اقىن يرانبەك ورازباەۆ قازاق ولەڭىنە وندىرتە جازۋمەن عانا ەمەس, وزىنشە, وزگەشە جازۋعا ۇمتىلىسىمەن دە تانىلعان تالانت. العاشقى اياق الىسىنان بىلەتىن بىزدەر ءۇشىن اقىن شىعارماشىلىعىنىڭ ءورىسى مەن ورەسى حاقىندا پىكىر ايتۋ جانە ونى بىلگىشسىنىپ ەمەس, ءبىلىپ ايتۋدىڭ ەشبىر قيىندىعى جوق. سانداعان جىلدار كوزىنىڭ مايىن تاۋىسىپ قانا ەمەس, جۇرەگىن اۋىرتىپ, سەزىمىن, جانىن جىرتولعاق تەربەگەن ءبىرتۋار اقىننىڭ 13 تومدىق تاڭدامالىسىنا ەنگەن جىر-داستاندارىن قىزىعا, ىقىلاسپەن قايتالاپ وقىپ شىقتىم.
قازىرگى قازاق پوەزياسى كوركەمدىك دەڭگەيىنە قوسا جانرلىق جاعىنان دا تۇرلەنۋ, تولىسۋ ءۇستىندە ەكەندىگىنە ەشكىمنىڭ دە ءشۇبالانباسى شىندىق. راس, قازاق پوەزياسى پوەما-داستاندارعا باياعى زاماننان باي. ال بۇگىنگى تاڭدا وسى بايىرعى جانردىڭ تاقىرىپتىق جاعىنان تۇرلەنە ءتۇسۋى تۋعان ادەبيەتىمىزدىڭ تولىسقاندىعىنا تاعى ءبىر دالەل. وسى ورايدا درامالىق داستاندارى جازىلىپ, جاريالانىپ, ءتىپتى كوپتەگەن تەاتر ساحنالارىندا قويىلعان اقىن يرانبەكتىڭ ەسىمى ەرەكشە اتالۋعا ءتيىس. سول سەبەپتى دە پىكىر ايتۋدى اقىننىڭ سول جولداعى تابىستارىنا توقتالۋدان باستاعاندى ءجون كوردىك.
ايگىلى ءامىر تەمىر ەسىمى بىزگە ەجەلدەن ەتەنە تانىس. ويتكەنى, ول تاريحي تۇلعا. درامالىق داستاندا سول ءامىرشىنىڭ ومىرىنەن ءبىر وزەك سىر شەرتىلگەن, ياعني ءامىر تەمىر عۇمىرىنىڭ ءبىر ءساتى عانا شىعارماعا نەگىز بولعان. مۇندا اتاقتى بيلەۋشىنىڭ شىڭعىس حاننىڭ مۇراگەرى, قاھان تىعىرىق تەمىردى جەڭىپ, تاققا وتىرعان تۇسىندا وتكەن وقيعا شىعارما جەلىسىن قۇراپ تۇر. ءامىر تەمىر جەر-دۇنيەنى دۇرلىكتىرىپ, الەمنىڭ ءامىرشىسى اتانۋدى اڭساعان, سول جولدا قاندى جورىقتار جاساعان, وسى ورايدا نەبىر قيامەتتى باسىنان وتكىزگەن كىسى. ول بىلايشا ايتقاندا جاي عانا جاۋگەرشى, التىن تاقتىڭ يەسى ەمەس. ول تاريح ساحناسىندا وشپەس ءىز قالدىرعان كۇردەلى تۇلعا. ءامىر تەمىر تەگىن ادام ەمەس دەيتىنىمىز بوس ءسوز ەمەس, شىنايى شىندىق. ول قانشا ز ۇلىم, جاۋىز بولسىن, ايتسەدە ول دا سۇيەك-ەتتەن جاراتىلعان جۇمىر باستى پەندە. ونىڭ ءۇستىنە ءامىر تەمىر اقىلدىلىعىمەن ايلاسىن اسىرعان, دانىشپاندىعىمەن دۇنيە سىرىن تەرەڭ ءتۇسىنگەن, جاۋىز دا بولسا جاۋىنگەر, قانىشەر بولسا دا قولباسشى, ادال, اقىلگوي عانا ەمەس, حان, الەمدى اۋزىنا قاراتقان ءامىرشى عوي. اقىن سونداي ادامنىڭ كۇرمەۋى شەشىلمەگەن كۇردەلى تاعدىرىنا تەرەڭدەي ءۇڭىلىپ, ءامىر تەمىر جاراتىلىسىنىڭ تابيعاتىن تۇسىنۋگە, ءسويتىپ ونى وقىرمانعا جاڭا قىرىنان كورسەتۋگە ۇمتىلعان. بۇل جەردە ءبىز اقىن يرانبەك ءامىر تەمىردى تاريح الدىندا اقتاپ العىسى كەلگەن ەكەن عوي دەگەن ويعا كەلسەك, قاتتى قاتەلەسەمىز. ءبىزدىڭ ۇققانىمىز اقىن جان-دۇنيەسىنىڭ قىرتىس-قالتارىسى كوپ, ءومىر جولى بۇرالاڭ ايگىلى ءامىرشىنىڭ ومىرلىك مىسالى نەگىزىندە: ادام بالاسى تۋمىسىنان جاۋىز, زالىم بولىپ جاراتىلمايتىنىن, ونى وسىنداي جولعا باستايتىن تولىپ جاتقان جاعدايلار بار ەكەندىگىن ايتقىسى كەلگەن دەپ توپشىلايمىز. سونداي-اق, ونىڭ دا ويلانىپ-تولعانىپ, ءومىر سىرلارىنىڭ كىلتىن تابۋعا تالپىنعانىن, تۇسىنۋگە تىرىسقانىن ايتۋ ارقىلى اقىن ادام جانىنىڭ كۇردەلىلىگىن كورسەتىپ, ونى وپ-وڭاي: اق پەن قاراعا بولە سالۋدىڭ بەكەرشىلىگىن ايتقىسى كەلگەن. يرانبەك كەيىپكەرىن – ءامىر تەمىردى ديۋانا كەيپىنە ءتۇسىرىپ, ەل ارالاتىپ, قالا كەزدىرىپ جىبەرەدى. بۇل دا بەكەر ەمەس. ءامىر تەمىردى كوپتەن تولعاندىرىپ جۇرگەن, جانىنا جاي تاپتىرماعان ءبىر نارسە بار-تىن: ول جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ نەگە وسىنشا جاعىمپاز, جارامساق ەكەنىنىڭ سەبەبىن ءبىلىپ, سىرىن اشقىسى كەلگەنى. ءسويتىپ ءوز ۇستازى زاين-ءاد-ءديننىڭ اقىلىمەن جۇپىنى كيىنىپ, جۇرتتىڭ پىكىرىن بىلمەك نيەتپەن, ياعني حالىقتىڭ ءوزى جايلى ويىن ءوز قۇلاعىمەن ەستىپ-بىلمەكشى بولىپ, قالا ارالاۋعا شىققان. سوندا ونىڭ كوزى كوپ نارسەنى كورەدى, كوپ نارسەگە كوزى جەتەدى. ال بۇل ءوزى بۇگىنگى ەل باسشىلارىنا ارنالعان عاقليا اڭگىمە عوي. حالىقتى, ەلدى ءادىل, اقىلمەن باسقارۋ ءۇشىن كوسەمدەر سول جۇرتىنىڭ ءجۇرەگىندەگى مۇڭ-زارىن, كوكەيىندەگى ارمان-ماقساتىن, تۇرمىس-جاعدايىن بىلۋگە ءتيىس. درامالىق داستاننىڭ بۇگىنگى كۇنمەن, جاڭا زامانمەن ءۇندەسىپ, ۇشتاسىپ, بايلانىسىپ جاتقاندىعى, ءسويتىپ ونىڭ باعاسىن ارتتىرىپ تۇرعانى دا وسى سەبەپتەن.
