21 تامىز، 2018

ءومىر – ءادىل

581 رەت كورسەتىلدى

بىرەۋلەر ءومىردى قارعاپ-سىلەپ جاتادى. ونىڭ ادىلەتسىز ەكەندىگىن ايتادى. راس-اۋ دەيسىڭ كەيدە. ەگەر ءومىر ءادىل بولسا، نەگە ادام بالاسى ءارتۇرلى؟ بىرەۋ – باي، بىرەۋ – كەدەي. بىرەۋ – سۇلۋ، بىرەۋ – كورىكسىز. بىرەۋ – اۋرۋ، بىرەۋ – ساۋ. راسىندا دا ءومىر دەگەنىڭ كۇن مەن ءتۇن، ىستىق پەن سۋىق سەكىلدى قا­راما-قايشىلىقتاردىڭ ورتاسى ەكەن عوي.

جوق، ءومىر – ءادىل دەيدى ەكىنشى ويىم. ەگەر ادام بالاسىنىڭ اقىلى مەن ءتۇرى، جاعدايى بىردەي بولسا، وندا ولار روبوتتارعا اينالىپ كەتپەس پە ەدى؟! ءومىردىڭ قىزىعى مەن شىجىعىنىڭ ءوزى ءاربىر ادام بالاسىنىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن، قايتالانبايتىن بىرەگەيلىگىندە تۇرعان جوق پا؟ ەندەشە ميلليوندارعا ورتاق سانالاتىن ءومىردىڭ ۇلىلىعى مەن قادىر-قاسيەتى دە وسىندا. اركىم جامان بولسىن، جاقسى بولسىن ءوز ءومىرىن ءسۇرۋى كەرەك. ەشبىر جان بالاسى ەشكىمنىڭ كوشىرمەسى ەمەس. مۇنى ادىلەتسىزدىك دەپ كىم ايتا الادى؟! قايتا اللا تاعالانىڭ ميللياردتاردىڭ ورتاسىندا ءار ادام بالاسىن دارالاپ سوققان وسىنشا شەبەرلىگىنە ءتانتى بولىپ، جاراتىلىس زاڭدىلىعىنىڭ الدىندا باسىمىزدى ءيۋىمىز كەرەك ەمەس پە؟!

اللانىڭ ءومىردى ءادىل ەتىپ جاراتقان­دىعىنىڭ تاعى ءبىر بەلگىسى، ادامنىڭ بارىنە بىردەي اسقازاننىڭ بەرىلۋى. باي ادام قانشا جەردەن باي بولسا دا، توننالاپ تاماق جەي المايدى. بالكىم، دامدىرەك تاماق جەر، تاتتىرەك سۋسىن ىشەر، بىراق ونىڭ ءوزى شارتتى تۇردە. ويتكەنى بۇل جەردە بار ماسەلە، ادامنىڭ ءدام سەزۋ قابىلەتىندە. ماسەلەن بۇگىنگى زامانداعى الەمنىڭ ەڭ باي ادامى بيلل گەيتس چيزبۋرگەر سەكىلدى كوپشىلىك قولدى تاعامداردى ۇناتاتىندىعىن ايتادى. ال ءبىزدىڭ قازاق ءۇشىن اسىپ جەيتىن ەتتەن ارتىق ءدامدى تاعام جوق.

سونداي-اق اللا تاعالا ادامزاتتىڭ بارىنە شارتتى تۇردە مولشەرلى جاس بەرگەن. سول جاستىڭ ۇزاقتىعى مەن قىسقالىعى دا كوپ جاعدايدا ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى ەكەن. الەمدەگى ەڭ ۇلكەن «ستاندارت ويل» كومپانياسىن قۇرۋشى دجون روكفەللەر اۋرۋشاڭ بولىپ، سونىڭ سالدارىنان كومپانياسىن باسقارا الماي، زەينەت جاسىنا جەتپەستەن ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنەن كەتەدى. بىراق ۇزاق جاسايدى. جۇزگە تاياپ بارىپ قايتىس بولادى. جۋرناليستەر ودان مۇنىڭ سىرىن سۇراعاندا، ول ءوزىنىڭ ۇزاق جاساۋىنىڭ ءۇش ءتۇرلى سىرىن ايتادى. سونىڭ ەڭ ءبىرىنشىسى: ء«ومىرى تويىپ تاماقتانعان جوقپىن» دەيدى. سوندا قاراڭىز، بايلىق جيناۋ جونىنەن الەمدە ءالى كۇنگە دەيىن ەشكىم تەڭەسە الماي كەلە جاتقان (قازىرگى ينفليا­تسيا­مەن ەسەپكە العان كەزدە ونىڭ قولىندا 180 ميلليارد دوللاردىڭ اكتيۆى بولعان) اتاقتى دجون روكفەللەر بۇل ومىردەن قارنى تويماي وتكەن ەكەن.

وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىندا «ستاندارت ويل» باسشىلىعى ەكونوميكالىق، شپيوندىق جانە پارا بەرۋ امالدارىن پايدالانىپ، تەمىر جولدان باستاپ، ءوندىرىستىڭ باسقا دا سالالارىنا ءوز ىقپالىن جۇرگىزۋگە اينالعان كەزدە اقش-تىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى فرانكلين رۋزۆەلت ەلدەگى «مونوپوليالىق بيلىكپەن كۇرەس» زاڭىنىڭ پارمەنىمەن «ستاندارت ويلدى» كوپتەگەن كومپانيالارعا ءبولۋ تالابىن قويادى. ءسويتىپ «ستاندارت ويل» قىرىققا تارتا كومپانياعا ءبولىنىپ، ءوزىنىڭ بۇرىنعى قۋاتىنان ايىرىلادى. قازاقستانعا كەلىپ، جۇمىس ىستەپ جۇرگەن اقش-تىڭ قازىرگى اتاقتى كومپانيالارى ەكسونموبيل مەن شەۆرون – ءبىر كەزدەگى «ستاندارت ويلدىڭ» جان-جاققا بىتىراي شاشىلعان جاڭقالارى ەكەندىگىن ەسكە سالا كەتسەك، ارتىق بولماس.

اللا تاعالا ادام بالاسىن ءبىر-بىرىمەن تەڭەستىرۋ، باقىت پەن قايعىنىڭ ءدامىن بىردەي سەزىنۋ ءۇشىن وعان سەزىم اتتى سۇلۋلىقتى، كوڭىل اتتى جۇيرىك كوك دونەندى بەرگەن. ادام سەزىمى ارقىلى اسەرلەنەدى، كوڭىلىمەن ءوزىن باقىتتى نەمەسە باقىتسىز سەزىنەدى. وسى قاسيەت كۇللى ادام بالاسىنا ورتاق. ال كوڭىل شىركىن ەش ۋاقىتتا ءبىر ورنىندا تۇرمايدى-اق. ول ۇزدىكسىز قوزعالىستاعى راديو تولقىندارىنداي بىردە كوتەرىلىپ، بىردە ورنىنا ءتۇسىپ، بىردە تومەندەپ تۇرادى. سەبەبى كوڭىلدىڭ ولشەمى ءار ادامنىڭ ءوز ىشىندە. بارلىق ادامزات بالاسىنا بىردەي ورتاق كوڭىل ولشەمى جوق. ءومىردىڭ ادىلدىگى مەن كەرەمەتتىگى دە وسىندا. ماسەلەن ءدال بۇگىن دۇنيەنىڭ ءبىر شەتىندە ءبىر باي ادام  ميلليون دوللار عانا تابىس تاپتىم دەپ جىلاپ وتىرسا، وسى ءبىزدىڭ قازاقستاندا ءبىر كەدەي ادام «بۇگىن مىنە، باقانداي 10 مىڭ تەڭگە تابىس تاپتىم» دەپ ماسايراپ وتىرۋى ابدەن مۇمكىن. دەمەك، قاناعاتسىزدىقتىڭ، تويىمسىزدىقتىڭ جازاسى دا اركىمنىڭ ءوز ىشىندە، قاناعاتشىلدىقتىڭ راحىمى دا ءوز ىشىندە. نەگىزىندە اللا تاعالا ادامنىڭ كۇناسىنىڭ وتەۋىن دە ءوز ىشىنە سالىپ جىبەرگەن عوي. ومىردە ۇلكەن كۇناسى بار ادامدار بەتپەردە كيىپ الىپ، بىلايعى جۇرتقا ءوزىن باقىتتى، ءتورت قۇبىلاسى تەڭ ادام رەتىندە كورسەتۋگە تىرىسقانىمەن، ءبارىبىر سول كۇنا ونىڭ جانىن مۇجىمەي تۇرمايدى. 

مىنە، وسىنىڭ بارلىعى – ءومىردىڭ ادىلدىگىنىڭ بەلگىسى.

ەندى بىرەۋلەر ءۇشىن ءومىر ادىلەتسىز كورىنسە، بۇعان دا تۇسىنىكپەن قاراۋعا بولادى. ءومىردىڭ ادىلەتسىز كورىنۋى ادامنىڭ وزىنە نەمەسە كوپ جاعدايدا ونىڭ ءومىر سۇرەتىن ورتاسىنا، ياعني قوعامعا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. ال قوعام ادامدار توبىنىڭ نيەتىنە، بىلىمىنە، قالىپتاسقان مادەنيەتىنە، ءداستۇرى مەن نانىم-سەنىمىنە بايلانىستى قۇرىلادى. ادامداردىڭ قانداي توبى نەمەسە ۇلت پەن حالىق دامۋدىڭ قانداي ساتىسىندا تۇر، قانداي تاريحي وقيعالاردى باستان كەشىردى، ياعني كورگەنى قانشالىقتى، كورمەگەنى قانشالىقتى، مىنە ولاردىڭ قوعامى دا وسىنداي جاعدايلارعا سايكەس قۇرىلاتىندىعى انىق. سوندىقتان قوعامنىڭ ءبارىن ءادىل دەپ ايتۋعا كەلمەس.

سوندىقتان ءومىر ءادىل بولعانىمەن قوعام كۇردەلى دە كۇرمەۋلى بولسا، بۇل جاعداي ءار ادامنىڭ جەكە ومىرىنە دە سالقىنىن تيگىزبەي تۇرمايدى دەگەن ويدامىز.

سۇڭعات ءالىپباي،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

جارىس پەن تابىس

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:00

اقىلدىڭ ازابى

تاريح • كەشە

مەيرامحانالار جانە پاندەميا

كوروناۆيرۋس • كەشە

جۇرت جاعاجاي ىزدەپ ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار