قىزىلجاردىڭ «اتىمتايى»

مۇحامەدجان دا اتا-بابالارى سەكىلدى رەسەيدىڭ ومبى وبلى­سىن­دا تۋىپ-ءوستى. بالالىق شاعىن وسىندا وتكىزدى. ودان كەيىنگى تاعدىرى تاريحي وتانىمەن تىعىز بايلانىستى. 1997 جىلى سوۆحوزنوە ەلدى مەكەنىندە «لۇقپانوۆ» جشس-ءىن ۇيىمداستىرىپ, 14 جىل­دان بەرى تاپجىلماستان جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەدى. وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىندىقتارى ونى شيراتتى, شى­نىقتىردى. ۇكىمەتكە الاقان جا­يىپ, «باسقا ءتۇستى, مەن كوندىم» دەپ وتىرۋ ونىڭ تابيعاتىنا جات. جىلۋسىز, جارىقسىز, سۋسىز قال­عان اۋىلداستارىنىڭ جايى قا­بىر­عاسىنا قاتتى باتتى. كومىر, وتىن مۇلدەم تاپشى. ورتالىق بۋ قازاندىقتارى ارقىلى جىلى­تى­لىپ كەلگەن الەۋمەتتىك-مادەني نىسانداردىڭ ەسىكتەرى تارس جا­بىل­دى. تۇتاس اۋىل تىعىرىققا ءتى­رەلىپ, تۇرعىنداردىڭ الدى جان-جاققا باس ساۋعالاپ, بىرتىندەپ كوشە باستادى. بۇلاي جالعاسا بەرسە, بارىنەن ايىرىلىپ, اۋىل­دىڭ جۇرتىن سيپاپ قالاتىنىن ۇقتى. مەكتەپكە ماڭايلاي الماي­دى. بۇرسەڭ قاققان وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەر... ءار سىنىپقا پەش سالدىرتتى. ودان ەشتەڭە ونبەدى. سوسىن بىلىكتى مامانداردى جۇ­مىل­دىرا وتىرىپ, ءوز بۋ قازان­دىقتارىن ويلاپ تاپتى. كادىمگى ساماۋرىنعا ۇقساتىپ جاسالعان قون­دىرعى ەڭسەلى عيماراتقا ورنا­تىلدى. جاڭا ۇلگىدەگى بۋ قازان­دى­عىنا قاراعاندا ەكونوميكالىق جاعىنان الدەقايدا ءتيىمدى بول­عان­دىقتان ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇر. مادەنيەت, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى دە وسى ادىسپەن جىلىتىلدى. جەرگىلىكتى ونەرتاپ­قىش­تاردىڭ جاڭالىعىن اۋدان­نىڭ كوپتەگەن ءبىلىم وردالارى كەڭى­نەن قولداندى. يامز-238 مو­تورى نەگىزىندە 200 كيلوۆاتتىق گەنەراتور قويىلىپ, كەشكى مەزگىلدەردە «يليچ شامى» سامالاداي جارقىراپ تۇرادى. وسىلاي­شا م.لۇقپانوۆ قىسقا ءجىپتى كۇر­مەۋگە كەلتىرە ءجۇرىپ, ەگىنشىلىك سالاسىنا وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى دە ۇمىت قالدىرعان جوق. قازىر مۇندا 5 مىڭ گەكتاردان استام ەگىستىك القاپ بار. ورتا ەسەپپەن العاندا ونىمدىلىك 15-17 تسەنت­نەردى قۇرايدى. ەندى ەتتى مال شارۋا­شىلىعىن دامىتۋ قامىنا كىرىسىپ كەتكەن. وسى ماقساتپەن 400 باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مالىن ساتىپ الۋدىڭ ءتيىستى قۇجاتتارىن ازىرلەپ قويدى. بۇگىندە ەلىنە ەلەۋلى, حالقىنا قالاۋلى ازامات مۇحامەدجان لۇق­پانوۆ­تى جۇرتشىلىق «قى­زىل­جار­دىڭ اتىمتاي جومارتى» دەپ ورىن­دى ماقتان ەتەدى. ولاي بولاتىن ءجونى بار. ەگىنشىلىك سا­لا­سى بو­يىن­شا عانا 45 اۋىل­دا­سىن جۇ­مىسپەن قامتاماسىز ەتسە, جوعا­رى­داعى ين­نوۆاتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسقان جاعدايدا وسىن­شا ادام جۇمىسقا تاعى ورنا­لا­ساتىن بولادى. – بىردە ەلباسىمىز «پارىز» كونكۋرسىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاپ تۇرىپ, ەل تۇرعىندارى­نىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شە­شۋ­­گە تىكەلەي اتسالىسىپ, ءومىر ساپا­­سىن جاقسارتا بىلگەن ادام عانا ناعىز كاسىپكەر دەۋگە ابدەن لايىق, دەگەن ءسوزى ماعان ەرەكشە اسەر ەتىپ, الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك پارىزىمدى ادال ورىنداۋعا ۇم­تى­لىپ كەلەمىن,– دەيدى ءتاجىر­ي­بەلى باسشى. سودان بەرى پرەزيدەنتتىڭ الەۋ­­مەتتىك ارىپتەستىكتى ورىستەتۋ تۋ­رالى ۇسىنىسىن جان-جاقتى