اقساق تەمىردىڭ مىنا ءبىر مونولوگى دا كىسىگە كوپ وي سالارى ءسوزسىز:
ادام ادام ەمەستەي – عارىپ
ءسال تويىنسا قۇدايىن تانىماعان.
ادام ادام ەمەستەي – عارىپ ادام,
حالىق باسقارىپ نە وڭدىرار,
ازىپ تۋىپ,
ۋىزىنا اقىلىنىڭ جارىماعان؟!
قىلىشىنان قان تامعان ءامىر تەمىردىڭ بۇلايشا تاۋبەسىنە كەلۋى نەلىكتەن؟ حالىقتىڭ اراسىندا بولىپ, كوكىرەك كوزىنىڭ اشىلۋى. ول ەندى ءوزىنىڭ قاتىگەزدىگىنىڭ دالەلدى سەبەبىن اشقانداي. انا قۇرساعىندا جاتىپ, قورلىق كورگەن, اتا-اناسىنان ايرىلعان, ز ۇلىمدىقتان زار جىلاپ وسكەن ءامىرشىنىڭ كۇشىگىنەن تالانعان تاعدىرىنا نالۋى وقۋشىسىن دا ويلاندىرادى. اقىر سوڭىندا اقساق تەمىر ءوز-وزىنە سەرت بەرەدى:
بۇتىندەيىن حالىقتىڭ جىرتىق ويىن,
ب ۇلىنگەن بۇ دۇنيەنى قايتا قۇرىپ!
داستان بولعان سوڭ ونىڭ ايتارى دا سان تاراۋ عوي. قىسقا قايىرىپ, ءبىر عانا وي تۇيەتىن ولەڭ ەمەس بۇل. قىسقاسى, ءسوز ەتىپ وتىرعان شىعارما باتىل ويلارى كوپ, باسقاشا جازىلعان وزىق شىعارما. تاقىرىبى – تاريحي, وقيعاسى – وتكەن ءومىر, ايتارى – ءبۇگىنگى كۇننىڭ كوكەيكەستى مۇراتتارىنان سىر شەرتەتىن درامالىق داستان تۋرالى پىكىرىمىزدىڭ توق ەتەر ءتۇيىنى وسى.
وسى جەردە دانىشپان ابايدىڭ دا ەسكەندىر پاتشا ءومىرىن وزەك ەتكەن پالساپالىق پوەما جازعاندىعى ەسكە ورالادى. ابىز اقىن دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن پاتشانىڭ قانشا بايلىققا قولى جەتسە دە, كوزى تويماعان دۇنيەقوڭىزدىق, اشقاراقتىق, تويىمسىزدىق جاراتىلىسىنا جاسقانباي تويتارىس بەرگەن دانانى دارىپتەۋ ارقىلى قاي ىستە دە قاناعات قاجەتتىگىن, ادام بالاسىن اشقاراقتىق ازدىرىپ, تويىمسىزدىق توزدىرىپ, تۇبىنە جەتەتىنىن جەتەمىزگە جەتكىزۋدى ماقسات ەتكەن عوي. ۇستازدىڭ وسى دارىسىنەن ساباق العان يرانبەكتىڭ اباي دانانىڭ شىن شاكىرتى ەكەندىگىنە بۇل دا ءبىر دالەل.
“مەن ىشپەگەن ۋ بار ما؟...” دراماسى كوپتەن بەرى اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ساحناسىندا قويىلىپ كەلە جاتقان دۇنيە. ول جايلى ەل اۋزىنداعى پىكىرلەر ارقيلى. سوندىقتان بۇل شىعارما جايلى پىكىرىمىز دە ءوز تۇسىنىك-تۇيسىگىمىزدەن تۋعان ويلار ەكەنىن الدىن-الا ەسكەرتە كەتسەك دەيمىز.
درامالىق داستاندا ءارتۇرلى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر كوتەرىلىپ, اباي سىندى كەيىپكەر كوزقاراسى ارقىلى, حالىق تاعدىرى تۋراسىندا كەلەلى ويلار قوزعالعان. سول اباي سىندارى ارقىلى قازىرگى كەزدىڭ دە كەلەڭسىز كورىنىستەرى بەينەلەنگەن. ولگەن سوڭ وكىرىپ جوقتايمىز, تىرىمىزدە كوك تيىندىق قۇنىمىز جوق, ەزدى ەلدىككە ۇيرەتەمىز, كەششەگە بيلەتەمىز دەگەن سياقتى نەبىر اششى اقيقاتتار ايتىلادى. ونىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاي-ءتاي باسقان كورىنىستەرىن كوز الدىمىزعا اكەلەدى. مىنە بۇل يرانبەكتىڭ تابىسى, تاپقىرلىعى, كەشەنى بۇگىنمەن بايلانىستىرا وتىرىپ, تاريح ساباعىنان ءتالىم الۋعا شاقىرعانى. داستاننىڭ وسىنداي-وسىنداي دارا كورسەتەتىن, شابىتپەن جازىلعان تۇستارى از ەمەس.
