كوكەيدە جۇرگەن جايت ەدى
ەلباسىنىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداعان كەزەكتى جولداۋىن تىڭداپ وتىرىپ, اسىرەسە 2019 جىلدى «جاستار جىلى» دەپ بەلگىلەگەن شەشىمىنە ءدان ريزا بولدىم. قالاي دەسەك تە, جاستار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. كەلەشەكتە قۋاتتى مەملەكەت بولامىز دەسەك, قاي كەزدە دە وسكەلەڭ ۇرپاققا جاعداي جاساپ, قولداۋ ءبىلدىرۋىمىز كەرەك. جاستار – ءبىزدىڭ ەرتەڭىمىز. 2019 جىلدىڭ «جاستار جىلى» بولىپ بەكىتىلگەنىن ەستىگەندە, مەنىڭ ونەر ادامى, پەداگوگ رەتىندەگى كوپتەن بەرى كوكەيىمدە جۇرگەن ارمانىمنىڭ شىن مانىندە اقيقاتقا اينالاتىنىنا سەندىم. ول ارمان – الماتى قالاسىنىڭ تورىنەن جاستار تەاترىن اشۋ ەدى. بيىل جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعان ءبىر توپ تالانتتى شاكىرتىمنىڭ باسىن قوسىپ, وزگەشە ءۇنى, ءوز جولى بار جاڭا تەاتر اشسام دەگەن جۇرەك تۇكپىرىندەگى وي-تىلەگىم 2019 جىلى «جاستار جىلىنىڭ» اياسىندا جۇزەگە اسىپ, اقيقاتقا اينالىپ جاتسا, قازاق ونەرى تاعى ءبىر تاماشا ونەر وشاعىمەن تولىعار ەدى. قاراپ وتىرسام, ەلىمىزدىڭ ءبىراز وبلىسى مەن قالاسىندا جاستار تەاترى بار ەكەن. ال الماتىدا ءوز جولى مەن سۇرلەۋى, جاڭالىعى بار جاستار تەاترى ءالى اشىلماپتى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنى تولىپ, «جاستار جىلىندا» جاقسى ءبىر باستاما ءوز شەشىمىن تاۋىپ جاتسا, بۇل دا بولسىن كەلەشەگىن ونەرمەن بايلانىستىرعان ءبىر توپ تالانتتى ورەننىڭ قيالىنا قانات بايلاپ, ارمانىن اقيقاتقا اينالدىرعان عاجايىپ باستاما بولاتىنىنا سەنەمىن.
ءاسانالى ءاشىموۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى
ءومىر ساپاسى – وزەكتى ماسەلە
جاڭا جولداۋدىڭ ۋاقىتى تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى ماڭىزدى كۇنمەن تۇستاس كەلدى. وسىدان 21 جىل بۇرىن, ياعني 1997 جىلعى 10 قازاندا ن.نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان العاشقى جولداۋىن جاريالاعان بولاتىن.
وندا «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جاريالاعان-دى. سودان بەرى جولداۋ حالىقتىڭ نازارىن اۋداراتىن قۇجاتقا اينالدى. الەۋمەتتىك ساۋالنامالاردىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, حالىق جولداۋمەن جاقسى تانىس. تۇرعىندار وندا ايتىلعان باعىتتارعا ۇلكەن ءۇمىت ارتادى, قۇجاتتا قويىلعان مىندەتتەر ورىندالادى دەپ كۇتەدى.
پرەزيدەنتتىڭ ءاربىر جولداۋى بارلىق دەڭگەيدەگى مەنەدجەرلەر جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى باعالاناتىن ەلەۋلى پراكتيكالىق ۇستانىمدارعا نەگىزدەلگەن. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ تۇراقتى ءوسۋى, ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋى – ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز بەن مىندەتىمىز. بيىل پرەزيدەنت ءوزىنىڭ جاڭا جولداۋىندا وزەكتى ماسەلەگە – ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باسا نازار اۋداردى.
سوڭعى بەس جىلدا ءبىز مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن جۇزەگە اسقان كوپتەگەن يدەيالار جيناقتادىق. بۇل ءوز كەزەگىندە العا جىلجۋىمىزعا, دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازىر قوعامنىڭ جەتەكشى كومپونەنتتەرىن تەرەڭدەتەتىن جانە اناعۇرلىم ماڭىزدى وزگەرىستەر جاسايتىن ۋاقىت. ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – قوعامنىڭ الەۋمەتتىك قۇرىلىمىنىڭ وزگەرۋى. ءبىز ۇرپاق الماسۋىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. ەلىمىزدە 1990 جىلداردىڭ سوڭىندا, 2000 جىلدىڭ باسىندا تۋعان جاستار ۇلكەن ومىرگە ارالاسا باستادى. ولاردىڭ العان ءبىلىمى ەڭبەك نارىعىندا باسەكەلەستىكتى ارتتىردى.
