دەنساۋلىق ساقتاۋعا دەن قويىلۋدا

«شىعىس قازاقستان وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ» مەملەكەتتىك مەكەمەسى وڭىردە مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك عيماراتتاردىڭ كوپ­تەپ سالىنۋىنا ىقپال جاساۋدا. اتامىز قازاق «دەنى ساۋدىڭ, جا­نى ساۋ» دەپ قالاي ورىندى ايت­قان. ەل­باسى ن.نازارباەۆ قا­زاق­ستان حال­قى­­نا جولداۋىندا ادام­دار­دىڭ بوس ۋا­قىتتارىن ءماندى دە ءساندى ءوت­كى­زىپ, ءوز­دەرىنىڭ دەنساۋ­لىق­تارىن شىڭ­­داۋ­لا­رىنا كوڭىل ءبو­لۋ­لەرى قاجەت­تى­لىگىن ايتقان. شىعىس قازاقستان وبلىستىق دەن­­ساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىن ءوز ءىسىنىڭ بىلگىر مامانى ەرلان ماساليموۆ باسقارادى. ەرلان توقتار­ ۇلى شارۋا­مىز­دىڭ بارىسىمەن تانىس­قان سوڭ ات­قا­رىپ جاتقان ىستەرىنەن ماع­لۇمات بەردى. ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن كۇندەلىكتى نازاردا ۇستاپ وتىرادى. سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا وبلىستا بىرنەشە ەمحانا مەن اۋرۋحانالار ىسكە قوسىلدى. بۇرىن اۋدان ورتالىعى بولعان كاتونقا­را­عاي اۋىلىندا كۇن تالابىنا ساي جاڭا اۋرۋحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. ول وسى زا­مانعى مەديتسي­نا­لىق جابدىق­تار­مەن جانە قون­دىرعىلارمەن جاب­دىق­تالعان. بۇ­رىندارى اۋىل تۇر­عىن­دارى ءۇل­كەن نارىنداعى ورتا­لىق اۋرۋ­حا­ناعا نەمەسە شالعايدا جاتقان وبلىس ورتالىعى وسكەمەن­گە ەمدەلۋ ءۇشىن شىعىندانىپ ساپار شەگەتىن. وبلىس ورتالى­عىن­دا­عى اۋرۋحانادا كەزەك كوپ, سون­دىق­تان بىردەن دارىگەر قابىلداۋىنا تاپ بولۋ دا وڭاي شارۋا ەمەس. ءوڭىر باسشىسى بۇل پروبلەمانى جاقسى بىلەتىن, سوندىقتان دياگنوستي­كا­لىق ورتالىققا كەلىپ, باس­شى­لار­مەن, دارىگەرلەرمەن تىلدەستى, كەزەكتى ازايتۋ تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالدى. ءسويتىپ, كەزەك ءما­سەلەسى بىرتىندەپ شەشىلدى. ال ەندى الىستاعى اۋىلدار­دىڭ تۇرعىندارى وبلىس ورتالى­عىنا نەمەسە استانا مەن الما­تى­عا سابىل­ماس ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ەڭ الدىمەن, كومپيۋتەرلىك توموگرافيا جانە شاعىن دياگ­نوس­تيكالىق ورتالىقتار اشۋ قا­جەتتىگى تۋدى. المانيانىڭ «سيمەنس» ماركالى كومپيۋتەرلىك توموگرافياسى وب­لىس­تىق اۋرۋحا­ناعا ورناتىلعاننان بەرى سىرقات جاندار جۇرەگى, وكپە-باۋىرى, اس­قا­زان, بۇيرەگىن تەكسەرتۋ مۇمكىن­دى­گىنە يە بولدى. اسا ساپالى قون­دىر­عىلار سىرقات جان­دار­دىڭ اۋرۋىن تەز انىقتايدى, سوسىن سول بويىنشا ەم قولدانىلا باس­تاي­دى. سونداي-اق, دياگنوس­تي­كا­لىق ورتالىقتا ماگنيتتى-تەربەلىستى توموگرافيا دا ىسكە قوسىلىپ, سىرقات جانداردى تەكسەرۋدە. شىعىس قازاقستاننىڭ كەيبىر اۋداندارى وبلىس ورتالىعىنان شال­عايدا. ماسەلەن, ءۇرجار – 600, زايسان – 500, ماقانشىمەن ىرگەلەس باقتى كەدەنى 700 شاقى­رىمدا جا­تىر. قازىرگى تاڭدا ادام­داردىڭ دەنساۋلىعى, ولارعا جاعداي جاساۋ قاجەتتىگى تۋىنداعانى بەلگىلى. سون­دىقتان دا, زىريان قالاسىندا شا­عىن