سونىمەن, درامالىق داستان قالاي اياقتالعان دەيسىز عوي. ورازباي, كۇنتۋلارمەن بولىستىققا سايلانباققا تالاسقا تۇسكەن اباي تاياق جەيدى. جىگەرى قۇم بولعان اقىن شىعارما سوڭىندا باياعى ولجاباي مەن حاديشاعا ارا ءتۇسىپ, ولارعا باسۋ ايتىپ وتىرعاندا ارتىنان اعايىن-تۋعان, دوس-جاراندارى ىزدەپ كەلىپ, ءابىش پەن ماعاشتىڭ قايتىس بولعانىن ەستىرتىپ, كورىسەدى. سودان كەيىن ابايدىڭ جارالى جۇرەگىن جارىپ شىققان مۇڭدى كوڭىلىن, باياندايتىن جىر-مونولوگتاردى وقيمىز. ولار ويلى, اقىلدى, ساناعا ءسىڭىمدى سارا سوزدەر – ونەگەلى ولەڭ جولدارى. دۇنيە قىزىعىنان تۇڭىلگەن دانىشپان ابايدىڭ تەرەڭ تولعانىستارى جىر كەستەسىنەن جاقسى ورنەك تاپقان. اتالمىش مونولوگتاردا ابايدىڭ ءايگىلى قارا سوزدەرى ولەڭ جولدارىنا كوشكەن. يرانبەكتىڭ بۇل ءتاسىلىن ءدال تابىلعان اقىن تاپقىرلىعى دەيمىز.
سوسىن سوڭىندا – تۇيىندەۋ تۇسىندا ابايدى قۇنانباي ەلەسىمەن قايتا جولىقتىرىپ, اقىلىن تىڭداتۋى دا كەلىسىپ-اق تۇر. ءتاسىلى دۇرىس, شارتتى تۇردە العانىنا دا قوسىلامىز. قۇنانباي ەلەس-مونولوگىندا: “سەن ىزدەگەن ادىلەت جەردە دە, كوكتە دە جوق. ودان دا مەن سياقتى كورگە ءتۇس, مۇندا ەشكىمدى-ەشكىم جەك كورمەيدى, ءبىر-بىرىنە كەكتەنبەيدى, جاتسىنبايدى”, دەيدى. “سوراقىلىق, سورلىلىق تا جوق وندا. قورلىق, زورلىق-زومبىلىق تا جوق وندا”, دەيدى. “ادالمىسىڭ – توردەن ورىن الاسىڭ, ھارامبىسىڭ – ەسىك باعىپ قالاسىڭ!...” دەيدى. يرانبەك اقىننىڭ بۇگىنگى كۇننىڭ كەسكىن-كەلبەتىن كورسەتىپ, اششى شىندىقتى ايتۋ ءۇشىن تاپقان ءتاسىلى دە تاپقىرلىق.
ابايدىڭ ەسەڭگىرەگەن ەلىنەن, قابىرعاسىن قايىستىرعان حالقىنان تۇڭىلگەندەي كۇي كەشىپ, ونىڭ بويىنداعى بارلىق مەرەز مىنەز, جامان قىلىقتارىن ولتىرە سىناپ, ولەڭگە قوسقانى راس. مۇنىڭ ءبارىن ۇلى اقىن ەلىن-جۇرتىن جەك كورگەننەن ەمەس, جانى كۇيىپ, جاقسى كورگەندىكتەن, جاقسىسىنا ءسۇيىنگەننەن دە, جامانىنا كۇيىنۋ ارقىلى اسىل مۇراتىنا جەتۋى جەڭىل بولاتىنىن ءبىلىپ, بولجاپ بارىپ جازعانىن ءتۇسىنەمىز. درامالىق داستاننىڭ پوەتيكاسىندا ءمىن جوق. اقىننىڭ جىر-قالامى جورعالاپ-اق تۇر. تولىسقان تالانت-تۇلپارىنىڭ شابىسى ايىز قاندىرعانداي.
“باتقان كەمەنىڭ بەيباقتارى” اتتى درامالىق داستاندا اۆتوردىڭ قالاۋىمەن وقيعا بەلگىسىز ەلدە, بەيماعلۇم جەردە, بەيمەزگىل كەزەڭدە وتەدى. وسى ارقىلى يرانبەك ورازباەۆ ويعا العان يدەياسىن ءجۇزەگە اسىرۋدىڭ جاقسى جولىن تاۋىپ كەتكەن. ادەيى شارتتىلىققا قۇرىلعان سيۋجەت جەلىسى ءساتتى شىققانى شىندىق. شىعارما نەگىزىنەن فيلوسوفيالىق ىڭعايدا جازىلعان. اسىرەسە, ءبىرىنشى ءبولىمى قيلى-قيلى ءومىر قۇبىلىستارىن تەرەڭنەن تولعاپ, جەرىنە جەتكىزە زەردەلەۋىمەن باعاسىن اسىرىپ تۇر. توعىز بالدىق شتورمعا تاپ بولىپ, تەڭىز استىنداعى جارتاسقا سوعىلىپ, ءتۇبى تەسىلگەن كەمە سۋعا باتىپ بارا جاتقاندا, قايتىپ قۇتىلارىن, قايدا بارىپ جان ساۋعالارىن بىلمەي ساسقالاقتاعان تەڭىزشىلەردىڭ, كەمەنىڭ تەسىلۋىنە ءوزى سەبەپتى بولعان ەگەۋقۇيرىقتىڭ, جانۇشىرا قورىققان ءساتىن ءوز كوزىمەن كورگەن كاپيتان:
ۇقتىڭ با ەندى –
جانى باردى قاشاندا
ءومىر تالاستىرادى,
ءولىم جاناستىرادى...
جوق قۇدايدى كىم ءبىلسىن,
بار پەندەنىڭ ويلايتىنى – باس قامى...
– دەپ ءتۇيىن جاسايدى. جىلارمان بولىپ جانىنا كەلگەن بوتسمانعا باسۋ ايتادى:
كەمە باتسا نەسى بار؟!..
كۇللى الەمنىڭ كۇيبەڭى
باتۋ مەنەن اتۋدان
تۇراتىنىن ەسىڭە ال.
بىزدەر – باتساق
باتىل تۋعان بولاشاق
ورنىمىزدى باسادى...
ءسويتىپ تەڭىزشىلەردى سوڭعى ءسات ساپقا تۇرعىزادى. بەيكۇمانعا كەمەدەگى جاستاردى جيناپ الىپ, قايىققا ءمىنىپ, امان الىپ شىعۋدى بۇيىرادى. ال بەيكۇماننىڭ تەڭىز زاڭىن بۇزعىسى جوق:
كەڭ تولعاساق:
كەمەدەگىنىڭ جانى ءبىر!
تارك ەتە المان تەڭىز–انا دۇعاسىن!
نە كورسەك تە
كوپپەن بىرگە كورەمىز –
اقىردى ءبىر كۇتەمىز.
اقىرى, كاپيتان ونى كوندىرىپ, اتتاندىرىپ سالادى, كەمە سۋعا باتادى. كاپيتان ولارعا قوشتاسۋ ءسوزىن ايتادى:
“قوش, جاستىق وركەنىم! قوش! جارىق, ەرتەڭىم”.
وسى ءبىر ازدى-كەم ءۇزىندىنىڭ وزىنەن-اق ويلى وقىرمان اۆتوردىڭ – اقىننىڭ ايتپاق ويىن تۇسىنە قويارى حاق. كاپيتان ولىمنەن قورىقپايتىن, بولاشاققا – جاستىققا سەنگەن دانا حالىق وكىلى, حالىقتىق بەينە. ول قارا باسىنىڭ قامىن جەمەي, بولاشاققا سەنىپ تۇرىپ سۋعا باتادى. مۇنداي ەرجۇرەك, ەركوڭىلدى, سەنىمى زور, مەيىرىمى مول, ەرتەڭىنە – ۇرپاعىنا جانى اشيتىن, ءتۇپ تامىرىنىڭ قيىلماۋىن ويلاپ, قامىن جەيتىن, قارەكەت جاسايتىن كەسەك مىنەزدى كەيىپكەر – كاپيتان ناعىز حالىق ۇلى, ياعني سول حالىقتىڭ ءوزى. ونىڭ قايىققا وتىرعان جاستاردى بەيكۇمانعا تاپسىرۋى دا تەگىن ەمەس. ول تۇلا بويى تەگىس ادالدىقتان, تازالىقتان جارالعان تاماشا كەيىپكەر, جاس ۇرپاقتىڭ وكىلى. اقىن بۇل كەيىپكەرىنىڭ ءىس-ارەكەتىن, مىنەز-قۇلقىن ەرەكشە جاعدايدا – ءومىر مەن ءولىم ايقاسقان, اقتىق ساتتە – كۇرەس ۇستىندە الىپ كورسەتكەن. وسىناۋ تال بويى تولى قاستەرلى قاسيەت; ىزەت, ىزگىلىك, جاقسىلىق, اياۋشىلىق, ادامگەرشىلىك سياقتى ءمولدىر سەزىمگە باي كەيىپكەر كىم-كىمدى دە قىزىقتىرىپ, جانىن باۋرارى اقيقات.
ونىڭ ەسەسىنە ناكۇمان دەگەن ونىڭ جولداسى, زامانداسى بار. ول ءوز قاراقان باسىنان وزگەنى ويلاماي, ەرتەڭدى-كەش ۋايىمى قالايدا تەڭىز اپاتىنان ءوزىنىڭ امان قالۋ امالىن عانا كۇيتتەگەن ادام. ءتىپتى ونىڭ بەينەتپەن جاقىنداسۋىندا دا جاماندىق, ز ۇلىمدىق بار. الاياق, ارامزا, پاسىق پەندەنىڭ ناعىز ءوزى. ول قايىقتاعىلاردىڭ ىشىندە بەيكۇماننىڭ ولمەۋىن تىلەيدى. بۇل ونىڭ قيماس دوستىعى, اسقاق ادامگەرشىلىگى ەمەس. ول بولماسا مىنا اشىق تەڭىز تۇتقىنىنان قۇتىلا الماسىن, اجالى كەلەرىن بىلەدى, سوسىن دا جالعان جاناشىر. سوندىقتان دا كەۋدەسىنە قۇلاعىن توسىپ, جانى بار ەكەنىن سەزگەن شاقتا ناكۇمان ءوزىنىڭ تۇپكى ويىن اشىق ايتادى, سول ءسات ونىڭ جان-دۇنيەسى, بۇكىل بولمىسى كوز الدىمىزعا كەلىپ تۇرا قالادى:
سەن ارقىلى ءومىر سۇرگىم كەلەدى,
ءومىر سۇرگىم كەلەدى,
ەسىڭدى جي, بەيكۇمان!
سودان ولار جۇمباق جاعالاۋعا شىعادى. ولاردى سول جەردىڭ تۇرعىندارى: ادام اتا, ھاۋا انا, قوس پەرىشتە: زەينەپ پەن زەينەت قامقورلىقتارىنا الادى. ءسويتىپ ولار جاڭا ورتاعا – ادامزات باستاۋىنىڭ باسىنا تاپ بولادى. اقىن بۇل ارقىلى قازىرگى ادامداردى پەرىشتە كەيىپتەگى كىسىلەرمەن جولىقتىرىپ, ادامزاتتىڭ ءسابي, پاك شاعىنداعى مەزگىل سىنىنان وتكىزىپ الماقشى بولعان. ءسويتىپ ەكى مەزگىل, ەكى ورتا, ەكى دۇنيە ادامدارىن سالىستىرا سۋرەتتەگەن. سول ارقىلى ءتۇيىن تۇيگەن, وقىرمانعا وي سالعان.
اقىر سوڭىندا بەيكۇماننىڭ اق ماحابباتىن اياققا باسقان ناكۇماندى كوپجارىق ولتىرەدى. ول اۋەلدە مىلقاۋ بولاتىن. كەيىن ناكۇماننىڭ بەينەت قىزعا جاساعان قياناتىن كورىپ, جانى ىشقىنىپ, ادالدىققا اراشا ءتۇسىپ ءجۇرىپ, ءتىلى شىعىپ كەتەدى. بەينەت قىز دا جازىم بولادى, بىراق ودان پەرزەنت قالادى. ياعني, ول بوسانىپ بارىپ ولەدى. ءسابيدى قولىنا بەيكۇمان الىپ تۇرىپ, ۇزاق-ۇزاق تولعاۋ سوزدەر ايتادى. ول اكەنىڭ – بالاعا, ۇرپاقتىڭ – حالقىنا ايتار امانات سوزىندەي ەستىلەدى. پوەتيكالىق اسقاق پافوسپەن جازىلعان جىر جولدارى سەزىمىڭدى سەلت ەتكىزىپ, جۇرەگىڭدى ءدىر ەتكىزىپ, ويىڭدى شارىقتاتىپ, رۋحىڭدى كوتەرىپ تاستايتىنداي تاماشا تۇزىلگەن. زەر سالىپ وقىڭىزشى:
ۇلىم, ءوزىڭ ارقىلى,
كىم ەكەنىن اكەڭنىڭ,
كىم ەكەنىن اناڭنىڭ,
كىم ەكەنىڭ پاناڭنىڭ,
كىم ەكەنىن ادامنىڭ
تاريح جازباي تانىسىن!
مىنە بۇل اسقاق تا اقيقات ءسوز. بۇل ءوزى شىن ءمانىسىندە اكەنىڭ – بالاعا, اعا ۇرپاقتىڭ – جاس ۇرپاققا وسيەتى دەۋگە تۇراتىنداي تاتىمدى, تاپقىر, سارا ءسوز.
اقىندىق تالانتى نىق تولىسقان, شابىتىنىڭ شالقىعان شاعىنداعى اقىن يرانبەكتىڭ ءۇش بىردەي داستاندارىنا ايتار پىكىرىمىز وسى.
