الماتى قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا ۇمىتكەر
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 30 جىلعا جۋىق ەڭبەك ەتىپ, وتاندىق مەديتسينانىڭ, اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى قۇلاق-مۇرىن-تاماق جانە جاق-بەت الپەت اۋرۋلارىن حيرۋرگيالىق جولمەن ەمدەۋدە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزۋدە الماتى قالالىق №5 كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى جانات قاسىمجانوۆانىڭ ورنى ەرەكشە. سونداي-اق, جانات كاكىمسەيىتقىزى الماتى قالاسىنداعى مەدەۋ اۋدانىنىڭ دا باس دارىگەرى. وسى قىزمەتكە كەلگەلى ونىڭ بىلىكتى ۇيىمداستىرۋشىلىق قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە ۇيدە قايتىس بولۋ, انالار مەن بالالار ءولىمى, تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋى سياقتى كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي تومەندەگەن. باس دارىگەردىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن الماتى قالاسى, مەدەۋ اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ جانە الدىن-الا مەديتسينالىق تەكسەرۋلەردەن وتكىزۋ مونيتورينگى ۇزدىكسىز جاسالىپ وتىر. ونىڭ بار ىنتا-جىگەرى كلينيكالاردىڭ مودەرنيزاتسياسىنا, ولاردىڭ زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالۋىنا جۇمسالادى. سونداي-اق قۇلاق-مۇرىن-تاماق جانە جاق-بەت الپەت اۋرۋلارىن ەمدەۋدە جوعارى مامانداندىرىلعان دياگنوستيكالىق-ەمدىك كومەك كورسەتىلىپ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن مۇندا قازاقستاندا جانە ورتا ازيا ەلدەرىندە العاشقى رەت بالالاردىڭ ەستۋ جولىنىڭ اترەزياسىن وپەراتسيالىق ەمدەۋ ءادىسى ەنگىزىلدى. 2006 جىلى ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن الماتى قالاسىندا ەستۋ قابىلەتى تومەن ەرەسەك ادامدار اراسىندا كوحلەارلىق يمپلانتاتسيا بويىنشا وپەراتسيالار جاسالا باستادى. مۇنداي يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ باس دارىگەردىڭ گەرمانيا, اۆستريا, يزرايل, پولشا, جاپونيا, رەسەي مەملەكەتتەرىنىڭ اتاقتى كلينيكالارىمەن جەكە ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلدى.
جانات كاكىمسەيىتقىزى 1981 جىلى الماتى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ەمدەۋ فاكۋلتەتىن ءتامامداپ, 1983-1991 جىلدارى كسرو عا تاماقتانۋ اكادەمياسىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى بولا ءجۇرىپ, 1990 جىلى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعايدى. 1991-1996 جىلدارى الماتى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ كافەدرا اسسيستەنتى, 1998-2001 جىلدارى الماتىداعى №5 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسى باس ءدارىگەرىنىڭ ەمحانا ءجونىندەگى, 2001-2006 جىلدارى جەدەل-جاردەم مەديتسينالىق اۋرۋحاناسى باس دارىگەرىنىڭ ەمدەۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى بولدى. 42 عىلىمي ماقالا, 2 ءادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتىڭ اۆتورى. جوعارعى ساناتتاعى ۇيىمداستىرۋشى جانات كاكىمسەيىتقىزىنىڭ وسى جىلدارى اتقارعان ەڭبەگى باعالانىپ, «دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇزدىگى», استانا قالاسىنىڭ 10 جىلدىق مەرەيتويلىق مەدالىمەن, «گيپپوكرات-2011» وردەنىمەن ماراپاتتالىپ, «التىن دارىگەر» اتاعىن يەلەندى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ العىس حاتتارىنا يە. مىنە, وسىلايشا حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جانات قاسىمجانوۆانىڭ ەلىمىزدەگى ساياسي ناۋقان بارىسىنداعى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ شەشىمى ونىڭ الدىمىزداعى سايلاۋالدى جەكە جوسپارىمەن سايكەس كەلىپ وتىر. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل نيەتى الماتىلىقتار مەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جايلى قامقورلىعىمەن ءۋاجدەلگەن. ءدال وسى كەزدە ەلىمىز دەموكراتيانىڭ وكىلەتتىلىك ينستيتۋتتارىنا جەكە باستىڭ قاتىسۋىن ەسەپكە الماۋعا بولمايتىن كەزەڭدى باستان كەشىرىپ وتىر.
جانات كاكىمسەيىتقىزىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسىنىڭ وزەكتى يدەياسى – ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامىعان, ءار ازامات ءۇشىن بەرىك الەۋمەتتىك كەپىلدەر بەرىلگەن, كەدەيشىلىكتى جويعان, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ساپاسى جاقسارتىلعان, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس قامتاماسىز ەتىلگەن مەملەكەت قۇرۋ. ەلىمىزدىڭ باستى پارتياسى الدىمىزعا قويعان وسى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, پراكتيك رەتىندە جانە جوعارى بىلىكتى مەديتسينا قىزمەتكەرى جانە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى رەتىندە جانات قاسىمجانوۆا جىلدار بويى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە جيعان بار تاجىريبەسىن قولدانۋدى كوزدەپ وتىر.
– مەنىڭ تاڭداۋىم سانالى تۇردە قابىلدانىپ جاتسا, كاسىبي بىلىگىم مەن ازاماتتىق كوزقاراسىممەن ازاماتتاردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا, دەنساۋلىقتارىن ساقتاۋعا جانە سالاماتتى قوعام قۇرۋعا سەبەپشى بولسام, – دەيدى قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتىعىنا ۇمىتكەر جانات كاكىمسەيىتقىزى. - ءويتكەنى, الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماقساتى – جوعارى تابىستار, ىڭعايلى تۇرعىن ۇيلەر, بەلسەندى ەڭبەكتىك قىزمەت دەپ سانايمىن. ءوز نەگىزىندە مىقتى ەكونوميكا ءار جەكە وتباسى ەكونوميكاسىمەن, ءار ءۇيدىڭ بەرەكەسىمەن انىقتالادى. وسى ماقساتتارعا جەتۋگە كومەكتەسۋ – قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتىنىڭ باستى ماقساتى. اكىمدىك پەن قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ, شاھار ەكونوميكاسىن كوتەرۋدە, ادامداردىڭ اۋقاتتىلىعىن ارتتىرۋدا كوپتەگەن ىستەردى اتقارۋعا بولادى.
ەگەر جانات كاكىمسەيىتقىزى قالالىق ءماسليحاتقا دەپۋتات بولىپ سايلانعان جاعدايدا كاسىپكەرلەردى قولداۋ جانە تاۋارلاردى, جۇمىس پەن قىزمەتتەردى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بويىنشا تەندەرلەر وتكىزۋدى ءارى قاراي جەتىلدىرۋگە بار كۇش-جىگەرىن جۇمسايدى. بۇل جەردە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ساتىپ الۋ فورمالارىن اۋىستىرۋعا ەرەكشە كوڭىل قويىپ, قالالىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ىسىندە جالعان جانە ساپاسى تومەن ارزان ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋدىڭ جولىن كەسۋگە اتسالىسادى. ال پراكتيكالىق تاجىريبەسى مول دارىگەر رەتىندە اۋرۋلارعا باعاسى قولجەتىمدى, ەڭ ساپالى زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار مەن ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك دەپ سانايدى. «ارزان پرەپاراتتاردان كوبىرەك» ۇستانىمىنان, ولاردى قولدانعاندا «جوعارى ساپا جانە تيىمدىلىك» ۇستانىمىنا اۋىسۋ قاجەت.
