم قابىلدادىم. ءسويتىپ, دارىگەرلەرگە بالامنان باس تارتاتىنىمدى ايتتىم. ارينە, ولار ءوزدەرىنىڭ اقىلدارىن ايتىپ باقتى. بىراق ەشقايسىسى مەنىڭ قاتىپ قالعان جۇرەگىمدى جىبىتە المادى. سول ساتتە ءدارىگەرلەر «ميراس-ا» قايىرىمدىلىق قورىنا حابارلاسقان ەكەن. قوردىڭ قىزمەتكەرلەرى كەلىپ, ماعان اقىل-كەڭەستەرىن ايتتى. سەن ونسىز دا ومىرگە نەكەسىز ءسابي اكەلىپ, كۇنا جاسادىڭ, ەندى سول جاساعان كۇناڭدى مويىنداۋدىڭ ورنىنا ەكىنشى كۇنانى ارقالاماقشىسىڭ. سونى ويلادىڭ با, نەگە تاۋبەڭە كەلمەيسىڭ, ەرتەڭ ارىڭنىڭ الدىندا قالاي اقتالماقسىڭ دەگەن سوزدەر ونسىز دا اشىپ تۇرعان جاراما تۇز سەپكەندەي بولدى. قازىر «ميراس-ا» قايىرىمدىلىق قورى اشقان بەيىمدەۋ ورتالىعىندا ءسابيىممەن بىرگە تۇرىپ جاتىرمىن. اۋرۋحانادا جاتقاندا قالتامدا كوك تيىن اقشام جوق ەدى. قوردىڭ قىزمەتكەرلەرى كەلىپ, ەمحانادان شىعارىپ, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى بويىنشا بالاما ازان شاقىرىپ ات قويىپ, بەسىككە سالدى, – دەيدى جادىرا ەسىمدى مۇڭلىق.
ايگۇل ايتادى: العاشىندا مەن وسىنداي زاماندا ەشقانداي اقىسىز-پۇلسىز كومەك كورسەتەتىن ورىن بار دەگەنگە ءتىپتى يلانعان جوقپىن. بۇلار بالام مەن مەنى شىعارىپ الىپ, بالادان ءبولىپ تاستاپ, ءوزىمدى جۇمىسقا سالىپ قويا ما دەگەن دە ارام وي كەلدى. پەرزەنتحانادا بالاسىن تاستايمىن دەگەن ادامعا جۇرتتىڭ كوزقاراسى جامان بولاتىنى تۇسىنىكتى عوي. ال بىراق باراتىن جەرىم جوق. الدىمەن ماعان بەردىبەك اعا مەن نىعمەت اتا كەلىپ سويلەستى. مەن سىزدەرمەن بارامىن دەپ كەلىسكەن سوڭ شىعارىپ الدى. قازىر سوعان كەرەمەت قۋانامىن. ايتپەسە قىزىم قاي جەردە ەكەن, بىرەۋ اسىراپ الدى ما دەپ, كوشەدەگى قىزىممەن قۇرالپى ءار بالاعا كوزىمدى ءسۇزىپ جۇرەر مە ەدىم. اكەسى قىزىنىڭ تۋعانىن دوسى ارقىلى ەستىپ, الىپ كەتەمىن دەپ ايتىپتى. بىراق, قۇر ءسوز, ايتپەسە كەلەر ەدى عوي.