يرانبەكتىڭ قازىرگى زامان مەن قوعام, ەلدىكتىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭگى تاعدىرى توڭىرەگىندە اششى بولسا دا اقيقات وي-تولعامدارىن توگىلدىرە جازىپ ءجۇرگەن, اسقاق تالانتتى, ايتۋلى اقىندارىمىزدىڭ بىرەگەيى – ءبىرتۋارى ەكەنىن باسا ايتساق ارتىق بولماس. بۇل رەتتە يرانبەكتىڭ پوەزياسى اباي ولەڭدەرىمەن وزەكتەس, تامىرلاس. سىرنايلاتا سىزىلىپ, سىزدىقتاتىپ, ەمەۋرىنىمەن ەگىلتە سىر اشۋعا ارنالعان ليريكا بار دا, جۇرەگىڭدى قان جىلاتىپ اقيقاتىن ايتاتىن وزەكجاردى ولەڭ بار. يرانبەك اقىن قايسىبىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەندەي جىلاۋىق جىرلار جازعان ەمەس. ول وسى كەزەڭنىڭ ءمىنى مەن مىنەزىن جىرلاپ ءجۇر. ال شىڭعىرعان شىندىقتى – اقيقاتتى ايتۋ ءۇشىن اباي پوەزياسىنداعى اقىل-پاراسات, ماحامبەت ولەندەرىندەگى ورلىك-ەرلىكتىڭ ەكپىنى قاجەت. وسى قاعيدانى شىعارماشىلىعىنا شىراق ەتكەن يرانبەك اقىندى ابايدىڭ شىنايى شاكىرتى دەسەك نەسى ايىپ؟!
اقىن يرانبەكتىڭ جاس كەزىندە – ءورىمتال جاسىندا جازعان جىرلارىنىڭ ايرىقشا اتاپ وتەر ءبىر ەرەكشەلىگى بار. ول ەمەشەگى ەزىلە, جۇرەگى جارىلا جارىق دۇنيەدەن جاقسىلىق, ىزگىلىك ىزدەگەن, سونداي ساتتە ساناسىنا ساۋلە تۇسىرگەن, ءومىردىڭ ءوزىنەن ءتۇيسىنىپ-تۇيگەندەرىن ولەڭدە ورنەكتەۋگە دەگەن قۇمار-قۇلشىنىسى دەر ەدىك. اقىننىڭ وسىناۋ ونەگەسى ءومىرلىك, اسقاق ادامگەرشىلىك ادامي قاسيەتتەردى قاستەرلەيتىن ولەڭدەرى وتە كوپ. وسى پىكىرىمىزدى تىرىلتە كەتەيىك.
جاتار بولسا جۇرەكتەر ىنتىماقپەن ۇندەسىپ,
كىرشىكسىز پاك تىلەكتەر كوتەرىلمەك كۇندە ءوسىپ.
ادامدارعا لايىق ەمەس پە وسى سىيلاستىق,
سىيلاستىقتى ۇرپاققا كەتەيىكشى ميراس قىپ؟..
جاس اقىننىڭ جان-جۇرەگى اقىندار اراسىنداعى اعايىنداي تاتۋلىقتىڭ, سىرالعى سىيلاستىقتىڭ قايماعى بۇزىلماي, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسا بەرۋىن, ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە دۇنيە-م ۇلىك ەمەس, وسىنداي ادامي اسىل قاسيەتتى ميراس ەتۋىن قالاۋى قانداي عانيبەت. ولەڭ ونەگەسى دەگەن وسى.
ەي, ۇلى ادام, ماڭگىلىككە مەيىرىمىڭدى سۋىتپا,
قولدان كەلەر جاقسىلىقتىڭ سەنى وبەرىن ۇمىتپا...
جاساعاننان جۇرەگىندەگى مەيىرىم-قايىرىمنان ايىرماۋدى عانا تىلەگەن اقىننىڭ يگىلىكتەن جارالعان جان-دۇنيەسىنە كىسى قىزىققانداي.
از بارىما, كوپ جوعىما كۇلمەڭدەر –
تورىمە وزىپ, توسەگىمدى تىلمەڭدەر...
قۇدايى قوناعىن بارىمەن – اق پەيىل قارا نانىمەن كۇتكەن قازاقى مىنەز ادامنىڭ بولمىس-ءبىتىمىن اقىن وسىلايشا بەينەلەگەن جانە مەيمانىنان بار ءمازىر, جوق جايىنا رياسىز ريزا بولۋىن وتىنگەنى قالاي جاراسىپ تۇر دەسەڭىزشى؟!
كوزىنە كورىنگەن اڭ-قۇستى قىناداي قىرا بەرەتىن مەرگەننىڭ وعىنان مەرت بولعان قاسقالداقتى الىپ قايتۋ ءۇشىن ايدىن كولدىڭ ورتاسىنا قۇلاشتاي جۇزگەن اڭشىنىڭ اياعى شىلاۋعا ورالىپ, سۋعا باتىپ كەتەدى. كيەلى قۇستىڭ كەپيەتى اتىپ, وسىلاي ءولىم قۇشقان, اياۋشىلىق سەزىمنەن ادا ادامنىڭ تاعدىرىن تىلگە تيەك ەتە جازىلعان جىر جۇرەگىڭدى سىزداتىپ, ويىڭدى ويرانداپ, كوڭىلىڭە قاياۋ سالىپ, جان دۇنيەڭدى ءدۇر سىلكىندىرەدى.
قولىن جايا كەلگەن قايىرشىعا قارسى شاۋىپ, تۋرا باس سالماعانىنا جىنى كەلگەن ءۇي يەسى ءيتىن قۋىپ جىبەرەدى. ءسويتىپ تالاي جىل قورا-جايىن, مال-مۇلكىن كۇزەتكەن يتىنەن ايرىلعان ءۇيدى ۇرى-قارى تورۋىلداپ, توناي باستاعان. ەندىگى جەردە ءتۇنى بويى كوز ىلمەي قوجايىن ءوزى كۇزەتتە تۇراتىن بولعان. ءبىر جولى قولىنا ءتۇسىپ, ايقاسا كەتكەن ۇرى وعان قانجارىن الا ۇمتىلادى. ناق سول كەز كۇشىگىنەن اسىراعان, ۇيا-مەكەنىن قيا الماي ءۇي ارتىندا جۇرگەن بۇرالقى يت ۇرىنى جەلكەسىنەن تىستەپ, جەرگە الىپ ۇرىپ, قوجايىنىن تۋرا كەلگەن اجالدان اراشالاپ قالادى. ءيتتىڭ يەسىنە قاس قىلمايتىن ادالدىعىن ارقاۋ ەتكەن وسى باللادا دا كوكەيىڭە قونا كەتەدى. تۇجىرىمىمەن ءتانتى ەتەرى ءسوزسىز.