1990 جىلدارى مامانداردىڭ كەتۋ كەزەڭى بولعانى بەلگىلى. مامانداردىڭ كاسىبي نەگىزى ساقتالعانىمەن, زاماناۋي جاڭا تالاپتار مەن تەحنولوگيالار ورتاعا شىعىپ, سوعان ساي كادرلىق الەۋەت السىرەدى.
قازىرگى تاڭدا بىلىكتى ماماندار تاپشى. ءبىر جاعىنان ەلىمىزدە جاستاردىڭ سانى 2013 جىلدان 2017 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە 4,3 ميلليون ادامنان 3,9 ملن ادامعا دەيىن ازايعان. بىراق الداعى ۋاقىتتا حالىقتىڭ سانى ءوسىپ, جاستاردىڭ ۇلەسى ارتا تۇسەدى. سوندىقتان جاستاردى دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالۋ قاجەت. ەگەر جاستاردى قاجەتتى دەڭگەيدە قولداي الساق, وندا جاڭا بۋىن كۇتكەن ناتيجە كورسەتىپ, باسەكەگە قابىلەت ارتىپ, وتانسۇيگىشتىك سەزىمى ويانىپ, ارتىلعان ءۇمىتتى اقتايدى.
سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا قازاقستاندا كەلەر جىلدى «جاستار جىلى» دەپ جاريالادى. بۇل وتە ۋاقتىلى جانە بولاشاققا باعىتتالعان شەشىم بولدى.
زارەما شاۋكەنوۆا,
قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
بۇل – اۋىلعا ايرىقشا بەتبۇرىس
جولداۋدا ەلباسىنىڭ ۇستازدار جايىنداعى, اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە جونىندەگى, التىن بەسىگىمىز اۋىل تۋراسىنداعى ويلارىن ءوز باسىم تەبىرەنىسپەن قابىلدادىم. پرەزيدەنت كەلەسى جىلى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداۋدى تاپسىردى. بۇل كوپتەن بەرى ەل كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلە ەدى. راسىندا, بۇگىندە كەزىندە ماعجان اقىن ايتقانداي التى الاشتىڭ باسى قوسىلسا توردە وتىرۋى ءتيىس مۇعالىمنىڭ تومەنشىكتەپ جۇرگەنى, قولجاۋلىققا اينالعانى بەلگىلى. سوندىقتان بۇل زاڭ قابىلدانسا, ۇستازدار قاۋىمىنىڭ قوعامداعى ءرولىن نىقتايتىنى انىق. زاڭعا قاتىستى ءبىلىم سالاسى ماماندارى ءوز ۇسىنىستارىن, وي-پىكىرلەرىن ايتا جاتار دەپ ويلايمىز.
ء«بىز اۋىلدىق جەرلەردىڭ الەۋمەتتىك ورتاسىن جاڭعىرتۋعا كىرىسۋىمىز قاجەت. بۇعان ارنايى «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى سەپتىگىن تيگىزەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى. قازاقتىڭ كۇرەتامىرى, جانى – اۋىل. ەلىمىزدە كۇننەن-كۇنگە كوركەيىپ جاتقان اۋىلدارمەن قاتار كەتەۋى كەتىپ تۇرعان اۋىلدار دا جوق ەمەس. اسىرەسە قالادان شالعاي شەكارالىق ايماقتارداعى اۋىلدارداعى مەكتەپتەردىڭ جابىلىپ, حالىق سانىنىڭ ازايىپ جاتقانى راس. وبلىسىمىزدىڭ مىڭ شاقىرىمعا جۋىق جەرى قىتايمەن شەكتەسەدى. باسقا-باسقا, وسى مەملەكەتپەن شەكارانى نىعايتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. وسى رەتتە الداعى ۋاقىتتا قولعا الىناتىن «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىنىڭ اياسىندا شەكارالىق ايماقتارداعى اۋىلدارعا نازار اۋدارىلسا, ارنايى باعدارلاما قابىلدانسا ءجون بولار ەدى دەپ ويلايمىز. ۇكىمەت وسى ماسەلەنى نازارعا السا دەيمىز.
ەلباسى جولداۋدا كاسىپكەرلەرگە كەدەرگى جاسالماۋ كەرەكتىگىن, بيزنەس ءوز جۇمىسىن جاڭادان باستاۋ ءۇشىن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ سالىقتىڭ نەگىزگى سوماسى تولەنگەن جاعدايدا, ءوسىم مەن ايىپپۇلدى الىپ تاستاي وتىرىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن «سالىق امنيستياسىن» جۇرگىزۋگە كىرىسۋدى تاپسىردى. مۇنداي جەڭىلدىكتەر شەكارا ايماعىنداعى تۇرعىندارعا جاسالسا دا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. سوندا شەكاراعا حالىق بارار ەدى. اسىرەسە كاسىپكەرلەر بارادى. كاسىپكەرلەر وزدەرىمەن بىرگە ارىپتەستەرىن اپارادى. ءۇيدى دە, مەكتەپتى دە سالعىزادى. اۋرۋحانا دا بوي كوتەرەدى. ءسويتىپ شەكارا بويىنداعى اۋىلدار ەڭسەسىن تىكتەپ, جاندانا تۇسەر ەدى.