وسى ماقساتتا اقپاراتتار جيناۋ ءۇشىن ەمحانالاردا تۇرعىندارعا ارنالعان «جەدەل جەلى» ۇيىمداستىرىلعان. سونداي-اق ول تۇرعىنداردىڭ تالاپتارى مەن نارازىلىقتارى بويىنشا شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن قر دسم-ءىن اقپاراتتاندىرىپ, ناقتى دارىلىك قۇرالدارعا جانە جەڭىلدىكپەن, ءارى تەگىن پرەپاراتتارعا مۇقتاج تۇرعىنداردىڭ سانى تۋرالى مالىمەت بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جانات كاكىمسەيىتقىزى سالاماتتى ءومىر سالتى جانە ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا ورتاق جاۋاپكەرشىلىك ۇستانىمى – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ اياسىنداعى جانە تۇرعىنداردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندەگى باستى ماسەلەسى بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. دارىگەر رەتىندە اۋماقتىق ەمحانالاردا ەگدە ادامدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق مەكتەبى» پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزبەك. مۇندا سۇحباتتار, سونىمەن قاتار, جالعىز باستى ادامدارعا قارىم-قاتىناس جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ولار قامقورلىق, قولداۋدى سەزىنە الادى. ديابەت, گيپەرتونياعا شالدىققان ناۋقاستارعا ارنالعان مەكتەپتەر اشىپ, ەمحانالىق قىزمەتتىڭ بۇل باعىتىن ءارى قاراي كەڭەيتۋگە قاجەتتى, بارلىق ەمحانالىق شتاتتارعا ەنگىزىلگەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردى جانە پسيحولوگتاردى تارتادى. تەك مەدەۋ اۋدانىندا 70 جاستان اسقان 18 مىڭ ادام تۇرادى, ارينە, ولاردىڭ بارلىعى ساپالى مەديتسينالىق تەكسەرۋلەر مەن ەمدەۋگە مۇقتاج.
كانديدات مەملەكەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, مادەنيەت, الەۋمەتتىك قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا جۇمسالاتىن شىعىستارىن ءارى قاراي ارتتىرۋىن جاقتاپ: «جاستاردىڭ ءبىلىم الۋىنا بۇگىن قارجى سالعان سايىن, ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزعا باعا جەتپەس سالىم جاسايمىز, تەك كاسىبي دايىندىقتان وتكەن ادام ءوز ەلىنىڭ يگىلىگىنە ەڭبەك ەتىپ, پايداسىن تيگىزە الادى» دەگەندى العا تارتادى. سونىمەن قاتار, مەديتسينالىق مەكەمەلەردە ماماندار جەتىسپەۋشىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ستۋدەنتتەردى ناقتى ءبىر مەديتسينالىق ۇيىمعا بەكىتىپ, جەڭىلدىك شارتتارىمەن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگىن ايتادى.
جاس ماماندارعا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە, مۇعالىمدەرگە جانە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ارنالعان جاتاقحانالار, جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەردىڭ قۇرىلىسى ولاردىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە ماتەريالدىق اۋقاتتىلىعىن ارتتىرۋعا ىنتالاندىرۋ بولىپ تابىلادى. تيىسىنشە, وسى وتباسىلار ءوز بالالارىنىڭ تاربيەسى مەن ءبىلىم الۋىنا كوپ نازار اۋدارىپ, كوڭىل بولەدى.
تۇرمىس جاعدايلارىن جاقسارتۋ – ۇلتتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋداعى ماڭىزى زور فاكتور بولىپ تابىلادى. بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى 5-10 جىلدان كەزەكتە تۇرادى. تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ جانە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدە كەزەكتىڭ قاتاڭ ساقتالۋىنا بارىنشا اتسالىسادى.
ەڭ باستىسى, ج.قاسىمجانوۆانىڭ الماتى قالاسى اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ بەلسەندى قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە 2012 جىلدان باستاپ №5 قكا اۋماعىندا ەستۋ قابىلەتى تومەن جانە مۇگەدەكتەرگە ارنالعان ساۋىقتىرۋ ورتالىعى سالىنا باستايدى. بۇل ورتالىق مۇگەدەكتەردىڭ بارلىعىنا قولجەتىمدى بولادى. ىڭعايلى پودەزدەر مەن پاندۋستاردىڭ ۇيىمداستىرىلۋى جوسپارلانعان.