وسىمەن وقىرماندى اقىن يرانبەكتىڭ كوشەلى جىرلارىنىڭ سىر-سيپاتىنان حاباردار ەتتىك. مىسقالداي مىسالدان وردالى وي تۇيۋگە وسى دا جەتكىلىكتى عوي دەيمىز. ەندى ءبىر كەزدەگى جاس اقىننىڭ جىر جولىنداعى اقيىق ارمانىن, مۇڭلىق مۇراتىن اقتارعان جان سىرىنا قۇلاق قويالىق:
جىر سارايىن تاماشالاپ ابايدىڭ,
كۇمبەزىنە كوز تىكتىم مەن تالايدىڭ.
وردا بۇزار وتىزىمنىڭ وتاۋى –
وزگە وتاۋعا ۇقساماۋىن قالايمىن...
سىردا سىرباز ەركىن وسكەن بۇلان-اي,
اۋىر سىننان وتەرمىسىڭ قۇلاماي.
كىم بىلەدى – وزىق ويلى قالامىن –
كىمگە سىيلاپ كەتكەندىگىن ۇلى اباي؟!..
بۇل يرانبەكتىڭ اقىندىق كرەدوسى – ماقسات-مۇراتى. قاسيەتتى قازاق جىرىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتىپ, جانىن-رۋحىن بايىتۋعا بەكىنگەن جاس اقىننىڭ داۋرىقپاي, داندايسىماي, ساناسىن سابىرعا, سەزىمىن جاستىق سەرىلىككە جەڭدىرمەي, پوەزيا پايعامبارى ابايدان ءدارىس الىپ, ونىڭ شىنايى شاكىرتى بولۋعا ۇمتىلىس-قۇشتارلىعى وسىلاي باستالعان. ءسويتىپ ارمانىن اللا بەرگەن دارىنى قوستاپ, ۇشتاپ, يرانبەك بۇگىندە اقىندىقتىڭ اسقار بەلىنە كوتەرىلگەن تاماشا تالانت, شىنايى شايىر.
اقىننىڭ ايرىقشا شابىتپەن, شىن جۇرەكتەن جىرلاعان ولەڭدەرىنىڭ تاقىرىبى سان تاراۋ. تۋعان جەر, وسكەن ەل, ونىڭ كوركەم تابيعاتى جونىندە جىر قاشاعان اقىننىڭ اياۋلى اتامەكەنگە دەگەن اسىل ماحابباتى وقىرماننىڭ دا ويىن وياتىپ, سەزىمىن سەرگىتىپ, كوڭىلىن عاجايىپ كۇيگە بولەيدى. اتامەكەندى ايالاۋعا ارنالعان مىنا ءبىر شۋماقتان سان سىرعا قانىعاسىڭ:
سەنەن ۇلى وزەن جوق, سىرىم – انام,
ۇلىلىقتىڭ بەلگىلى سىرى ماعان.
تىرلىكتىڭ كەپكەن كۇرەتامىرىنداي,
سەنسىز دالا جۇرەگى جىلىماعان...
قىتىمىر قىستا بەتىن كوك مۇز قۇرساعان وزەنگە توڭىپ قالدىڭ-اۋ دەپ, بەينە جاۋراعان ادامداي كورىپ, اياۋشىلىق ءبىلدىرۋى قانداي قىمبات قاسيەت! ال مۇنداي تابيعاتتى ايالاعان ادامنىڭ ءتىرى جانعا جاناشىر بولماۋى مۇمكىن ەمەس قوي. اقىننىڭ ءبىزدى – وقىرماننىڭ دا وسىنداي اق تىلەكشى, جىلى ءجۇرەكتى كىسى بولعانىمىزدى قالاپ تۇرعانى عوي. وسىنداي سوزدەن سۋرەت سالۋعا, سول ارقىلى وي سالۋعا وتە شەبەر اقىن ولەڭدەرىن وقىعان ساتتە سەن دە كەيىپكەر كەيپىنە قالاي ەنىپ كەتكەنىڭدى بايقاماي قالاسىڭ. ولەڭ ءسوزدىڭ ۇستاسىنا اينالۋدى ارمانداعان اقىننىڭ دەگەنىنە جەتكەندىگى وسى عوي.
يرانبەك عاشىعىنىڭ ەسىمىن جۇرەگىنە جىرمەن جازعان اقىن. عاشىقتىقتىڭ وت-جالىنىنا ورتەنىپ, قىلىقتى قىزدىڭ نازدى ءۇنى جانىن تەربەگەن جىگىتتىڭ كوڭىلىنىڭ كوككە ورلەپ, جىراقتاعى جۇلدىزبەن تىلدەسىپ كەتكەن ءساتىن سوزبەن سۋرەتتەگەن اقىننىڭ پاك سەزىمىنە سۇيسىنەسىڭ, بەينە ءوز باسىڭنان وتكەرىپ جاتقانداي سەزىنەسىڭ. اقىن ولەڭدەرىن وقىعاندا ۇياڭ سەزىم, قاناعات كوڭىل, نازىك ناز بەسىگىندە تەربەلگەندەي كۇيگە بولەنەسىڭ. كوزسىز ءسۇيىپ, ەسسىز كۇيىپ, ءورتەنىپ ولەڭ جازعان اقىندى قالايشا ماحاببات جىرشىسى دەمەسسىڭ؟!
ادامي قاسيەتتىڭ ايناسى – ادال ماحابباتتىڭ جۇمباق سىرىن – جۇرەك جىرىن يرانبەك اقىن ايرىقشا – وزىنشە, وزگەشە ورنەكتەۋمەن تانىلعان تالانت. مىسالى, اقىننىڭ اق ماحابباتىن – سۇيىكتىسىن كۇنگە تەڭەپ, تابىنىپ, ساعىنىپ, قامىعىپ, جابىعىپ, ەگىلىپ-توگىلىپ جىر دەستەلەۋى دە داعدىلى «كۇيدىم, ءسۇيدىم» ەمەس, اسىل سەزىمدى ايالاپ, قۇدىرەتتەي قاستەرلەۋى. اقىن بىردە عاشىقتىقتىڭ ادامنىڭ جاسىنا بايلانىستى وتكىنشى سەزىم ەمەستىگىن جىرىنا ارقاۋ ەتكەن. ال بۇل بولسا ءومىر شىندىعى ەكەنىن اقىن العاۋسىز مويىنداتادى.
بوزاڭ باستىڭ,
بوزقىراۋىن ەسكەرمەي,
بوزا مىنەز
بوزبالا بوپ بارامىن!
ءوزى قارتايسا دا, كوڭىلى جاس, سەزىمى سونبەگەن, قۇشتارلىعى كۇشىندە جۇرگەن جاسامىس اقىننىڭ سۇلۋلىققا سۇيىسپەنشىلىگىن كوركەم سوزبەن كومكەرىپ, قيسىنىن كەلىستىرىپ, تەڭەۋىن تاۋىپ, جازۋ وسىنداي-اق بولار. بۇل ەگدە جاستاعى اقىننىڭ ءوز باسىندا ەمەس, تالاي ادامنىڭ ومىرىندە كەزدەسەتىن حيكايا. ەندەشە, سونى جانىمەن سەزىپ, جۇرەگىنەن ءوتكىزىپ ولەڭ تۇزگەن اقىننىڭ كورىپكەل كوڭىلىنە, سەزىمتالدىعىنا ىشتەي ريزا بولماسىڭا نە شارا؟!...
گۇل-سەزىمىن سىيلاپ, كوزبەن سۇيۋدەن شارشاعان شاراسىز ادامنىڭ جابىرقاۋ كوڭىل كۇيىن اقىننىڭ پوەزيا پەرنەسىندە ويناتۋى دا سىمباتتى سىرىمەن جۇرەك تەربەيدى.
بولارىن –
ءبىر توسىننىڭ سەزىپ ەدىم,
ءبىلىپ ەم –
باق پا,
سور ما –
كەزىگەرىن.
كوز تۇنىپ,
باس اينالىپ بارا جاتىر –
نەتەمىز؟!
نە قىلامىز,
و, جۇرەگىم؟!
البەتتە, وسىناۋ ولەڭ جولدارىن كورسەقىزارلىق, جەڭىلتەكتىك دەپ قابىلداساڭىز قاتتى قاتەلەسەسىز. بۇل ءاربىر جۇرەگى بار, سەزىمى سەرگەك ادامنىڭ بولمىسىنان كەزىگەتىن اسىل قاسيەت, ساتتىك سەزىمنىڭ قيماس كورىنىسى, عاشىق جاننىڭ كەۋدەسىنە كۇي تولتىرار توسىن ءساتتىڭ جىر-سۋرەتى.
ادامي ادال اق ماحابباتتىڭ جالىندى جىرشىسى اقىن يرانبەكتىڭ سەزىمنىڭ حاس سۋرەتكەرى ەكەندىگى اينا-قاتەسىز اقيقات. وسى ازدى-كەم مىسال, وي-پىكىردەن-اق وعان وقىرمانداردىڭ كوزى جەتىپ, كوڭىلدەرى سەنەر دەيمىز دە, اڭگىمەنى كەلەسى ءبىر كەلەلى قىرىن بايانداۋعا بۇرامىز.
اقىننىڭ تاڭدامالى تومدارىنا ەنگەن ولەڭدەرىنىڭ دەنى سوڭعى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ جەمىسى. وندا يرانبەك ۇلتىمىزدىڭ ورىندالعان ۇلى ارمانىن – ازاتتىقتىڭ اق تاڭىن جۇرەگى جارىلا جىرلارىنا قوسىپ, شاتتىعىمىزعا شاشۋ شاشقان. الايدا, اقىن كوبىنەسە ەرتەرەك ەل بولىپ, ەتەك-جەڭىمىزدى جيۋىمىز, بارىمىزدى بەكەمدەپ, جوعىمىزدى تۇگەندەۋگە كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ, مەجەلى ماقساتقا تەزىرەك جەتۋىمىزدىڭ قامىن جەپ, قابىرعالى ويلارىن ورتاعا سالۋعا اسىققان. الاڭ كوڭىل اقىننىڭ جۇرەك ءسوزى جالپاق ەلدىڭ دە كوكەيىن كەسكەن ءماندى ماسەلەلەر. مىنا الماعايىپ كەزەڭنىڭ تار جول, تايعاق كەشۋلەرىنەن قينالعان قاراپايىم حالىقتىڭ سانالارى سارساڭعا ءتۇسىپ, تۇرمىس-تىرشىلىكتەرى جۇدەگەنى راس قوي. سونداي قيىن-قىستاۋ كۇندەرى ەل بيلىگىندە جۇرگەن كىسىلەردىڭ قارا باستارىنىڭ قامىن كۇيتتەپ, ۇلت تاعدىرىن ۇمىتىپ, پەندەشىلىكتىڭ شەڭبەرىنە شىرمالىپ جۇرگەنى اشۋ-ىزاسىن كەلتىرگەن اقىن شامىرقانا-شامدانا جىر جازباسا وعان جالپاق جۇرت جۇگىنەر مە ەدى؟! ازاماتتىق پارىزىنا ادال يرانبەك اقىن وسىنى تەرەڭنەن ءتۇسىنىپ, تەبىرەنە جىر توگەدى. سوندىقتان دا ەل-جۇرتىنىڭ – قالىڭ قازاعىنىڭ اتىنان اعىنان جارىلا ءسوز ارناعان اقىننىڭ اقجارما جىرلارىنا كۇدىكتەنە قاراماي سەنۋ كەرەك, ەرۋ كەرەك. اقىن كەيىپكەرلەرى تاۋەلسىزدىك جولىندا نەگە بولسا دا كونگەن, باسىن بايگەگە تىككەن ادامدار – ءبىزدىڭ زيالى زامانداستارىمىز. تىڭداپ كورىڭىز:
...تاۋەلسىزدىك
سۇيەم سەنى
سۇيەمىن!
سۇيگەندىكتەن –
توزاعىڭا كۇيەمىن:
كۇڭىرەنتكەن
قۇدىرەتتىڭ الدىندا –
تاز-كەپەشتى
ءتاۋ-باسىمدى يەمىن!..
ءيا, يرانبەكتىڭ حاس شىندىقتىڭ ق ۇلىمىن دەگەنىنە ەش كۇمان-كۇدىكسىز,, شاك-ءشۇباسىز سەنەسىڭ. بۇل اقيقات اقىن ولەڭدەرىنىڭ ءار جول, ءار شۋماعىندا ءورىپ ءجۇر. ال شالقاڭنان تۇسىرەردەي شىندىقتى ايتقانىنا ىزا بولمايسىڭ, قايتا ىرزا بولاسىڭ.
يرانبەكتىڭ ەل بىرلىگى, تاۋەلسىزدىگى تۋرالى تولعانىستارى – شىندىقتىڭ شىرايىن كەلتىرگەن جىرلارى جەتىپ ارتىلادى. ونىڭ دا مىڭ سان مىسالى بار.
...ءبىز – جىرلايمىز
جانە
جىرلاي بەرەمىز.
سانامىزدا:
جىرىمىز بەن ەل – ەگىز!