– ال مەن كوپ بالالى وتباسىنان شىقتىم. اكە-شەشەم الىستاعى اۋىلدا تۇرادى. وسىندا قونىستانعان اعالارىم بار, بىراق ولار بالانى تاستا دەدى. بارلىعى رەنجىپ, سەن ءبىزدىڭ بەتىمىزگە سالىق بولاتىن بولدىڭ, ەلگە نە ايتامىز, دەپ ۇرىستى. قينالدىم, بىراق بالانى تاستاماي, وسى ورتالىققا كەلدىم. تۋعاندارىم بولا تۇرىپ جالعىزدىعىما نالىدىم. قاتتى دەپرەسسيادان جۇيكە اۋرۋىنا شالدىققانداردىڭ اۋرۋحاناسىنا دا ءتۇستىم, قازىر اعالارىم اكە-شەشەمە ايتا الماي وتىر, كىشكەنە شىدا, وسىندا بولا تۇر, سوسىن الامىز, بالاڭدى جەتكىزۋگە دە كومەكتەسەمىز دەدى, – دەپ ۋىلدەگەن كىشكەنتايىن الدىنا الىپ وتىرعان تاعى ءبىر انا اڭگىمەگە قوسىلعان. – دەپرەسسيا دەگەن ءبىزدىڭ بارىمىزگە ورتاق, ۋايىمنان, جىلاۋدان بىزدەن ءسۇت تە شىقپايدى. بالالاردىڭ ءبىرازى جاساندى سۇتپەن ءوسىپ جاتىر. ال جازيرا اۋرۋحاناعا تۇسكەندە ءبىز كىشكەنتايدى ءوزىمىز باقتىق. ەگەر اناسى جوق بولسا, وندا ونى بوبەكتەر ۇيىنە تاپسىرامىز دەگەنگە جانۇشىرىپ دارىگەرلەردى كوندىردىك. تاتە, وسىنداعى قىزداردىڭ بارلىعى قالاعا وقۋ ىزدەپ كەلىپ, ودان جۇمىسقا تۇرعاندار. ارنايى ماماندىقتارىمىز جوق بولعاندىقتان, بىزدەر جەكە كاسىپكەرلەردە ءتۇرلى جۇمىستار ىستەدىك. ولاردا, ءوزىڭىز بىلەسىز, ەڭبەك شارتى, نەمەسە دەكرەتتىك دەمالىسقا جىبەرۋ دەگەن جوق. اياعىڭ اۋىرلاعاندا ءتورت قۇبىلاعا قاراتىپ, بار ەندى, دەپ ءجونىڭە قويا بەرەدى. قازىر دە ءبىز تەك قورعا قاراپ اۋزىمىزدى اشىپ وتىرماي, جۇمىسقا شىققىمىز كەلەدى. ءبىز سياقتىلار ءۇشىن ۇكىمەت بالالار باقشاسىن اشسا عوي, ءتىپتى سونىڭ اۋىر جۇمىستارىن ءوزىمىز-اق اتقارار ەدىك. ەڭبەكاقى تولەسە, ءارى ءبىر جاعىنان قينالىپ جۇرگەن جالعىزباستى انالارعا كومەك بولار ەدى.
– مەن – وسىنداعى ەڭ ءبىر ۇزاق تۇرىپ جاتقاننىڭ ءبىرىمىن. كوبىنە قىزداردى 6 ايعا جەتكىزبەي الىپ كەتەدى. قىزدار بالالارىنىڭ اكەسىنە قوسىلىپ, نەمەسە اتا-انالارى كەلىپ اكەتىپ جاتادى. باسىندا قور جۇمىسىن باستاعاندا دەمەۋشىلەر جوق ەدى. قازىر قالالىق كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەكەمەسى ءار ايدىڭ 15-ىندە قاجەت زاتتارىمىزدىڭ ءتىزىمىن الىپ, سونى اكەلىپ بەرەدى, – دەدى كەلەسى ءبىر انا.
– ءبىزدىڭ وتباسىندا ۇل جوق, 6 قىزبىز, ال اكە-شەشەمە بەرمەگەن ۇلدى اللا ماعان بەردى. جانە مەن اكەمنىڭ ەڭ سۇيىكتى قىزى ەدىم. ول كىسى قىزدارىنان جاماندىق كورگەن جوق. مەنەن ۇلكەندەرى تۇرمىسقا شىققان, ءۇيلى-باراندى. ەندى وسى جاعدايدى ەستىسە نە بولادى. ءارى اكەم قازىر اۋىرادى, كىشكەنە جازىلسىن, سوسىن بارىپ ايتىپ, وزىمىزگە جازدىرىپ الامىز, – دەگەن جانارعا مۇمكىن اللا تاعالانىڭ سەنىڭ پاپاڭا تارتقان سىيى شىعار, مۇڭايما دەگەنىمدە, جانارى جارق ەتە قالعان ول: «راس شىعار, اپكەلەرىمنىڭ ۇلدارى بولعانىمەن, جەزدەلەرىم ولاردى پاپامنىڭ اتىنا جازدىرۋعا بەرمەيدى, ال مەنىڭ ۇلىم اكەمنىڭ اتىن الاتىن بولادى», – دەدى.