جاڭاشىل دارىگەر
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 30 جىلعا جۋىق ەڭبەك ەتىپ, وتاندىق مەديتسينانىڭ, اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى قۇلاق-مۇرىن-تاماق جانە جاق-بەت الپەت اۋرۋلارىن حيرۋرگيالىق جولمەن ەمدەۋدە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزۋدە الماتى قالالىق №5 كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى جانات قاسىمجانوۆانىڭ ورنى ەرەكشە. سونداي-اق, جانات كاكىمسەيىتقىزى الماتى قالاسىنداعى مەدەۋ اۋدانىنىڭ دا باس دارىگەرى. وسى قىزمەتكە كەلگەلى ونىڭ بىلىكتى ۇيىمداستىرۋشىلىق قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە ۇيدە قايتىس بولۋ, انالار مەن بالالار ءولىمى, تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋى سياقتى كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي تومەندەگەن. باس دارىگەردىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن الماتى قالاسى, مەدەۋ اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ جانە الدىن-الا مەديتسينالىق تەكسەرۋلەردەن وتكىزۋ مونيتورينگى ۇزدىكسىز جاسالىپ وتىر. ونىڭ بار ىنتا-جىگەرى كلينيكالاردىڭ مودەرنيزاتسياسىنا, ولاردىڭ زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالۋىنا جۇمسالادى. سونداي-اق قۇلاق-مۇرىن-تاماق جانە جاق-بەت الپەت اۋرۋلارىن ەمدەۋدە جوعارى مامانداندىرىلعان دياگنوستيكالىق-ەمدىك كومەك كورسەتىلىپ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن مۇندا قازاقستاندا جانە ورتا ازيا ەلدەرىندە العاشقى رەت بالالاردىڭ ەستۋ جولىنىڭ اترەزياسىن وپەراتسيالىق ەمدەۋ ءادىسى ەنگىزىلدى. 2006 جىلى ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن الماتى قالاسىندا ەستۋ قابىلەتى تومەن ەرەسەك ادامدار اراسىندا كوحلەارلىق يمپلانتاتسيا بويىنشا وپەراتسيالار جاسالا باستادى. مۇنداي يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ باس دارىگەردىڭ گەرمانيا, اۆستريا, يزرايل, پولشا, جاپونيا, رەسەي مەملەكەتتەرىنىڭ اتاقتى كلينيكالارىمەن جەكە ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلدى.
جانات كاكىمسەيىتقىزى 1981 جىلى الماتى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ەمدەۋ فاكۋلتەتىن ءتامامداپ, 1983-1991 جىلدارى كسرو عا تاماقتانۋ اكادەمياسىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى بولا ءجۇرىپ, 1990 جىلى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعايدى. 1991-1996 جىلدارى الماتى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ كافەدرا اسسيستەنتى, 1998-2001 جىلدارى الماتىداعى №5 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسى باس ءدارىگەرىنىڭ ەمحانا ءجونىندەگى, 2001-2006 جىلدارى جەدەل-جاردەم مەديتسينالىق اۋرۋحاناسى باس دارىگەرىنىڭ ەمدەۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى بولدى. 42 عىلىمي ماقالا, 2 ءادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتىڭ اۆتورى. جوعارعى ساناتتاعى ۇيىمداستىرۋشى جانات كاكىمسەيىتقىزىنىڭ وسى جىلدارى اتقارعان ەڭبەگى باعالانىپ, «دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇزدىگى», استانا قالاسىنىڭ 10 جىلدىق مەرەيتويلىق مەدالىمەن, «گيپپوكرات-2011» وردەنىمەن ماراپاتتالىپ, «التىن دارىگەر» اتاعىن يەلەندى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ العىس حاتتارىنا يە. مىنە, وسىلايشا حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جانات قاسىمجانوۆانىڭ ەلىمىزدەگى ساياسي ناۋقان بارىسىنداعى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ شەشىمى ونىڭ الدىمىزداعى سايلاۋالدى جەكە جوسپارىمەن سايكەس كەلىپ وتىر. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل نيەتى الماتىلىقتار مەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جايلى قامقورلىعىمەن ءۋاجدەلگەن. ءدال وسى كەزدە ەلىمىز دەموكراتيانىڭ وكىلەتتىلىك ينستيتۋتتارىنا جەكە باستىڭ قاتىسۋىن ەسەپكە الماۋعا بولمايتىن كەزەڭدى باستان كەشىرىپ وتىر.
جانات كاكىمسەيىتقىزىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسىنىڭ وزەكتى يدەياسى – ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامىعان, ءار ازامات ءۇشىن بەرىك الەۋمەتتىك كەپىلدەر بەرىلگەن, كەدەيشىلىكتى جويعان, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ساپاسى جاقسارتىلعان, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس قامتاماسىز ەتىلگەن مەملەكەت قۇرۋ. ەلىمىزدىڭ باستى پارتياسى الدىمىزعا قويعان وسى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, پراكتيك رەتىندە جانە جوعارى بىلىكتى مەديتسينا قىزمەتكەرى جانە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى رەتىندە جانات قاسىمجانوۆا جىلدار بويى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە جيعان بار تاجىريبەسىن قولدانۋدى كوزدەپ وتىر.
– مەنىڭ تاڭداۋىم سانالى تۇردە قابىلدانىپ جاتسا, كاسىبي بىلىگىم مەن ازاماتتىق كوزقاراسىممەن ازاماتتاردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا, دەنساۋلىقتارىن ساقتاۋعا جانە سالاماتتى قوعام قۇرۋعا سەبەپشى بولسام, – دەيدى قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتىعىنا ۇمىتكەر جانات كاكىمسەيىتقىزى. - ءويتكەنى, الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماقساتى – جوعارى تابىستار, ىڭعايلى تۇرعىن ۇيلەر, بەلسەندى ەڭبەكتىك قىزمەت دەپ سانايمىن. ءوز نەگىزىندە مىقتى ەكونوميكا ءار جەكە وتباسى ەكونوميكاسىمەن, ءار ءۇيدىڭ بەرەكەسىمەن انىقتالادى. وسى ماقساتتارعا جەتۋگە كومەكتەسۋ – قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتىنىڭ باستى ماقساتى. اكىمدىك پەن قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ, شاھار ەكونوميكاسىن كوتەرۋدە, ادامداردىڭ اۋقاتتىلىعىن ارتتىرۋدا كوپتەگەن ىستەردى اتقارۋعا بولادى.
ەگەر جانات كاكىمسەيىتقىزى قالالىق ءماسليحاتقا دەپۋتات بولىپ سايلانعان جاعدايدا كاسىپكەرلەردى قولداۋ جانە تاۋارلاردى, جۇمىس پەن قىزمەتتەردى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بويىنشا تەندەرلەر وتكىزۋدى ءارى قاراي جەتىلدىرۋگە بار كۇش-جىگەرىن جۇمسايدى. بۇل جەردە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ساتىپ الۋ فورمالارىن اۋىستىرۋعا ەرەكشە كوڭىل قويىپ, قالالىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ىسىندە جالعان جانە ساپاسى تومەن ارزان ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋدىڭ جولىن كەسۋگە اتسالىسادى. ال پراكتيكالىق تاجىريبەسى مول دارىگەر رەتىندە اۋرۋلارعا باعاسى قولجەتىمدى, ەڭ ساپالى زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار مەن ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك دەپ سانايدى. «ارزان پرەپاراتتاردان كوبىرەك» ۇستانىمىنان, ولاردى قولدانعاندا «جوعارى ساپا جانە تيىمدىلىك» ۇستانىمىنا اۋىسۋ قاجەت.
وسى ماقساتتا اقپاراتتار جيناۋ ءۇشىن ەمحانالاردا تۇرعىندارعا ارنالعان «جەدەل جەلى» ۇيىمداستىرىلعان. سونداي-اق ول تۇرعىنداردىڭ تالاپتارى مەن نارازىلىقتارى بويىنشا شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن قر دسم-ءىن اقپاراتتاندىرىپ, ناقتى دارىلىك قۇرالدارعا جانە جەڭىلدىكپەن, ءارى تەگىن پرەپاراتتارعا مۇقتاج تۇرعىنداردىڭ سانى تۋرالى مالىمەت بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جانات كاكىمسەيىتقىزى سالاماتتى ءومىر سالتى جانە ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا ورتاق جاۋاپكەرشىلىك ۇستانىمى – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ اياسىنداعى جانە تۇرعىنداردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندەگى باستى ماسەلەسى بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. دارىگەر رەتىندە اۋماقتىق ەمحانالاردا ەگدە ادامدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق مەكتەبى» پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزبەك. مۇندا سۇحباتتار, سونىمەن قاتار, جالعىز باستى ادامدارعا قارىم-قاتىناس جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ولار قامقورلىق, قولداۋدى سەزىنە الادى. ديابەت, گيپەرتونياعا شالدىققان ناۋقاستارعا ارنالعان مەكتەپتەر اشىپ, ەمحانالىق قىزمەتتىڭ بۇل باعىتىن ءارى قاراي كەڭەيتۋگە قاجەتتى, بارلىق ەمحانالىق شتاتتارعا ەنگىزىلگەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردى جانە پسيحولوگتاردى تارتادى. تەك مەدەۋ اۋدانىندا 70 جاستان اسقان 18 مىڭ ادام تۇرادى, ارينە, ولاردىڭ بارلىعى ساپالى مەديتسينالىق تەكسەرۋلەر مەن ەمدەۋگە مۇقتاج.
