كەتە رۋىنان شىققان شەرنيازدىڭ ءومىر جولى تۋرالى كوپتەگەن دەرەكتەر كەزدەسەدى. قازاقتىڭ ەنتسيكلوپەديست-عالىمى حالەل دوسمۇحامەدوۆ كەتە رۋىنان شىققانىن «ساۋلە» جۋرنالىنىڭ №4 سانىنا سىلتەمە جاساۋ ارقىلى كورسەتەدى. سەبەبى, ىعىلمان شورەك ۇلىنىڭ:
مالاي كەتە شەرنياز,
شەرلىلەر ءسوزىن ساعىنعان.
سەكەردەن شىرىن ءدامى بار
تىڭداعانعا جاعىنعان, دەگەن ولەڭ جولدارى ءۇزىندى رەتىندە جۋرنال بەتىندە جارىق كورەدى.
جازۋشى, ەتنوگراف-عالىم اقسەلەۋ سەيدىمبەك: «قازاق شەجىرەسىنىڭ دىڭگەك يدەياسى, ياعني تۇجىرىمى تۇپتەپ كەلگەندە, جالپى تاريحتى تانۋدا بەل الىپ جاتاتىن ادامدىق باستاۋ يدەياسىمەن ۇندەس كەلەدى», دەگەن ەدى. شەرنياز اقىننىڭ شەجىرەسىنە ۇڭىلسەك, شەرنيازدىڭ اكەسى – جارىلعاس, جارىلعاستىڭ اكەسى – ەلدە, ەلدەنىڭ اكەسى – جامان, جاماننىڭ اكەسى – مالاي, مالايدىڭ اكەسى – سارىمبەت, سارىمبەتتىڭ اكەسى – ايدار بولىپ اتالعان. شەجىرەدەگى اتالارىنىڭ ءبىرى – مالاي, شەرنيازدىڭ اۋىلىنىڭ اتاۋى بولعان دەگەن دەرەكتەر كەزدەسەدى.
قازاق اۋىز ادەبيەتى ۇلگىلەرىن جيناستىرۋشى, ەتنوگراف, شەجىرەشى, ويشىل ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەەۆ: «ەستىگەنىن ۇمىتپايتىن, قۇلاعىنىڭ تەسىگى بار, كەۋدەسىنىڭ ەسىگى بار, ۇقپا قۇلاق جاندار بولعان. سونداي جانداردىڭ ايتۋىمەن كەۋدەسى حات, ەستىگەنى, كورگەنى جاد بولعان قاريالار كەيىنگىگە اۋىزدان-اۋىزعا الىپ ايتۋىمەن ۇلگى-وسيەت قالدىرعان», دەپ جازادى. شەرنياز شەشەنگە قاتىستى دەرەكتەردىڭ اۋىزدان-اۋىزعا تاراۋى ابدەن مۇمكىن.
شەرنيازدىڭ تۋعان جانە قايتىس بولعان مەرزىمدەرى ءالى كۇنگە دەيىن ناقتىلانباي كەلەدى. دەرەكتەردى ساراپتاپ قاراساق, 1817-1881 (64 جاس), 1807-1867 (60 جاس), 1806 – 1867 (61 جاس) دەگەن داتالار كورسەتىلگەن. اقىننىڭ ماڭگىلىك مەكەنى – اتىراۋ وبلىسى, قىزىلقوعا اۋدانى, مۇقىر اۋىلىنان 35 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان زيراتىنداعى قۇلپىتاستا «1807-1867 جىلدارى ءومىر سۇرگەن» دەلىنگەن. «قازاقستان تاريحى» پانىنە ارنالعان ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ وقۋلىعىنىڭ «XIX عاسىردىڭ I جارتىسىنداعى مادەنيەت» اتتى تاراۋىندا ( 208-بەت) شەرنياز اقىننىڭ ءومىر سۇرگەن جىلدارى «1807-1867 جىلدار» دەپ كورسەتىلگەن. سوندىقتان, قۇلپىتاستا كورسەتىلگەن داتامەن جۇرگەنىمىز ءجون. XIX عاسىردىڭ 30-جىلدارىندا كىشى ءجۇز اۋماعىن قامتىعان يساتاي-ماحامبەت كوتەرىلىسىنىڭ قاتىسۋشىسى جانە جالىندى جىرشىسى بولعان. كوتەرىلىستىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە باتىردىڭ ارتىنا ەرگەن رۋلار – كەتە, ءالىم ەدى. يساتايدىڭ سوڭعى شايقاسى كەتەنىڭ جەرىندە, ياعني قيىل بويىندا بولعانىن بىلەمىز. شەرنيازدىڭ يساتايدىڭ جان دوسى بولعاندىعى تۋرالى ەنتسيكلوپەديست-عالىم ح.دوسمۇحامەدوۆ «ساۋلە» جۋرنالىنىڭ №6 سانىندا باياندايدى. بۇل ءسوزىمىزدى شەرنياز اقىننىڭ:
«الاشتىڭ بالاسىنا تۇگەل جەتكەن,
ايتپاۋعا بولا ما ەكەن ت ۇلىك مالىن.
مەن ءوزىم يساتايدىڭ اقىنى ەدىم,
مالدانىپ يساتايدان ماڭعاز بولدىم», دەگەن ولەڭ جولدارى دالەلدەي تۇسەدى.
شەرنيازدىڭ نەمەرە ءىنىسى كوكەي مولدا جارىلعاس, شەرنياز مولدا بولعان دەپ سۋرەتتەيدى. ءىنىسى بالمىرزا جىراۋ:
«ايدىن كولگە جابىلعان,
قۇلان ەدىم وردالى.
اساتاياق الىسقان,
اۋىل ەدىم مولدالى», دەپ شەرنيازدىڭ شاريعاتقا جەتىك ەكەندىگىن ايتادى. شامشىراقتاي ءسوزدىڭ يەسى شەرنياز شەشەننىڭ بولاشاق ۇرپاقتىڭ ءنارلى سوزدەن اجىراماي وسۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ەسەپتەيمىن.
ادىلبەك ومىرزاقوۆ,
ادەبيەتتانۋشى
اتىراۋ
