سەنات جىلدى قورىتىندىلادى

كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءماميدىڭ جە­تەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەزەكتى پلەنارلىق وتى­رى­سىندا بيىلعى جىل وتىرىسى قورىتىندىلاندى. ودان بەلگىلى بول­عانىنداي, بيىل 36 جالپى وتىرىس وتكىزىلىپ, 152 زاڭ قابىلدانىپتى. سەنات توراعاسى ولاردىڭ ءىشىن­دە قوعامىمىزداعى ءتارتىپتى باقىلاۋدى نىعايتۋعا, ەلىمىزدەگى ەكونوميكانى وركەندەتۋگە قاجەت­تى زاڭدار كوپ ەكەندىگىن باسا اي­تىپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە   قازاق­ستان­نىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن اي­قىندايتىن تاريحي-ساياسي-قۇقىق­تىق قۇجات – قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسى قابىلداندى. سون­داي-اق ەلباسىنىڭ ءرولىن ايقىن­دايتىن تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى – 1 جەلتوقسان بەكىتىلدى.   پارلامەنت تاريحىنداعى ءبىرىنشى رەت اتالعان وسى دەڭگەيدەگى دەكلاراتسيا, مەن ويلايمىن, قوعامداعى مەملەكەتتىك قۇرىلىم ىشىندەگى پارلامەنتتىڭ ءرولىن, قوعامداعى زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ ماڭى­زىن, بەدەلىن ودان ءارى ارتتىرا تۇسەدى, دەدى قايرات ابدىرازاق ۇلى. توراعانىڭ ايتۋىنشا, ەكونو­مي­كالىق, تۇرعىن ءۇي قاتى­ناس­تا­رى, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە قۇقىقتىق ءتارتىپ ماسەلەلەرى بويىنشا پرەمەر-مينيسترگە جانە باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارعا, مينيسترلىكتەرگە 206 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدا­نىپ­تى. وسىنداي جەمىستى جۇمىستارى ءۇشىن سەنات توراعاسى العىسىن بىلدىرە كەلىپ, ارىپتەستەرىن كەلە جاتقان جاڭا جىلمەن قۇتتىق­تا­دى. جىلدان جىلعا وتانىمىز­دىڭ مەرەيى اسقاقتاپ, حالقى­مىز­دىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن ءال-اۋقاتى ءوسىپ, جاقسارا بەرسىن. ەلىمىزگە تىنىشتىق, وتباسى­لارى­مىز­عا باقىت پەن قۋانىش, ارقاي­سىڭىزدىڭ جەكە باسىڭىزعا دەن­ساۋلىق تىلەيمىن, دەدى ق.ءمامي. قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى ءما­سەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى قاراستىراتىن زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتارعا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى امانتاي كۇرەڭبەكوۆ باياندادى. ودان بەلگىلى بولعانداي, وزگە­رىس­تەر ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ قىل­مىستار جاسادى دەپ كۇدىك كەلتىرىلگەن جانە ايىپتالۋشى ادام­دار­دى ۇستاۋ,  تەرگەۋ يزوليا­تور­لا­رىنداعى ادامدارعا قاتىستى قىل­مىستىق جازالاردى اتقارۋ ءجونىن­دەگى فۋنكتسيالارى مەن وكىلەت­تىك­تەرىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە بەرۋمەن بايلانىستى بولىپ وتىر. وسىلايشا قىلمىستىق-ات­قارۋ قىزمەتىن بىرىنەن ەكىنشى مينيسترلىككە قايتاراتىن زاڭ جوباسى ەكى وقىلىمدا قارالىپ, قابىلداندى. سونداي-اق ورمان شارۋا­شى­لى­عى, جانۋارلار دۇنيەسى جانە ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەردى قا­راس­تىراتىن زاڭدىق قۇجات تا ەكىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى. اتى ايتىپ تۇرعانداي, زاڭ جوباسى تابيعاتتى پايدالانۋدىڭ رەتى مەن ماڭىزىن جان-جاقتى قامتىعان. «تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە زاڭ جو­بالارى بويىنشا باياندامانى باي­لانىس جانە اقپارات ءمينيسترى­نىڭ ءىسساپاردا بولۋىنا بايلانىستى ونىڭ ورىنباسارى ءلاززات تانىس­باي جاسادى. زاڭ جوباسىنىڭ ءازىر­لەنۋىنىڭ باستى سەبەبى – قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان تەلەراديو سا­لا­سىندا بىردە-ءبىر سالالىق زاڭ­نىڭ بولماۋىمەن