كانديدات مەملەكەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, مادەنيەت, الەۋمەتتىك قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا جۇمسالاتىن شىعىستارىن ءارى قاراي ارتتىرۋىن جاقتاپ: «جاستاردىڭ ءبىلىم الۋىنا بۇگىن قارجى سالعان سايىن, ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزعا باعا جەتپەس سالىم جاسايمىز, تەك كاسىبي دايىندىقتان وتكەن ادام ءوز ەلىنىڭ يگىلىگىنە ەڭبەك ەتىپ, پايداسىن تيگىزە الادى» دەگەندى العا تارتادى. سونىمەن قاتار, مەديتسينالىق مەكەمەلەردە ماماندار جەتىسپەۋشىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ستۋدەنتتەردى ناقتى ءبىر مەديتسينالىق ۇيىمعا بەكىتىپ, جەڭىلدىك شارتتارىمەن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگىن ايتادى.
جاس ماماندارعا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە, مۇعالىمدەرگە جانە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ارنالعان جاتاقحانالار, جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەردىڭ قۇرىلىسى ولاردىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە ماتەريالدىق اۋقاتتىلىعىن ارتتىرۋعا ىنتالاندىرۋ بولىپ تابىلادى. تيىسىنشە, وسى وتباسىلار ءوز بالالارىنىڭ تاربيەسى مەن ءبىلىم الۋىنا كوپ نازار اۋدارىپ, كوڭىل بولەدى.
تۇرمىس جاعدايلارىن جاقسارتۋ – ۇلتتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋداعى ماڭىزى زور فاكتور بولىپ تابىلادى. بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى 5-10 جىلدان كەزەكتە تۇرادى. تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ جانە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدە كەزەكتىڭ قاتاڭ ساقتالۋىنا بارىنشا اتسالىسادى.
ەڭ باستىسى, ج.قاسىمجانوۆانىڭ الماتى قالاسى اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ بەلسەندى قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە 2012 جىلدان باستاپ №5 قكا اۋماعىندا ەستۋ قابىلەتى تومەن جانە مۇگەدەكتەرگە ارنالعان ساۋىقتىرۋ ورتالىعى سالىنا باستايدى. بۇل ورتالىق مۇگەدەكتەردىڭ بارلىعىنا قولجەتىمدى بولادى. ىڭعايلى پودەزدەر مەن پاندۋستاردىڭ ۇيىمداستىرىلۋى جوسپارلانعان.
بولاشاقپەن ءومىر ءسۇرۋ قاجەتتىلىك. سوندىقتان الماتى قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديدات جانات كاكىمسەيىتقىزى قاسىمجانوۆاعا سەنىم ءبىلدىرۋىمىز كەرەك. ساپالى جانە قولجەتىمدى ءبىلىم الۋعا, مەديتسينالىق كومەككە, تۇرعىن ءۇي مەن تۇرمىستىڭ اباتتىلىعىنا, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىنا, كوشەلەرىمىزدىڭ ءتارتىبى مەن تىنىشتىعىنا «ءيا» دەپ داۋىس بەرەيىك, اعايىن!
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.
_____________________
ماتەريال اقىسى № 29 سايلاۋ وكرۋگىنەن الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديدات جانات قاسىمجانوۆانىڭ قورى ەسەبىنەن تولەندى.
