ارقىراعان اياز بەن اپتاپ ىستىققا قاراماي, قار مەن داۋىلدا باستارىن قاتەرگە تىگىپ ناۋقاستارعا جەدەل كومەك بەرۋدى, ولاردى تاسىمالداۋدى, كەڭەس بەرىپ, وپەراتسيالار جاساۋدى جانە دونورلىق ورگاندار مەن بيوماتەريالداردى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن رەسپۋبليكالىق سانيتارلىق اۆياتسيا ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بۇگىنگە دەيىن 15 مىڭنان استام قازاقستاندىققا جەدەل مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتكەن. ونىڭ ىشىندە اكۋشەرلىك قاۋىپ-قاتەرى جانە پاتولوگياسى بار 2537 جۇكتى ايەل, 2460 جاڭا تۋعان نارەستە مەن پاتولوگياسى بار 3249 بالا اۋە جولىمەن جىلدام جەتەتىن بىلىكتى بريگادا كومەگىنە جۇگىنگەن. بۇعان قوسا قان اينالىمى جۇيەسى اۋرۋى بار 2365 پاتسيەنتكە, جازاتايىم وقيعالاردان, ۋلانۋ مەن جاراقاتتانۋدان زارداپ شەككەن 3177 ادامعا جانە وزگە دە 1458 سىرقاتقا كومەك كورسەتىلگەن. قازىرگە دەيىن سانيتارلىق اۆياتسيا ورتالىعى تاراپىنان كورسەتىلگەن 15395 مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ 11464-ءى ناۋقاستاردى تاسىمالداۋ تۇرىندە جۇزەگە اسسا, 3027-ءسى كەڭەس بەرۋ ارقىلى ورىندالعان. ال اۋە جەدەل جاردەمى جاساعان وپەراتسيانىڭ سانى 904-كە جەتكەن. سونداي-اق سوڭعى ءۇش جىلدا 60-قا جۋىق دونورلىق ورگان مەن بيولوگيالىق ماتەريال تاسىمالدانعان. «بۇگىنگى تاڭدا سانيتارلىق اۆياتسيادا دونورلىق ورگانداردى تاسىمالداۋ باعىتى بەلسەندى دامۋدا. ويتكەنى ەلىمىزدە اعزا اۋىستىرۋ وپەراتسياسى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. دونورلىق ورگانداردى اۋىستىرۋ جوعارى تەحنولوگيالىق ۇدەرىس بولعاندىقتان ەڭ الدىمەن, تاسىمالداۋ جەدەلدىگىن ەرەكشە تالاپ ەتەدى. 2015 جىلدان باستاپ سانيتارلىق اۆياتسيامەن 60-قا جۋىق دونورلىق ورگان مەن بيولوگيالىق ماتەريال تاسىمالداندى», دەيدى «رەسپۋبليكالىق سانيتارلىق اۆياتسيا ورتالىعى» رمك ديرەكتورى نۇرجان وتارباەۆ.
ورتالىقتىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگى ۋاقىتتا سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتىنە 33 اۋە كەمەسى پايدالانىلادى. ونىڭ 22-ءسى ۇشاق, 11-ءى تىكۇشاق. بارلىعى پاتسيەنتتەردى قاۋىپسىز تاسىمالداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قاجەتتى مەديتسينالىق تەحنيكامەن جاراقتالعان, ليتسەنزيالانعان اۋەكومپانيالارى ارقىلى قىزمەت كورسەتەدى.
بارلىق ءوڭىر قامتىلعان
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەت» دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. ورتالىق باسشىسى وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە سانيتاريالىق اۆياتسيا ۇتقىر بريگادالارىن جەدەل باسقارۋعا جانە تۇراقتى دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتى ۇسىنىلعانىن جەتكىزدى.