قىزدارمەن اڭگىمەلەسىپ وتىرعانىمىزدا قاراعاندىدان گاسترولدەن قايتقان ءارتىستەر دە كەلىپ قالدى. ارالارىندا جاسى 70-تەن اسقان نىعمەت ەرحان ۇلى بار ەكەن.
– ءوزىم دە جەتىمدىكتىڭ تاقسىرەتىن تارتقان جان ەدىم. تۋا سالا اكەم «حالىق جاۋى» اتانىپ, سول كەتكەننەن مول كەتتى. مەن بولسام, شەشەم تۇرمىسقا شىعىپ كەتكەن سوڭ, اتا-اجەنىڭ باۋىرىندا قالىپپىن. ال قوردىڭ اتقارىپ جۇرگەن جاقسى جۇمىسىن ەستىگەن سوڭ, قولىمنان كەلگەنشە كومەكتەسەيىن دەدىم. جاياۋلاپ-جالپىلاپ, قىستى كۇندەردە قول كوتەرىپ, وتكەن كولىكتەرگە جابىسىپ, ءارتىس بالالار باراتىن جەرلەردى دايىندايمىن. كەلىسىمگە كەلگەننەن كەيىن جاستاردى باستاپ الىپ بارامىن, – دەيدى اقساقال. ءبىر ءسات جولدان جاڭا كەلگەن ارتىستەردى دە سوزگە تارتتىم.
– ءبىزدىڭ قويىلىمدار شىنايى وقيعالارعا قۇرىلعاندىقتان بولار, كورەرمەندەرگە قاتتى اسەر ەتەدى. قىزداردىڭ ايانىشتى ءحالىن كورگەندە ءارتىس تە, كورەرمەن دە بۇلاۋداي بولىپ جىلاپ وتىرادى. شىققاننان كەيىن جاستار كەلىپ, العىستارىن ايتىپ, وزدەرىنە كەرەمەت اسەر ەتكەنىمەن ءبولىسىپ جاتادى. ءار قويىلىمنان كەيىن جۇمىسىمىزدىڭ جۇرتقا قاجەتتىگىن ۇعىنىپ, قاناتتانىپ قايتامىز, – دەگەن ولار.
ۋىلدەگەن كىشكەنتاي سابيلەرىن الدارىنا الىپ, باستارىنداعى مۇڭدارىن ايتقاندا جانارلارى كىرەۋكەلەنىپ, تورىعا كۇرسىنگەن جاندار, بالدىرعاندارى تالپىنىپ نەمەسە كىشكەنتاي قولدارىن قىبىرلاتىپ, انالارىنىڭ بەتىنە, اۋىزىنا تيگىزگەندە, لەزدە جاڭاعى قالىپتارى باقىتتى ءبىر شۋاققا بولەنىپ, بوپەلەرىنە مەيىرلەنە قاراعان سىڭلىلەرىممەن قوشتاسىپ, اقىرىن ۇيگە اياڭدادىم. ءتۇرلى وي سانامدى شارپىپ, وي جۇگى ادىمىمدى قىسقارتىپ, بار بولمىسىممەن ءبوبەكتەرىن باۋىرلارىنا باسقان, سۋىققا توڭعان تورعايداي شاراسىز انالاردىڭ, بەيكۇنا سابيلەردىڭ شىن باقىتتى بولۋىن تىلەدىم.
انار تولەۋحانقىزى.