دياگنوستيكالىق ورتالىق اشىل­دى. بۇدان بىلاي كاتون­قا­راعاي اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى تاياق تاستام زىريانداعى شاعىن ورتا­لىق­تا ەمدەلىپ, دەنساۋلىق­تارىن تۇزەۋگە مۇمكىندىك الدى. زايسان مەن اياگوزدە دە شاعىن دياگنوستيكالىق ورتالىقتار اشى­لۋعا ءازىر. زايسانعا كورشى تاربا­عاتاي, كۇرشىم اۋدان­دارى­نىڭ, ال اياگوزگە جارما, ءۇر­جار اۋدان­دارىنىڭ تۇرعىندارى كەلىپ, تەكسەرىستەن ءوتۋ قۇقىعىنا يە بولدى. وبلىس اكىمى سونىمەن بىرگە جاقىندا توعىز رەانيموبيل كو­لىك­تەرىن ساتىپ الۋعا قارجى ءبول­گىز­دى. ۇستىمىزدەگى جىلى «جول كار­تا­سى» بويىنشا 800 ميلليون تەڭ­گە قارجى كۇرشىم, ءۇرجار, ايا­گوز اۋ­دان­دارىنداعى اۋرۋحا­نا­لارعا ءبولى­نىپ, كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى, ار­نايى جابدىقتار مەن قوندىرعىلار ساتىپ الىندى. ەلباسىنىڭ  ايتقان تاپسىرماسى – سۋ تارتۋ, گاز ورناتىپ بەرۋ ءما­سەلەلەرى دە نازاردان تىس قالعان جوق. ماسەلەن, بىرنەشە اۋدان­دار­داعى اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار سۋمەن قامتاماسىز ەتىلىپ, ءدارى­گەر­لەردىڭ بالالارى بالاباقشاعا ورنالاستىرىلدى. «ءۇيى جوقتىڭ كۇيى جوق» دەپ قالاي ورىندى ايتىلعان. سوڭعى ءبىر جىلدا عانا وبلىسقا 138 ءدارى­گەر قىزمەتكە كەلدى. قازىر ءبىلىمدى دە بىلىكتى دارىگەرلەردى اۋىل­دارعا شاقىرۋ وڭاي ەمەس. ەڭ ال­دى­مەن, ولاردىڭ تۇرمىستىق جاع­داي­لارىن شەشىپ بەرۋ كەرەك. پاتەر بولماسا, دارىگەرلەر اۋىل­دان ات-توندارىن الا قاشادى. سەمەي, ال­ماتى جانە استانا­دا­عى دارىگەر­لىك ءبىلىم بەرەتىن جوعا­رى وقۋ ورىن­دارىن­دا ءوزىم بىرنەشە رەت بولىپ, ەڭبەككە ورن­ا­لاس­تىرۋ جونىندەگى ءجار­مەڭكەگە قا­تىس­تىم, ناتيجەسى جامان بول­ما­دى, كەلسە وكىن­بەي­تىن­دەرىن ايتۋعا تۋرا كەلدى. شى­نىندا دا, بىرەر جىلدا جاس ما­مان­دارعا 86 پاتەر كىلتى بە­رىلدى. قىزمەتكە ورنا­لاس­قان كەزدە كوتەر­مە­لەۋ سىي­لىق­تارى جاسالدى. تەك ءوس­كەمەننىڭ وزىندە دارىگەر­لەر­گە 48 پاتەر  بەرىلدى, دەيدى باس­قارما باسشىسى. انا مەن بالا باعدارلاماسى بويىنشا سابيلەردىڭ ءولىمىن ازايتۋ جونىندە وڭىردە ارنايى باعدار­لاما قابىلدانعان. سەمەيدەگى پە­ري­نا­تال­دى ورتالىقتا, زاي­سان, ايا­گوز, زىريان اۋدان­دارىن­داعى ەم­حا­نا­لار­عا 500 ميلليون تەڭ­گە­نىڭ جاب­دىق­تارى مەن قوندىر­عى­لارى ساتىپ اپەرىلدى. قا­زىر ۋزي بارلىق جەردە ورناتىلعان, قاجەت كەزىندە كومەك كورسەتىلەدى. ءبىزدىڭ مەكەمەنىڭ ارالاسۋى­مەن بۇل كۇندەرى سەمەيدە 300 ورىندىق جەدەل جاردەم كومەگى اۋرۋحا­نا­سىنىڭ كۇرىلىسى باس­تال­دى. سونى­مەن بىرگە, 80 ورىن­دىق بالالاردى تۋبەركۋلەز اۋرۋى­نان ەمدەيتىن اۋرۋحانا قۇرىلىسى دا قانات جايدى. وسكەمەن جىبەك-ماتا كومبيناتى قالاشىعىن­دا جاڭا­دان قان تاپ­سىرۋ ورتالىعى قۇرىلىسى باس­تال­دى. قازىر سەمەيدە ماگنيتتى-تەربەلىستى توموگراف جۇمىس ىستەپ تۇر, ال وسكەمەندە اتالمىش قوندىر­عى جاقىن ارادا قويىلماق, دەيدى سالا باسشىسى. وڭداسىن ەلۋباي. شىعىس قازاقستان وبلىسى.