بايلانىستى. ونىڭ ۇستىنە 2015 جىلى ەلىمىز ساندىق (تسيفرلىق) فورماتقا كو­شە­دى دەپ كۇتىلۋدە. ال بۇل ءوز كەزەگىندە كوپتەگەن قۇقىقتىق ماسە­لە­لەر تۋىنداتادى. ساندىق تاراتۋ ارقىلى وتاندىق تەلەارنالار سا­نى ارتادى. جاڭا قىزىقتى ارنالاردىڭ اشىلۋىنا مۇمكىندىك تۋادى, دەدى ءلاززات مۇراتقىزى. مۇنداي زاڭدىق قۇجات كوپتەگەن ەۋروپا جانە وزگە دە ەلدەردىڭ قولدانىسىندا بار ەكەندىگى دە نازاردان تىس قالعان جوق. زاڭ جوباسىمەن بىرنەشە ماق­سات­تار كوزدەلەدى: ازاماتتاردىڭ وتان­دىق تەلەارنالارعا قول­جەتىم­دىلىگى مەن اقپاراتتىق قاۋىپسىز­دى­گىن  قامتاماسىز ەتۋ;  وتاندىق اق­پا­رات كەڭىستىگىن دامىتۋ ارقىلى ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, ت.ب. وسى رەتتە زاڭنىڭ تە­لەراديو سالاسىنداعى سۋبەك­تى­لەر قىزمەتىن دە بەلگىلەيتىندىگىن ايتا كەتكەن ءجون. كوپ ارنالى حابار تاراتۋ ماسەلەسى رەتتەلىپ, تەح­ني­كالىق بىرەگەي نورماتيۆتىك تالاپتار ەنگىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. قازىرگى تەلەارنالاردا قاتىگەزدىك پەن زورلىق-زومبىلىق, پارنوگرا­فيالىق ماتەريالدار كەزىگەدى. سول سەبەپتى وسىنداي باعدارلامالار مەن فيلمدەردى كورسەتۋگە, اسىرە­سە, بالالاردىڭ پسيحولوگياسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەتىن شەتەلدىك ءونىم­دەردى كورسەتۋگە تىيىم سالىنادى. زاڭ جوباسى بويىنشا قا­زاق­ستاندىق تەلەراديوارنا­لار­دا­عى وتاندىق كونتەنت كولەمى 2018 جىلى بىرتىندەپ 50 پايىزعا جەتكىزىلەدى. وتاندىق كونتەنتتى دامى­تۋ­دا ارنالاردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن مىندەتتى پاكەتتەرى قالىپ­تاس­تى­رىلادى. زاڭ جوباسىندا بەكىتىلگەن ەڭ ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – بارلىق وتاندىق تەلەارنالار ساندىق فورماتقا كوشۋدە ۇلتتىق وپەراتوردىڭ ساندىق پاكەتىنە قو­سىلۋعا كەپىلدىك الادى. الەۋمەت­تىك از قورعالعان وتباسىلار ءۇشىن وتاندىق ساندىق ارنالاردى كورۋ ءۇشىن پريستاۆكالار بيۋدجەت قار­جى­سىنا ساتىپ الىنىپ بەرىلەدى. زاڭ جوباسى شەتەلدىك تەلەراديو-ارنالاردى دا ۋاكىلەتتى ورگاندا ەسەپكە تۇرۋعا مىندەتتەيدى. كابەلدىك تەلەۆيزيا تەك ەسەپكە قويىلعان ارنالاردى عانا تاراتا الادى. سەناتور عاريفوللا ەسىمنىڭ ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭ­گەرۋدى ارتتىرۋ مىندەتىنە باي­لا­نىستى قويعان سۇراعىنا مي­نيستر­دىڭ ورىنباسارى بۇل ماسەلە باقىلاۋدا ەكەندىگىن ايتىپ جاۋاپ بەردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, نەگىزىنەن تەلەراديوارنالارىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ولار ءوز تاراپىنان قازاق تىلىندەگى حابار تاراتۋ ۋاقىتىن ساقتاپ وتىر. ايتسە دە جەكە مەنشىك ارنالار 50 پايىزدىق ۇلەستى ساقتاۋ ءۇشىن وزدەرىنىڭ ونىمدەرىن ورىس تىلىندە بەرىپ, استىنا قازاق تىلىندە سۋبتيتر سالادى. سونى مەملەكەتتىك ءتىل­­دەگى ءونىم دەپ ەسەپتەپ, 50 پا­يىز­­دىڭ ىشىنە ەنگىزەدى. ەندى زاڭ جو­باسىندا ناقتى نورما جازى­لىپ, سۋبتيتر قازاق تىلىندەگى ءونىم­گە جاتقىزىلمايتىن بولادى. جال­پى, بيىل «قازاقستان» تەلەارناسى تازا مەملەكەتتىك تىلگە كوشىرىلسە, سو­نى­مەن قاتار,  قازاق تىلىنە با­سىم­دىق بەرىلگەن «مادەنيەت» پەن «بالاپان» تەلەارنالارى اشىلىپ وتىر. سەناتورلار قۋانىش ايتاحانوۆ, عاني قاسىموۆ  پەن جابال ەرعاليەۆ زاڭ جوباسىنا قاتىستى ءوز ويلارىن ءبىلدىردى. ناتيجە­سىن­دە «تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ تۋ­رالى» زاڭ جوباسى قابىلدانسا, وعان ىلەسپە زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقى­لىم­دا ماقۇلداندى. ارتىنان زاڭ جو­باسى كۇن تارتىبىنە قايتا ەنگىزىلىپ, ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى. اسقار تۇراپباي ۇلى.