«سانيتاريالىق اۆياتسيا قىزمەتىنىڭ ايماعىن كەڭەيتۋ بويىنشا, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. وعان جاڭا ۇشۋ باعىتىن, قونۋ الاڭدارىن جانە ۇشۋ-قونۋ جولاقتارىن يگەرۋ جۇمىستارى كىرەدى. العاشقى ۋاقىتتا ءار وبلىستىڭ تەك ءۇش-ءتورت اۋدان ورتالىقتارىندا عانا ۇشۋلار جۇزەگە اسىرىلعان بولسا, بۇگىندە جاعداي كۇرت وزگەردى. سانيتاريالىق اۆياتسيا نىسانىندا مەديتسينالىق كومەكپەن استانا, الماتى قالالارى مەن ەلىمىزدىڭ 14 ءوڭىرى, اۋدان ورتالىقتارىنىڭ حالقى تولىقتاي قامتىلدى. ءسويتىپ شالعايداعى جانە جەتۋى قيىن اۋدانداردىڭ تۇرعىندارىن ۋاقتىلى جانە ساپالى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك تۋدى», دەيدى ن.وتارباەۆ.
20-عا جۋىق ەلدەن 47 قازاقستاندىق تاسىمالداندى
ەلىمىزدەگى سانيتارلىق اۆياتسيا شەتەلدە اۋىر حالدە جاتقان قازاقستان ازاماتتارىن جانە قانداستاردى حالىقارالىق تاسىمالداۋدى دا جۇزەگە اسىرادى. جىل سايىن ەل تەرريتورياسىنان شەتتە جۇرگەن 10-نان استام قازاقستاندىق مەديتسينالىق كومەكتىڭ بۇل ءتۇرىن قاجەت ەتەدى ەكەن. بيىل جىل باسىنان بەرى شەتەلدەن 8 ناۋقاس ەلگە جەتكىزىلگەن. سونىمەن بىرگە شەتەلدىك مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە ەمدەلۋگە پاتسيەنتتەردى تاسىمالداۋ دا «اۋەدەگى جەدەل جاردەم» ارقىلى ورىندالىپ كەلەدى. ورتالىق قىزمەتىن باستاعان 2011 جىلدان بۇگىنگە دەيىن سانيتاريالىق اۆياتسيامەن تايلاند, تۇركيا, شۆەيتساريا, اقش, وڭتۇستىك كورەيا, ەگيپەت, قىرعىزستان, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى, رەسەي فەدەراتسياسى سياقتى 20-عا جۋىق ەلدەن 47 قازاقستاندىق ەلگە جەتكىزىلىپتى.
ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى 20-30 پروتسەنتكە تومەندەدى
2011-2015 جىلدارى تابىستى جۇزەگە اسىرىلعان «سالاماتتى قازاقستان» دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا العاشقى مەديتسينالىق كومەكتى دامىتۋعا, وزىق مەديتسينالىق تەحنولوگيالار ازىرلەپ, ەنگىزۋگە, موبيلدىك مەديتسينانى جانە تەلەمەديتسينانى, سانيتارلىق اۆياتسيانى ءارى قاراي دامىتۋعا باسا دەن قويىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جالپى ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى – 14%-كە, انا ءولىمى – 1,4 ەسە (امان-ەسەن تۋعان 100 مىڭ سابيگە شاققاندا – 12,7), سابيلەردىڭ شەتىنەۋى 1,5 ەسەدەن ارتىق تومەندەدى (دۇنيەگە كەلگەن مىڭ سابيگە شاققاندا – 8,59). ال 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى نەگىزىندە جۇمىسىن ودان ارى جانداندىرىپ جاتقان رەسپۋبليكالىق سانيتارلىق اۆياتسيا ورتالىعى جىل سايىن جەدەل جاردەمگە مۇقتاج ەكى جارىم مىڭنان استام ازاماتقا قىزمەت كورسەتۋدە. سونىمەن قاتار سانيتاريالىق اۆياتسيا قىزمەتى مەديتسينالىق مەكەمەلەر اراسىنداعى جول جاقىن بولعان كەزدە جانە اۋا رايىنا بايلانىستى اۋە كەمەسىمەن جەتۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا جەر ءۇستى جەدەل مەديتسينالىق قىزمەتىن دە كورسەتەدى. سانيتاريالىق اۆياتسيانىڭ جاساعان جەر ءۇستى جەدەل جاردەمىنىڭ ءوزى ءبىر جىلدا بەس مىڭنان اساتىن كورىنەدى.