...ءبىز جىرلايمىز:
قالىڭ جۇرتتىڭ قايعىسىن,
قۋانىشىن –
قۇرمەتكە سايلىسىن!
ەلىم-جەرىم دەپ, ارداقتى اتامەكەننىڭ جوعىن جوقتاپ, مۇڭىن شاققان قازاق اقىنىنىڭ جۇرەكجاردى لەبىزى لەپىرمە ءسوز ەمەس, سول جانىنداي جاقسى كورەتىن ەلىنىڭ «كۇنى شىعىپ, تاڭى ك ۇلىپ اتپاسا» بايىز تاپپايتىن پاتريوتتىق پافوستاعى پوەزيانىڭ تاماشا تۋىندىسى. تاعى ءبىر مىسالعا جۇگىنەيىك:
...بوتەن ىسپەن
بىلىعىپ ەل اراسى,
كار توگىپ تۇر
زامانعا ءولاراسى:
تۋىن ۇستاپ ۇلتىنىڭ تۋعان ۇلعا,
بولماۋ كەرەك –
تۋعان جەر شەكاراسى!..
نەمەسە:
«قازاق» دەپ
ءولۋ كەرەك ەرىمىزگە,
«قازاق» دەپ
ەنۋ كەرەك كورىمىزگە.
جىن –
ويناق سالماۋ ءۇشىن توبەمىزدە,
پەرى –
ەگە بولماۋ ءۇشىن مورىمىزگە!..
قازاقتىڭ قامىن جەپ, ەلىنىڭ ەرتەڭىن ويلاعان ءار ازاماتتىڭ جۇرەگىندە جۇرەتىن اتا-بابا اماناتىن بۇدان ارتىق جەرىنە جەتكىزىپ جىرلاۋ مۇمكىن ەمەس. يرانبەك اقىننىڭ يمانداي سوزىنە يلانىپ, باس ءيىپ, باسشىلىققا العان ءجون-اۋ, اعايىن.
تالانتتى اقىن تاۋبەشىل. وتپەلى كەزەڭگە وكپە ارتۋدان اۋلاق. ارمان-اڭسارى الماعايىپ ۋاقىتتىڭ تار قىسپاعىنان تەزىرەك قۇتىلۋىن كوكسەگەن اقىن ىزگى نيەت, اق تىلەگىن جايىپ سالىپ وتىر. ول قانشا ءبىر اشىنىپ, شىندىقتىڭ قوياسىن اقتارا ايتسا دا, كەلەشەكتەن كۇدەر ۇزگەن ەمەس. جاقسىلىققا, جارقىن بولاشاققا سەنىمى زور. بۇگىنگى ءومىر شىندىعىن بەتكە ايتا وتىرىپ تا, ول وسى ءبىر كەسىرلى كەسەلدەن قۇتىلۋدىڭ جولىن ىزدەگەن زامانداستارىنا وتتى جىرلارىمەن ءجون سىلتەپ تۇرعانداي. اتا اقىنىمىز ابايدىڭ ءومىرى مەن ولەڭىنەن ونەگە العان شاكىرت شايىر يرانبەكتىڭ دە بار ارمانى تاۋەلسىز ەلىنىڭ جارقىن بولاشاعى. ونىڭ بىردە ءسۇيىنىپ, بىردە كۇيىنىپ جازعان جۇرەكجاردى جىرلارى مەن درامالىق داستاندارىن وقىعان ساتتە سەزىمىڭ دە, وي-ساناڭ دا الاساپىران كۇي كەشىپ, بولمىسىڭداعى بەيجاي تىرشىلىكتەن بەزىنىپ, جاندۇنيەڭ جاڭاشا عۇمىر ءسۇرۋدىڭ باعدارىن تاپقانداي قۋانىشقا كەنەلەسىڭ. مىنە, اقيقات ءسوز ءسولىنىڭ – جىر قۇدىرەتىنىڭ سىرى وسىندا.
يرانبەك اقىننىڭ ون ءۇش تومدىق تاڭدامالى شىعارمالارىنىڭ بەس بىردەي تومى درامالىق داستاندارى, ءبىر تومى تۇگەلدەي ءان ماتىندەرى, ءبىر تومى ءوز ولەڭدەرىنىڭ ورىس تىلىندەگى اۋدارماسى, ءومىر مەن ولەڭ تۋرالى وي-تولعامدارى دا ءبىر تومعا ىرىكتەلگەن. ءبىز جالپى شىعارماشىلىعىنا شولۋ جاساپ, كەيبىر قىرلارىنا عانا توقتالىپ, پىكىر ايتىپ, وي بولىستىك. ال اقبەرەن اقىننىڭ ولەڭدەگى ءورىسى مەن ورەسىن, قازاق پوەزياسىنىڭ قازىناسىنا قوسقان ءسوز بايلىعىن جان-جاقتى, تاراتا تالداپ, ماقساتتى مونوگرافيالار جازۋ ادەبيەتشىلەر مەن ادەبي سىننىڭ موينىنداعى مىندەت. ول كۇننىڭ دە كوپ كۇتتىرمەسىنە كامىل سەنەمىز... ءسوز سوڭىندا اقىننىڭ وزىنە جۇگىنەمىز:
پايعامبارلىق رۋحىڭ قولدار,
پەندەلىكتەن ءۇزدىم قول...
مەن جۇرەتىن ءبىر-اق جول بار:
اباي جولى –
ءسىزدىڭ جول!..
بۇل بولسا ابايعا شاكىرت بولۋدى ارمانداعان يرانبەكتىڭ جان سىرى. ءبىز اقىننىڭ ءوزى قالاپ العان وسى جولدان اداسپاي جاۋھار جىردىڭ اسۋ-بەلەستەرىنەن اسا بەرەتىندىگىنە كامىل سەنىمدەمىز.
قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىك تۇسىنداعى وزەكتى ءماسەلەلەرىن وي سارابىنا سالىپ, ونى ولەڭ-داستاندارىنا ارقاۋ ەتىپ, قازىرگى قوعامداعى قۇبىلىس-ءوزگەرىستەردى جۇرەگىنەن وتكىزىپ, ساناسىندا سارالاعان ساڭلاق اقىننىڭ ساليقالى وي-پاراساتقا تولى پوەزياسى كوركەم ونەردىڭ كوش باسىندا. يرانبەك ءورشىل رۋحتى جاسىن جىرلارىمەن تاريحي جادىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان قاناتتى اقىن. جىر جولىنداعى جۇلدىزى وڭىنان تۋعان يرانبەكتىڭ مەملەكەتتىك سىيلىقپەن ماراپاتتالۋى – ونىڭ قازاق پوەزياسىنىڭ تالانتتى تۇلعاسى ەكەندىگىنىڭ جارقىن مىسالى.
قۋانىشباي قۇرمانعالي, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.
