راۋشان حانىمنىڭ ايتۋىنشا, ءيمانجۇسىپتىڭ فوتوسى بارىن ونىڭ كەنجە ۇلى نۇرحان اعامىز بىلگەن. جارىقتىق 1992 جىلى دۇنيەدەن وتەر الدىندا قىزى راۋشاندى شاقىرىپ الىپ, قولىنا يمەكەڭنىڭ اقتالعانى تۋرالى مالىمەت بار ءتورت پاراق قاعازدى ۇستاتىپ, «قىزىم ساعان مىنا قۇجات امانات, وسىنى قولىڭا ال دا, اتاڭنىڭ ىزىنە ءتۇس, تاريحىن تۇگەندە!» دەي وتىرىپ: – اۋەلى ايتارىم, ءبىزدىڭ ۇيدە بەرتىنگە دەيىن تاتەمنىڭ (اكەسى ءيمانجۇسىپتى ايتادى) فوتوسى بولدى. ونىڭ تاريحى بىلاي: اۋلەتىمىز شيەلى وڭىرىنە ورنىققان سوڭ, ءبىر كۇنى تاتەم مەنى الدىنا الىپ اقمەشىتكە باردى. بۇل 1927 جىلدىڭ اياعى-تىن. ول تۇستا قالا قىزىلوردا اتانىپ, استانا مارتەبەسىن العان كەز. وسى جىلى قازان توڭكەرىسىنىڭ 10 جىلدىق داتاسى قىزىلوردادا اتاپ وتىلەتىن بولىپ, قايراتكەر-جازۋشى ساكەن سەيفۋللين بۇل تويعا اكەم ءيمانجۇسىپتى قۇرمەتتى قوناق رەتىندە شاقىرعان ەكەن. وسى باسقوسۋ كەزىندە ساكەن اعا جانە ونىڭ قاسىندا ءبىر جولداسى ءبارىمىز فوتوعا تۇسكەن ەدىك. مەن تاتەمنىڭ الدىندا وتىردىم. ول سۋرەت سول تۇستا گازەتكە دە شىققان بولاتىن. سونى ىزدەپ تاپ دەپ اماناتتاپتى.
رەتى كەلگەندە ايتا كەتكەن ءجون شىعار, 1927 جىلى ساكەن مەن ءيمانجۇسىپ قىزىلوردا قالاسىندا كەزدەسكەنى جايلى ساكەنتانۋشى عالىم تۇرسىنبەك كاكىشەۆتىڭ دە ەڭبەكتەرىندە ايتىلادى. سونىمەن قاتار جاڭاارقالىق قالامگەر سەيفۋلليننىڭ ءتول شاكىرتى جۇماباي ورمانباەۆتىڭ ەرتەدە «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريالانعان ء«بىر ساپارعا شىققانىمدا» اتتى دەرەكتى وچەركىندە جوعارىداعى قوس ارىستىڭ جۇزدەسۋى جايلى تولىق باياندالعان.
