استاناداعى وقۋشىلار سارايىندا ءىلياس وماروۆ اتىنداعى قوستاناي وبلىستىق قازاق دراما تەاترى ۇجىمى قوس بىردەي قويىلىمىن كورەرمەن نازارىنا ۇسىندى. جازۋشى-دراماتۋرگ جولتاي جۇمات-ءالماش ۇلىنىڭ پەساسى بويىنشا قويىلعان «قايىرىمدى قالاداعى قارلىعاشتار» (رەجيسسەرى – ەرجان قاۋلانوۆ) جانە «مۇڭمەن الىسقان ادام» (رەجيسسەرى – ەرسايىن تولەۋباي) سپەكتاكلدەرىن تاماشالاعاننان كەيىن, كوڭىلگە ءتۇرلى سەزىم مەن سان الۋان پىكىر دە قالىپتاستىرىپ ۇلگەردىك.
جازۋشىنىڭ «قايىرىمدى قالاداعى قارلىعاشتار» دراما-ابستراكتسياسىنىڭ وقيعا وزەگى نەگىزىنەن استانانىڭ ساۋلەتتى قالا بولىپ تۇرعىزىلۋى, وسى جولداعى كەزدەسكەن قيىنشىلىقتار مەن كەدەرگىلەر پەسانىڭ باس كەيىپكەرى – ساۋلەتشى جىگىت تاعدىرى ارقىلى باياندالادى. قويىلىمدا قازاق ەلىنىڭ قالا سالۋ جولىنداعى ارمانى ءابۋ ناسىر ءال-فارابي, احمەت ياساۋي, ابىلاي حان زامانىنان بەرى قاراي تارقاتىلىپ, قىزىقتى بەينەلەر تۇزۋگە بىرقاتار تالپىنىستار جاسالعان. اتالعان شىعارما 2017 جىلى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جاريالاعان «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» بايقاۋىندا جۇلدەلى ورىنعا يە بولعان پەسالار قاتارىندا.
ال تەاتر ۇجىمى ەلوردا حالقىنا تارتۋ ەتكەن «مۇڭمەن الىسقان ادام» اتالاتىن ەكىنشى قويىلىمدا وتكەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارىنداعى ناۋبەت كەزەڭدە تۋعان جەرىن تاستاپ, ەلدەن جىراق كەتۋگە ءماجبۇر بولعان ءبىر وتباسىنىڭ تاعدىر-تالايى وقيعا وزەگىنە اينالعان. رەجيسسەر ەرسايىن تولەۋبايدىڭ رەجيسسەرلىك قولتاڭباسىندا كوپشىلىكپەن قاۋىشقان تۋىندى كورەرمەنىن وتاندى ءسۇيۋ مەن ازاماتتىق بولمىسىڭدى ساقتاپ قالۋ توڭىرەگىندە ويلانتادى.
دەسەك تە, ءبىز كۇتكەندەي, ءى.وماروۆ اتىنداعى قوستاناي وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ شىعارماشىلىق قۋات-قارىمىن ايعاقتاۋعا, رەپەرتۋارلىق ساياسات ءمانىن باعامداۋعا اتالعان قوس قويىلىم تولىققاندى مۇمكىندىك بەردى دەپ ايتا المايمىز. ارينە تەاتردىڭ زاماناۋي ءتول دراماتۋرگتەرمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە, ونىڭ ىشىندە ايتۋلى بايقاۋلاردا توپ جارعان شىعارمانى ساحناعا شىعارۋعا دەگەن تالپىنىستارى قۇپتارلىق. ايتسە دە, ناقتى شىعارماشىلىق پروتسەستە سپەكتاكل يدەياسىنان بولەك, دراماتۋرگيالىق شيەلەنىس ءتۇزۋ مەن قويىلىمنىڭ ساحنالىق كوركەم بەينەلەر سومداۋىندا, سونداي-اق اكتەرلىك ويىن مەن رەجيسسەرلىك ساراپتاۋدىڭ دا ءالى دە ءبىراز شيرىعا تۇسۋگە سۇرانىپ تۇرعانىن اڭعارۋعا بولادى. وسى ورايدا تەاتر رەپەرتۋارى جونىندەگى ساۋالىمىزعا تەاتر ديرەكتورى سابىرالى كەمەلباەۆ: «تەاترىمىزدىڭ رەپەرتۋارلىق اياسى كەڭ. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە ءتول دراماتۋرگتەرىمىزبەن ەتەنە جۇمىس ىستەگەندى قولدايمىز. سىزدەر تاماشالاعان جولتاي ءالماش ۇلىنىڭ قوس قويىلىمى – وسى ويىمىزدىڭ ايعاعى. «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» بايقاۋىندا جۇلدەگەر اتانعان «قايىرىمدى قالاداعى قارلىعاشتار» دراماسى ەلوردامىز استانا قالاسىنىڭ العاش ىرگەسىنىڭ قالانۋى مەن بۇگىنگى مەگاپوليس دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن الىپ شاھاردىڭ سالتاناتتى ساۋلەت ءتۇزىپ, الەم قىزىعا كوز تىگەتىن اسەم ورتالىققا اينالعانعا دەيىنگى تاعىلىمدى تاريحىنان سىر قوزعايدى. سونىسىمەن دە قويىلىمنىڭ تاقىرىپتىق ءمانى قۇندى عوي دەپ ويلايمىز. كەز كەلگەن تاريحي وقيعا جايدان جاي ورىن المايدى. ونىڭ استارىندا قىرۋار ەڭبەك پەن ولشەۋسىز كۇش-جىگەر, تاباندىلىق جاتىر. مىنە, سول تاباندىلىقتىڭ ناتيجەسى – بۇگىندە تاريحىنا 20 جىل تولتىرىپ وتىرعان سارىارقانىڭ كىندىگى استانا قالاسى. «قايىرىمدى قالاداعى قارلىعاشتار» ارقىلى كورەرمەنگە وسى ويدى جەتكىزگىمىز كەلدى», – دەپ جاۋاپ بەردى.
راس ونەردىڭ تالابى, ساحنانىڭ مىندەتى – كوركەم بەينە, شيەلەنىستى وقيعالار ارقىلى كورەرمەنىنە وي سالۋ دەسەك, بۇل تالاپ تۇرعىسىنان كەلگەندە, ءى.وماروۆ اتىنداعى قوستاناي وبلىستىق دراما تەاترى تارتۋ ەتكەن قوس سپەكتاكلدىڭ دە تاريحي وقيعالار مەن دەرەكتەردى سويلەتۋدەگى ىزدەنىسى دە, جاستاردىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك رۋحىن سىڭىرۋدەگى تاقىرىپتىق, يدەيالىق, مازمۇندىق ءمانى دە كوڭىلگە قۇرمەت ورنىقتىرادى. ايتسە دە, تەاتر الداعى ۋاقىتتا رەپەرتۋارلىق باعدارلاماسىن جانرلىق ەرەكشەلىكتەرىنە ساي جان-جاقتى ەتىپ, ادەبي گەوگرافياسىن كەڭەيتىپ, شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرىن بۇدان دا گورى سانتاراپتاندىرا تۇسسە, تەك قوستاناي حالقى ەمەس, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى تالعامپاز كورەرمەننىڭ اسىعا كۇتىپ, ارنايى ىزدەپ بارىپ كورەتىن سۇيىكتى ونەر وشاعىنا اينالاتىنىنا سەنەمىز. بۇعان تەاتردىڭ دا, شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ دا قارىمى تولىقتاي جەتەدى.
نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