پرەزيدەنت بويسكاۋت قوزعالىسى سياقتى «سارباز» بالالار-جاسوسپىرىمدەر بىرلەستىگىن قۇرىپ, مەكتەپتەردە اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن دە ايتتى. بۇل – ۇلكەن, اۋقىمدى جۇمىس. جاس ۇرپاقتى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋدەن اسقان قانداي مىندەت, قانداي ماقسات بار؟ ولارعا قازاقتىڭ كىم بولعانىن, بابالارىمىزدىڭ كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى قالاي قورعاپ قالعانىن, ءالىمحان ەرمەكوۆ, سماعۇل سادۋاقاسوۆ سىندى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ, كەيىنگى جۇماباي تاشەنوۆ سەكىلدى تۇلعالارىمىزدىڭ ەلدى, جەردى ساقتاۋداعى ەرەن ەڭبەكتەرىن جاس بۋىننىڭ ساناسىنا سىڭىرسەك, بۇدان ۇتپاساق, ۇتىلمايتىنىمىز انىق.
ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ,
سالالىق مادەنيەت, سپورت جانە اقپارات قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى
وسكەمەن
ەلباسى جولداۋى ۇكىمەتكە سىن بولماق
ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 10 پايىزى عىلىم مەن بىلىمگە, مەديتسيناعا بولىنەدى دەگەن ءسوز, بۇل – رەۆوليۋتسيالىق شەشىم. ءبىز بۇرىن 2-3 پايىزعا وسسە ەكەن دەپ ارماندايتىن ەدىك. ەلباسىنىڭ ءسوزى ءبىزدىڭ ارمانىمىزدان دا اسىپ كەتتى. ەندى سونى اتقاراتىن ادامدارعا جەتكىزۋ – ۇلكەن ماسەلە. جولداۋدا تاعى بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلە ايتىلدى. تۇرمىستى جاقسارتۋ ءۇشىن كۇندەلىكتى قاراپايىم تاۋارلاردى شىعارۋ كەرەك.
پرەزيدەنت ورىندى كوتەرگەن وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ساپالى مامان وقىتىپ شىعارۋى. راسىندا, – ەل ەرتەڭىنە قىزمەت ەتەتىن مامان دايارلاپ شىعارا المايتىن سانى بار, ساپاسى جوق وقۋ ورىندارىنىڭ قاجەتى قانشا؟! ەلباسىنىڭ بولاشاعى زور, كەلەشەكتىڭ ماماندىعى سانالاتىن ماماندىقتارعا باسىمدىق بەرۋ تۋرالى پىكىرى وتە ۇتىمدى كوتەرىلدى. بۇگىندە قوعامنىڭ لوكوموتيۆى بولىپ تابىلاتىن ءبىلىمدى جاستاردى يننوۆاتسيالىق ماماندىقتار دايىنداۋ ارقىلى عانا الا الاتىنىمىز جونىندەگى ەلباسى پىكىرىمەن تولىقتاي كەلىسەمىن. وسى ورايدا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جۇيەسىندەگى ستاندارتى, ۇلگىسى بولۋى ءتيىس.
ەلباسىمىزدىڭ كەز كەلگەن جولداۋى حالىقتىڭ كوكەيىنەن شىعاتىن وي-پىكىرى مەن ۇسىنىسى, شەشۋ جولدارى, ەلدىڭ دامۋ باعىتىمەن تۇزدىقتالادى. بۇل جولى دا سولاي بولدى. ەكونوميكا سالاسى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-قوعامدىق تىنىس-تىرشىلىگى, جاستار, ءبىلىم – بارلىعى قامتىلدى. ءارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. شاشاۋ شىققان دۇنيە جوق. تەك رەتىمەن جۇزەگە اسىرۋ ءوز ۋاقىتىن كۇتىپ وتىر.
عاريفوللا ەسىم,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
سالاعا تىڭ سەرپىن بەرەدى
ەلباسىنىڭ جولداۋىندا حالىققا وتە قاجەتتى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. ولاردىڭ ىشىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى ايتىلعان ماقسات-مىندەتتەردى ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى.