سونىمەن ءسوز باسىندا ايتىلعان فوتو تاريحىنا قايتا ورالايىق. تاريحي بەينەنى ىزدەۋشى راۋشان نۇرحانقىزى اۋەلى اكەسى ايتقان ساكەن اعانىڭ جولداسى كىم ەكەنىن انىقتاۋعا تىرىسقان. سويتسە بۇل ادام ساكەننىڭ شاكىرتى جوعارىداعى جۇماباي ورمانباەۆ ەكەن. كەزىندە بۇل كىسى حالىق باتىرى يمەكەڭدى كەيىپكەر ەتە وتىرىپ «دالا پەرزەنتتەرى» اتتى كولەمدى كىتاپ تا جازىپتى. بۇل تۋىندى كۇنى بۇگىن باسپا بەتىن كورمەگەن. شىعارمانىڭ 500 بەتتىك ماشينكاعا باسىلعان قولجازبا نۇسقاسى راۋشان اپامىزدىڭ قولىندا ساقتاۋلى تۇر. وسى كىتاپتا باتىردىڭ ءتۇر-تۇلعاسىن: ء«يمانجۇسىپتىڭ تۇلعاسى كەسەك, جۋانتىق ەمەس سيدالاۋ, قاپساعاي كورىندى. قولمەن قويعانداي يەگىنە عانا بىتكەن سەلدىرلەۋ ۇزىنشا ساقالى, جەبەلى مۇرتى كوك بۋرىل تارتىپتى. جانارى تايماعان ۇلكەن كوزدى, ءسال شولاقتاۋ قىر مۇرىندى, ات جاقتى, اشاڭ قارا سۇر ءجۇزدى بايسالدى دا, ويلى ءتارىزدى. جارتى قارىس سالالى ساۋساقتارى جۋان دا سۇيرىك. ۇستىندە قارا كوك ماۋىتىدەن سۇلۋ تىگىلگەن بەشپەنت, شالبار, اياعىندا امىركەن كەبىس-ءماسى, باسىندا قارا بارقىت توپى...» دەپ سۋرەتتەپتى. بۇل كەزدە ءيمانجۇسىپ الپىس جەتى جاستا ەكەن. ال مىنا فوتوعا زەر سالىپ قاراساڭىز جوعارىداعى سۋرەتتەمەدە ايتىلعان سيپاتتار تولىق اڭعارىلىپ تۇر.
فوتو راۋشان اپامىزدىڭ قولىنا قالاي ءتۇستى؟ – شامامەن 1990-شى جىلداردىڭ اياعىندا, – دەيدى ر.نۇرحانقىزى, اتامىزدىڭ ءانىن ورىنداپ جۇرگەن ۇلكەن ءانشى قايرات بايبوسىنوۆقا جولىعۋعا باردىق. ول كەزدە قايرات اعامىز جۇسىپبەك ەلىبەكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ەستردا-تسيرك كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى بولاتىن. مەكەمە ىشىندە حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ سۋرەتتەرى جاپسىرىلعان قاراپايىم كورمە-ستەند بار ەكەن. وسىلاردىڭ ىشىنەن بۇرىن ەش جەردە كەزدەسپەگەن اتامنىڭ مىنا فوتوسىن كورىپ قالدىم دا, ونى اتتاي قالاپ سۇراپ الدىم. بۇل فوتو مۇندا قايدان ءجۇر, بۇعان دەيىن نەگە كورمەدىم, دەگەن سۇراقتار مازالاي باستادى. ءسويتىپ اتالمىش فوتونىڭ ىزىنە ءتۇستىم.
ۇزدىكسىز ىزدەنۋدىڭ ناتيجەسىندە فوتونىڭ قايدان تابىلعانى انىقتالعان. ايتالىق, اتاقتى ءانشى جانىبەك كارمەنوۆ 1970 جىلداردىڭ ورتاسىندا ءىس ساپارمەن لەنينگرادقا بارىپ, قالاداعى كونە گازەت-جۋرنالدار قورى ساقتالعان ارحيۆ-كىتاپحانادا از ۋاقىت جۇمىس ىستەگەن. اسىرەسە ەرتە كەزدە جارىق كورگەن قازاق باسىلىمدارىن قاراپ شىققان. ءسويتىپ وتىرىپ, ءبىر گازەتتەن جوعارىدا نۇرقان اقساقال ايتقان 1927 جىلعى فوتونى كورىپ قالادى. وتىرعان ادامنىڭ ءيمانجۇسىپ ەكەنىن بىلگەن سوڭ, ەرتەڭىندە قالتاسىنا شاعىن فوتواپپارات الىپ كىرىپ, تەك يمەكەڭنىڭ باسىن ءتۇسىرىپ الادى. جاكەڭ ەلگە كەلگەن سوڭ فوتونى ۇلكەيتىپ شىعارعان دا, كورمە-ستەندكە ءىلىپ قويعان. راۋشان كورگەنگە دەيىن سوندا تۇرعان.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