«تەرريتوريامىزدىڭ كەڭدىگى مەن باسقا دا گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرگە بايلانىستى سانيتاريالىق اۆياتسيا قىزمەتى ەرەكشە ماڭىزعا يە. جەدەل جانە ساپالى كومەك كورسەتۋدىڭ ارقاسىندا انا مەن بالا ءولىمى, جاراقاتتانۋ, ينفاركت, ينسۋلتتەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىمنىڭ دەڭگەيى بۇرىنعىعا قاراعاندا 20-30%-كە تومەندەدى», دەيدى ورتالىق باسشىسى.
جاڭا تەحنولوگيالار قولدانىلادى
ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا «حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ وسۋىنە جانە مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە دەگەن سۇرانىس كولەمى ارتا تۇسەتىن بولادى» دەگەن بولاتىن. ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋ بارىسىندا سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتىن دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى دە وسى جاڭا تەحنولوگيالاردى – شۇعىل تەلەمەديتسينانى دامىتىپ, كەڭىنەن قولدانۋدا جانە ديسپەتچەرلىك قىزمەتكە ارنالعان بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە قۇرۋدا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن, سونداي-اق كولىك مەديتسيناسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ەنگىزۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقانىنا كوز جەتكىزدىك. بۇعان قوسا جاقىندا رەسپۋبليكالىق سانيتاريالىق اۆياتسيا ورتالىعىنىڭ بازاسىندا ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ورتالىعىن قۇرۋ دا جوسپارلانعان ەكەن.
نۇرجان قۇرمانعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتىنىڭ ءار باعىتىن ىسكە اسىرۋ الەمدىك وزىق تاجىريبەنى پايدالانۋ قاعيدالارىنا (Good practice) جانە كورسەتىلەتىن كومەك ساپاسىن تۇراقتى تۇردە ارتتىرۋعا (Total Quality Management) نەگىزدەلۋى ءتيىس. «رەسپۋبليكالىق سانيتاريالىق اۆياتسيا ورتالىعىمەن تمد اۋماعىندا العاش رەت كولىك مەديتسيناسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ەنگىزۋ پروتسەسى باستالدى. كولىك مەديتسيناسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ەنگىزۋ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. وسىلايشا ءبىز اككرەديتتەلگەن وسى ستاندارتتار جۇيەسى بويىنشا الەمنىڭ 10 كولىك مەديتسينالىق ۇيىمدارىنىڭ قاتارىنا كىرۋگە مۇمكىندىك الامىز», دەيدى ول.
ال مامان دايىنداۋ جانە وقىتۋ بويىنشا شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ تاجىريبەلىك داعدىلارىن يەلەنۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. «بۇگىنگى تاڭدا بازالىق رەانيماتسيا (BLS) جانە كەڭەيتىلگەن رەانيماتسيا (ACLS) ستاندارتى بويىنشا شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ تاجىريبەلىك داعدىلارىمەن سانيتاريالىق اۆياتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ 100%-ءى وقىتىلدى», دەيدى ن.وتارباەۆ.
ءبىز كورسەتكەن ءاربىر ساندا اجال اۋزىنان قۇتقارىلعان ادامنىڭ ءومىرى مەن جىلدىڭ ءتورت ماۋسىمىندا اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا قاراماستان قاتەرگە باسىن تىگىپ كوككە كوتەرىلەتىن قۇتقارۋشى توپتىڭ ەڭبەگى جاتقانى انىق. كەز كەلگەن وقىس وقيعاعا ساقاداي ساي تۇراتىن كاسىبي بىلىكتىلىك پەن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتار ۇستانعان بريگادا ءبىز بارعان ساتتە مايعا كۇيىپ, اۋىر حالدە جاتقان 2 جاستاعى بالانى قۇتقارۋ ءۇشىن مويىنقۇمعا اسىعىس اتتاندى...
مايگۇل سۇلتان,
«ەگەمەن قازاقستان»