جالپى, مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋى حالىق كوڭىل كۇيىنىڭ جاقسى بولۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. بۇل ارادا بىرىنشىدەن, اۋىلدىق جەرلەردە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ قولجەتىمدى بولۋى اسا ماڭىزدى. سوندىقتان ەلباسى العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن قىزمەتكەرلەر ءۇشىن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ اۋرۋلاردى ەمدەۋ ءىسىن باسقارۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەنگىزگەن ۋچاسكەلىك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 20 پروتسەنتكە ارتتىرۋدى تاپسىردى. سوندىقتان وسى باعىتقا الداعى جىلى 5 ميلليارد تەڭگە بولىنبەك.
بۇدان بولەك, جولداۋدا كەلەر جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بارلىق ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار مەديتسينالىق قۇجاتتارىن تسيفرلى نۇسقادا جۇرگىزۋى ءتيىس ەكەندىگى ايتىلدى. بۇل دا ءوز كەزەگىندە حالىققا وزىندىك تيىمدىلىگىن كورسەتەتىن بولادى. ناقتىلاي ايتقاندا, 2020 جىلعا قاراي بۇكىل تۇرعىنداردىڭ ەلەكتروندى دەنساۋلىق تولقۇجاتىن جاساۋعا, ءتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەردى, كەدەرگىلەردى, بيۋروكراتيانى جويۋعا, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جول اشادى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ەلىمىزدە كارديوحيرۋرگيا سالاسىنىڭ جەتىستىكتەرى وتە كوپ. سوندىقتان ەلباسى ەلىمىزدەگى كارديولوگيالىق جانە نەيروحيرۋرگيالىق كلاستەرلەردىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە كەلەر جىلى ەلوردادا ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى باستالاتىنىن ايتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە ونكولوگيا سالاسىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى كەزدە قازاقستاندا ءجيى كەزدەسەتىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان كەيىنگى ساتىدا ونكولوگيالىق اۋرۋلار تۇر. سول ءۇشىن دە بۇل ورتالىق وتە ماڭىزدى. الداعى ۋاقىتتا زاماناۋي ونكولوگيالىق ورتالىق سالىنىپ جاتسا, ونىڭ حالىققا تيگىزەر پايداسى زور بولماق.
زاۋرەش امانجولوۆا,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
قايتا وڭدەۋ كەنجەلەپ تۇر
ەلباسى جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەر ءسوز بولدى. ءبىزدىڭ ۇلان-عايىر جەرىمىز اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق تۇرىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ادامنىڭ اس-اۋقاتى ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى ەت پەن ءسۇت, كوكونىستەر, باۋ-باقشا وزىمىزدە وندىرىلەدى. سويتە تۇرا سونىڭ ءبارىن سىرتتان تاسىمالداپ, باسقا ەلگە ينۆەستيتسيا قۇيۋمەن كەلەمىز.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ تۇرالاپ تۇرعاندىعىن ۇكىمەت مۇشەلەرىنە تاعى دا ەسكەرتتى. عالىمدار بۇل باعىتتا جۇمىس جاساماي جاتقان جوق. بىراق كوپ يدەيا, جاڭا باستامالارعا قولداۋ جوقتىڭ قاسى. مەملەكەتتىك قولداۋلار كەيدە قازاقستاندا ازىرگە جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتى از جوبالارعا ءبولىنىپ كەلەتىندىگى ءباسپاسوز بەتتەرىندە از جازىلىپ جۇرگەن جوق. سونداي-اق ءوز عالىمدارىمىزدىڭ قولىنان كەلەتىن جوبالار باسقا ەلدەردىڭ پايداسىنا قىزمەت ەتىپ جاتقان جاعدايلارى بار. ماسەلەن, تۇركىستان وبلىسىندا قىتاي كاسىپكەرى تۇيە ءسۇتىن تەرەڭ وڭدەپ قۇرعاق ۇنتاق, تابلەتكا كۇيىندە شىعارۋ ءۇشىن ۇلكەن ءوندىرىس ورنىن اشتى. قىتاي قاشان تۇيە باققان ەل ەدى؟! سول ايماقتا بۇكىل عىلىمي جۇمىسىن تۇيە ءسۇتىن زەرتتەۋگە ارناپ, قۇرعاق ۇنتاقتى ەڭ العاش شىعارعان عالىم بولا تۇرا, ونىڭ باستاماسىن قولداي المادىق. تۇيە ءسۇتىن وڭدەۋدى ءوز مەملەكەتىمىز قولعا العاندا ادام اعزاسىنا ەڭ كەرەك دارۋمەن شۇباتىمىز قىتاي اسىپ كەتپەس ەدى. ءبىز عالىمدارىمىزدىڭ ەڭبەگىن وسىلايشا باعالاي الماي كەلەمىز.
سەرىكباي ومىرزاقوۆ,
ى.جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش ءوسىرۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى
قىزىلوردا وبلىسى