قولداپ, قارجىلىق دەمەۋدەن قول ۇزگەن ەمەس. بەرگەن ۋادەگە بەرىكتىگىن تالاي مارتە دالەلدەدى. سوناۋ قيىنشىلىق جىلداردىڭ وزىندە اتامەكەنگە ورالعان 46 ورالمان وتباسىنىڭ 236 مۇشەسىن قۇشاق جايا قارسى الىپ, بارلىق جاعدا­يى­ن جاساپ بەرگەن ول اۋىل­داس­تارى ءۇشىن بارىنە ءازىر. اۋىلدى كور­كەيتۋگە, ءبىلىم, دەنساۋلىق ءما­دە­نيەت وشاقتارىن جوندەۋگە 35 ميلليون تەڭگەدەن استام قاراجات جۇم­سادى. 7 توننالىق ديىرمەن ور­­نا­تى­لىپ, ناۋبايحانا ىسكە قو­سىلىپ, نان جانە نان ونىمدەرى قولجەتىمدى با­عا­مەن ساتىلادى. جاستار بوس ۋا­قىت­تارىن كوڭىلدى دە مازمۇندى ءوت­كىزسىن دەگەن نيەتپەن مادەنيەت ءۇيىن ەۋروپالىق ۇلگىدە جوندەتىپ, جى­لى­تۋ جۇيە­سىن جاڭارتتى. 2,5 ميلليون تەڭ­گەگە جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تارىن سەرىكتەستىك ەسەبىنەن ءازىر­لە­تىپ, «ازيا دامۋ» بانكى بولگەن 76 ميلليون تەڭگە قاراجاتقا 9 شاقى­رىم سۋ قۇبىرىن تارتۋعا تىكەلەي ۇيىتقى بولدى. سۋ سوراتىن ستانسا مەن 400 تەكشە مەترلىك سى­يىمدىلىق ورناتىلدى. 100 ۇيگە اۋىز سۋ جەتكىزىلىپ, ەسەپتەگىش قۇ­رالدار ورناتىلدى. سپورت قۇ­رال-جاب­دىقتارىن, كومپيۋتەرلەر اپەرۋ, جازعى, قىسقى سپورت الاڭ­دارىمەن, ىستىق تاماقپەن قام­تاماسىز ەتۋ – سەرىكتەستىكتىڭ ءتول مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى سەكىلدى. بالالار مەرەكەلەرى ەش اقىسىز ۇيىم­داس­تىرىلادى. ناۋ­قان كەزدەرىندە قىرماندا, قوس باس­تا­رىندا مونشا جۇمىس ىستەپ, دي­قان-مەحا­ني­زاتورلارعا ءتورت مەزگىل تەگىن ىس­تىق تاماق بەرىلەدى. شا­رۋا­­شى­لىق جەتەكشىسىنە ارداگەرلەر, كوپ بالالى وتباسىلار, از قام­تىلعان جاندار ءدان ريزا. ولار­عا كوپتە­گەن الەۋمەتتىك جە­ڭىل­دىكتەر قا­راس­تىرىلعان. جەم-ءشوپ, وتىنعا دەيىن ۇيگە تەگىن ءتۇسىرىلىپ بەرىلەدى, دەيدى قام­قورلىققا ريزاشى­لىعىن بىلدىرگەن ەڭبەك ارداگەر­لەرى­نىڭ ءبىرى يوسيف ۆويتيك. «قىزىلجاردىڭ اتىمتايى» وبلىستىق ءماليحاتتىڭ دەپۋتات­تى­عىنا قاتارىنان ەكى رەت ساي­لا­نىپ, نەبىر يگى شارالاردىڭ جار­شى­سىنا اينالدى. اسىرەسە, ونىڭ ەلدى مەكەندەردى كوركەيتۋگە, ءما­دە­ني-الەۋمەتتىك نىسانداردى ءجون­­دەۋگە جۇمسالاتىن قارجىلىق شى­عىن­داردىڭ جارتىسىن سەرىكتەستىكتەر, شارۋا قوجالىقتارى ەسەبىنەن وتەۋدى دىتتەگەن «50ح50» باستا­ما­سىنا كاسىپكەرلەر قىزۋ ءۇن قوستى. ءسويتىپ, الەۋمەتتىك سالانى دامى­تۋ­عا 600 ميلليون تەڭگە جۇمسالدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى مەرەكەسى قارساڭىندا مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قىزمەتتەگى ەڭ­بە­گى, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كا­لىق ءجا­نە مادەني دامۋىنا قوس­قان ەلەۋلى ەڭبەگى ءۇشىن پرەزي­دەنت­تىڭ جار­لى­عىمەن ءبىر توپ سولتۇستىك­قازاق­ستاندىقتار مەملەكەتتىك ناگرا­دا­لارعا يە بولدى. سولاردىڭ ءبىرى – ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان مۇحامەدجان لۇقپانوۆ. بۇل مۇقاڭنىڭ ءبىرىنشى ماراپاتى ەمەس. ونىڭ الدىندا «ەرەن ەڭ­بەگى ءۇشىن» مەدالىن كەۋدەگە جار­قى­راتا تاققان بولاتىن. ەندى «قۇر­مەت» وردەنى قوسىلدى. سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇر­مەت­تى ازاماتى اتاعى جانە بار. بىل­تىر اۋىلدىڭ سوۆحوزنوە اتاۋى ءوز­گە­رىپ, بايىرعى اقجار­قىن اتىن ال­دى. ماسەلە قارا­جاتقا كەلىپ تىرەلگەندە تاعى دا اتىمتاي-جو­مارتتىق كورسەتكەن وسى مۇقاڭ بولاتىن. ءومىر ەسقالي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, اقجار اۋدانى.